Art. 266.

Art. 266 Kodeksu cywilnego zawiera przepis regulujący wygaśnięcie prawa użytkowania ustanowionego na rzecz osoby fizycznej. W uproszczeniu, norma ta mówi, iż takie użytkowanie nie może trwać dłużej niż do momentu śmierci uprawnionego z tego prawa. Oznacza to, że użytkownik, którym jest osoba fizyczna, nie może przenieść użytkowania na inną osobę po swojej śmierci, a prawo to nie przechodzi na spadkobierców. Przepis ma charakter bezwzględny, co oznacza, że wygaśnięcie użytkowania następuje z mocy prawa, nie wymagając dodatkowych czynności z innych stron. Jest to zabezpieczenie prawne uniemożliwiające rozciąganie prawa użytkowania poza naturalny okres życia użytkownika.

Przepis ma zastosowanie w sytuacjach, gdy ustanowiono prawo użytkowania nieruchomości lub ruchomości na rzecz konkretnej osoby fizycznej. Przesłanką jest tutaj fakt, że uprawnionym z użytkowania jest jednostka ludzka – osoba fizyczna, a nie na przykład osoba prawna czy wspólnota. Norma reguluje moment wygaśnięcia tego prawa, które następuje najpóźniej z chwilą śmierci tej osoby. Oznacza to, że nie ma możliwości, aby użytkowanie trwało po śmierci użytkownika, co odróżnia tę formę użytkowania od innych form praw rzeczowych trwających dłużej. Przepis pełni funkcję ograniczenia okresu korzystania z rzeczy na rzecz osób fizycznych i wiąże status prawny użytkowania z życiem tej osoby.

Przykładowo wyobraźmy sobie sytuację, w której Jan, będąc właścicielem nieruchomości, ustanowił użytkowanie tej nieruchomości na rzecz swojej sąsiadki Barbary na całe jej życie. Użytkowanie to daje Barbarze prawo do korzystania z nieruchomości tak, jakby była jej właścicielem, jednak tylko do chwili swojej śmierci. Po zgonie Barbary prawo użytkowania wygasa, a nieruchomość wraca do właściciela lub jego spadkobierców. Barbara nie może przenieść tego prawa na swoje dzieci ani ustanowić z niego zabezpieczenia, ponieważ użytkowanie wygasa z jej śmiercią. Takie rozwiązanie jasno wyznacza moment zakończenia użytkowania i zabezpiecza właściciela przed długotrwałym ograniczeniem jego praw majątkowych.

Częstym nieporozumieniem przy interpretacji art. 266 KC jest mylenie użytkowania z dzierżawą lub prawem dożywocia, które mogą mieć inne zasady wygaśnięcia. Ponadto błędem jest przekonanie, że prawo użytkowania osoby fizycznej może być dziedziczone lub przekazywane po śmierci, co jest sprzeczne z treścią przepisu. W praktyce bywa też mylnie uważane, że użytkowanie może wygasnąć wcześniej niż ze śmiercią osoby uprawnionej, choć przepis wskazuje, że śmierć jest terminem maksymalnym wygaśnięcia. Również nie zawsze jest jasne dla stron, że użytkowanie jest ograniczone ściśle czasowo z uwagi na życie użytkownika, co powinno być jasno ujęte w umowie oraz rozumiane przy dokonywaniu rozliczeń.

W indywidualnej sprawie związanej z użytkowaniem warto skonsultować się z prawnikiem, który pomoże właściwie zinterpretować ten przepis i ocenić konsekwencje prawne wygaśnięcia użytkowania.