Art. 119.

Art. 119 Kodeksu cywilnego w jasny sposób określa zasadę, że terminy przedawnienia nie mogą ulec zmianie wskutek czynności prawnej. Oznacza to, że żadna umowa czy oświadczenie woli stron nie może skutkować skróceniem lub wydłużeniem okresu, po którego upływie dochodzenie roszczeń jest niedopuszczalne. Celem tej regulacji jest ochrona pewności prawa i stabilności stosunków cywilnoprawnych poprzez utrzymanie stałych ram czasowych dla zaskarżania roszczeń. Przepis ten jest wyrazem zasady, że prawo materialne przewidujące terminy przedawnienia nie może być dowolnie modyfikowane przez strony umowy.

Przepis ma zastosowanie wszędzie tam, gdzie pojawia się instytucja przedawnienia roszczeń, niezależnie od rodzaju umowy czy stosunku prawnego. Dotyczy zarówno pozycji wierzyciela, który zmuszony jest dochodzić swoich praw w określonym ustawowo terminie, jak i dłużnika, który dzięki upływowi terminu może powołać się na zarzut przedawnienia. Niezależnie więc od woli stron, terminy ustawowe pozostają wiążące i stanowią granicę ochrony prawnej. Przepis ten zapobiega także praktykom sprzecznym z zasadami współżycia społecznego, gdzie jedna ze stron mogłaby próbować jednostronnie wydłużyć lub skrócić termin przedawnienia, co mogłoby wpływać na równowagę interesów.

W codziennej praktyce można wyobrazić sobie sytuację, gdy dłużnik i wierzyciel zawierają umowę polegającą na wydłużeniu terminu przedawnienia roszczenia pieniężnego. Zgodnie z Art. 119 KC, taka umowa byłaby nieskuteczna. Na przykład przedsiębiorca świadczący usługi na rzecz innej firmy nie może w umowie ustalić, że termin przedawnienia jego roszczenia o zapłatę wyniesie 10 lat zamiast ustawowych 3 lat. Wierzyciel musi zwrócić uwagę, że próba zmiany terminu przedawnienia wymaga podstaw ustawowych, a nie decyzji stron.

Często popełnianym błędem jest przekonanie uczestników obrotu prawnego, że terminy przedawnienia można kształtować dowolnie umową. To nieprawda, ponieważ jak wynika z Art. 119, zmiany takie są prawnie nieskuteczne. Innym nieporozumieniem jest traktowanie przedawnienia jako czynności, którą można zignorować lub odroczyć przez porozumienie stron. Przedawnienie ma charakter automatyczny i jest normą prawa materialnego, a nie proceduralnego. W praktyce ważne jest też rozróżnienie między zawieszeniem lub przerwaniem biegu przedawnienia a zmianą terminu, bo te pierwsze instytucje są dopuszczalne i regulowane innymi przepisami.

Podsumowując, Art. 119 KC stanowi istotny element prawa zobowiązań, zabezpieczający równowagę między wierzycielami a dłużnikami poprzez niemożność dowolnej zmiany terminu przedawnienia przez czynności prawne stron. W indywidualnych sytuacjach wskazane jest skonsultowanie się z prawnikiem, który pomoże właściwie ocenić zakres i wpływ tego przepisu na konkretne relacje prawne.