Art. 1087 Kodeksu cywilnego odnosi się do szczególnego rodzaju składnika majątku spadkowego, jakim jest wkład gruntowy w rolniczej spółdzielni produkcyjnej. Przepis wyznacza kolejność spadkobierców uprawnionych do dziedziczenia tego wkładu na podstawie określonego kryterium związanego z ich uczestnictwem w spółdzielni oraz ich sytuacją osobistą. Zgodnie z § 1, pierwszeństwo w dziedziczeniu należącego do spadku wkładu mają osoby będące członkami spółdzielni w chwili otwarcia spadku lub małoletni, osoby pobierające naukę zawodu lub uczęszczające do szkoły, a także osoby trwale niezdolne do pracy. Jest to istotne, ponieważ ustawa wskazuje na szczególne uprawnienia dla osób związanych ze spółdzielnią oraz osób w szczególnie chronionej sytuacji życiowej.
§ 2 wskazuje, że w przypadku braku spadkobierców wymienionych w § 1, prawo do dziedziczenia tego wkładu przechodzi na osoby pracujące w gospodarstwie rolnym spółdzielni lub te, które w ciągu sześciu miesięcy od otwarcia spadku staną się członkami spółdzielni. Taki przepis ma na celu zapewnienie, by wkład gruntowy przypadł osobom faktycznie związanym zawodowo i osobiście z działalnością spółdzielni i jej gospodarstwa. Wreszcie § 3 rozszerza postanowienia dotyczące wkładu gruntowego także na działki przyzagrodowe i siedliskowe, jeżeli również należą do spadku, co wskazuje na ich istotne powiązanie z rolą gospodarczą spółdzielni i rodzinnych gospodarstw rolnych.
Przepis znajduje zastosowanie w sytuacjach, gdy po śmierci członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej w skład jego spadku wchodzą takie wkłady gruntowe lub działki przyzagrodowe czy siedliskowe. Określone są tu konkretne kryteria, które decydują o tym, którzy spadkobiercy mają do nich prawo. Ma to na celu ochronę ciągłości funkcjonowania spółdzielni oraz przede wszystkim gospodarstw rolnych, jednocześnie uwzględniając szczególne potrzeby młodych osób uczących się i osób niezdolnych do pracy.
Przykładem zastosowania art. 1087 KC może być sytuacja, gdy rolnik-członek spółdzielni umiera i w jego spadku znajduje się wkład gruntowy oraz działka przyzagrodowa. W tej sytuacji dziedziczący jego spadek muszą sprawdzić, którzy z nich spełniają kryteria wymienione w § 1 - na przykład czy są członkami spółdzielni lub czy są małoletni, uczą się lub są trwale niezdolni do pracy. Jeśli nikt z najbliższych nie spełnia tych warunków, to dopiero wtedy uwzględnia się osoby pracujące w gospodarstwie lub nowe osoby, które w ciągu sześciu miesięcy staną się członkami spółdzielni. Przepis zabezpiecza ciągłość związków rodzinnych ze spółdzielnią oraz pozwala na płynne kontynuowanie działalności rolniczej związanej z tym wkładem.
Najczęstsze błędy przy stosowaniu art. 1087 KC dotyczą nieprawidłowego ustalania, kto jest uprawniony do dziedziczenia wkładu gruntowego. Często pomija się fakt, że członkostwo w spółdzielni w chwili otwarcia spadku jest kluczowe, a także że osoby małoletnie lub uczące się mają preferencję niezależnie od członkostwa. Innym nieporozumieniem jest nieuwzględnianie możliwości zgłoszenia członkostwa w ciągu sześciu miesięcy od otwarcia spadku przez osoby pracujące w gospodarstwie. Ponadto zdarza się, że działek przyzagrodowych lub siedliskowych, które należą do spadku, nie traktuje się jako części wkładu gruntowego, podczas gdy zgodnie z § 3 powinny podlegać tym samym regułom. W sytuacji konkretnej interpretacji i zastosowania tego przepisu wskazane jest skonsultowanie się z prawnikiem, zwłaszcza gdy pojawiają się spory dotyczące uprawnień spadkobierców.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.