Artykuł 1054 Kodeksu cywilnego określa szczegółowo obowiązki osoby zbywającej spadek wobec nabywcy. W pierwszym paragrafie przepis nakłada na zbywcę obowiązek wydania wszystkiego, co zostało uzyskane w związku z przedmiotami należącymi do spadku, a które powstało w wyniku ich zbycia, utraty lub uszkodzenia. Chodzi tu o sytuacje, gdy przedmioty te przestały być bezpośrednio dostępne, a zamiast nich zbywca uzyskał coś innego, co musi przekazać nabywcy. Dodatkowo, jeśli zbycie spadku nastąpiło odpłatnie, zbywca ma obowiązek wyrównać ubytek wartości spadku powstały wskutek zużycia lub nieodpłatnego rozporządzenia tymi przedmiotami. Paragraf drugi przewiduje natomiast prawo zbywcy do żądania od nabywcy zwrotu wydatków i nakładów, które zrealizował na spadek, co oznacza, że inwestycje lub koszty poniesione na utrzymanie lub poprawę wartości spadku mogą być rekompensowane.
Przepis znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy dochodzi do przeniesienia własności całego spadku lub jego części na inną osobę. Dotyczy to więc zarówno umów sprzedaży spadku, jak i innych czynności prawnych prowadzących do zbycia. W szczególności istotne jest to dla zbywców, którzy w trakcie posiadania spadku dokonali różnego rodzaju działań wpływających na jego zawartość lub wartość, jak również wtedy, gdy części spadku zostały zbywane lub uszkodzone przed przekazaniem prawa do spadku.
Przykładowo, jeśli spadkobierca sprzedaje prawo do nieruchomości należącej do spadku, ale przedtem wynajął lokal i uzyskał czynsz za ten okres, ma obowiązek przekazać nabywcy tak uzyskany czynsz. Ponadto, jeśli podczas posiadania spadku zbywca dokonał remontu, to może domagać się od nabywcy zwrotu poniesionych na ten cel nakładów. Gdy natomiast zbycie spadku było płatne, zbywca musi wyrównać wszelkie ubytki wartości spadku, które powstały na przykład przez normalne zużycie rzeczy czy przekazanie ich komuś bez wynagrodzenia.
Częstymi błędami w stosowaniu artykułu 1054 KC jest nieprecyzyjne ustalenie, co należy do spadku oraz nieodróżnianie przypadków odpłatnego i nieodpłatnego zbycia spadku. Czasem zbywcy pomijają swoje obowiązki, nie wydając rzeczy lub wartości zastępczych powstałych w zamian, albo nie żądają zwrotu wydatków od nabywcy. Ponadto bywa, że nie rozumie się, kiedy dochodzi do obowiązku wyrównania ubytku wartości spadku, zwłaszcza gdy było to zużycie naturalne przedmiotów spadkowych. Artykuł ten wymaga więc uważnej analizy i świadomości skutków każdej czynności związanej ze spadkiem. W sprawach indywidualnych warto zwrócić się o pomoc do prawnika, który dokładnie oceni obowiązki i prawa stron zbywania spadku.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.