Art. 1022.

Art. 1022 Kodeksu cywilnego dotyczy sytuacji, gdy osoba jest powołana do dziedziczenia zarówno na podstawie testamentu, jak i przepisów ustawy. Przepis umożliwia takiemu spadkobiercy odrzucenie spadku w części, w jakiej jest spadkobiercą testamentowym, przy jednoczesnym przyjęciu spadku jako spadkobierca ustawowy. Oznacza to, że podwójne powołanie do spadku nie zmusza do przyjęcia spadku w całości, lecz pozwala na selektywne odrzucenie spadku z jednej podstawy powołania. Przepis ten odpowiada na potrzebę elastycznego kształtowania sytuacji dziedziczenia i zapobiega konieczności rezygnacji ze spadku jako całości, jeśli część testamentowa jest niekorzystna lub niechciana.

Przepis ma zastosowanie wyłącznie w sytuacji, gdy jedna osoba jest powołana do dziedziczenia z dwóch różnych tytułów jednocześnie: testamentowego i ustawowego. Taka sytuacja może wystąpić przy sporządzeniu testamentu, który powołuje spadkobiercę obok istniejącego ustawowego powołania do spadku. W praktyce to oznacza, że dana osoba nie musi zaakceptować całego spadku na podstawie testamentu, może go odrzucić, zachowując prawo do dziedziczenia według zasad ustawowych. Przepis harmonizuje prawa i obowiązki spadkobierców w takich złożonych okolicznościach i stoi na straży ich interesów.

Przykładem praktycznym może być sytuacja, gdy ojciec sporządza testament, w którym powołuje syna do spadku, równocześnie przewidując dziedziczenie ustawowe w przypadku braku testamentu lub jako rezerwowe. Syn może zdecydować, że nie chce przyjąć spadku na podstawie testamentu, na przykład z powodu szczególnych zapisów lub warunków testamentu, natomiast przyjąć spadek jako spadkobierca ustawowy. Taka decyzja pozwala mu zachować prawo do majątku, ale na innych, ustawowych warunkach. To odróżnia sytuację od prostej odmowy spadku, która powodowałaby całkowitą utratę praw do dziedziczenia.

Częstym błędem przy stosowaniu art. 1022 KC jest myślenie, że spadkobierca musi albo przyjąć, albo odrzucić spadek w całości bez względu na to, na jakiej podstawie powołano go do spadku. Tymczasem przepis jasno pozwala na rozdzielenie decyzji co do powołania testamentowego i ustawowego. Innym nieporozumieniem jest przekonanie, że ten artykuł dotyczy przypadków przyjęcia lub odrzucenia spadku łącznie przez różnych spadkobierców, podczas gdy dotyczy on wyłącznie jednej osoby powołanej z dwóch tytułów. W praktyce warto pamiętać o terminach i formie odrzucenia spadku oraz dobrze rozumieć, że korzyści i skutki z tytułu dziedziczenia mogą się różnić w zależności od podstawy prawnej. W indywidualnych sytuacjach spornych lub złożonych rekomendowane jest skonsultowanie się z prawnikiem.