Artykuł 142 Kodeksu cywilnego składa się z dwóch paragrafów, które określają okoliczności, w których właściciel rzeczy nie może sprzeciwić się jej użyciu, uszkodzeniu lub zniszczeniu przez inną osobę. W pierwszym paragrafie przepis stanowi, że takie działanie jest dopuszczalne, gdy jest konieczne do odwrócenia niebezpieczeństwa bezpośrednio zagrażającego dobrom osobistym tej osoby lub osób trzecich. Oznacza to, że w sytuacji zagrożenia życia, zdrowia lub innego dobra osobistego dopuszczalne jest wykorzystanie rzeczy mimo jej uszkodzenia czy zniszczenia. Właściciel rzeczy nie ma prawa sprzeciwić się takiemu działaniu, ale zachowuje prawo do żądania naprawienia powstałej szkody. Drugi paragraf rozszerza stosowanie tej normy także na sytuacje, gdzie zagrożone są dobra majątkowe. Jednak w takich przypadkach ważny jest stosunek szkody grożącej na majątku a uszczerbku, jaki mógłby ponieść właściciel rzeczy. Zasadą jest, że szkoda majątkowa jest dopuszczalna, chyba że jest ona oczywiście i niewspółmiernie mniejsza niż uszczerbek dla właściciela. W praktyce oznacza to konieczność oceny proporcjonalności wyrządzonych szkód i celowości działania osoby ratującej dobra majątkowe. Przepis znajduje zastosowanie zwłaszcza w sytuacjach awaryjnych, gdy szybkie działanie wymaga wykorzystania czyjegoś mienia, by zapobiec poważniejszej szkodzie. Na przykład, jeśli ktoś wchodzi do czyjegoś domu, by ugasić pożar, może przy tym uszkodzić drzwi lub wyposażenie, ale nie może spotkać się z odmową ze strony właściciela, gdyż działanie było konieczne dla odwrócenia niebezpieczeństwa. W codziennym życiu może to dotyczyć również sytuacji, gdy osoba uszkadza komórkę innego, by wezwać pomoc w nagłym wypadku. Częstym nieporozumieniem związanym z Art. 142 KC jest mylenie sytuacji nagłej konieczności ochrony dóbr osobistych z innymi przypadkami uszkodzenia rzeczy, co skutkuje nieuzasadnionym roszczeniem odszkodowawczym lub odmową jego wypłaty. Nie każdy przypadek uszkodzenia rzeczy usprawiedliwia więc brak zgody właściciela na naprawienie szkody. Kolejnym błędem jest brak właściwej oceny proporcjonalności szkód w przypadku dóbr majątkowych, co może powodować spory sądowe. Niniejszy przepis ma szczególne znaczenie dla zapewnienia równowagi między prawami właściciela a ochroną najważniejszych dóbr chronionych prawem. W sprawach indywidualnych, gdzie konieczna jest interpretacja zastosowania Art. 142 KC, wskazana jest konsultacja z prawnikiem, aby właściwie ocenić wszelkie okoliczności i skutki prawne.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.