Art. 327.

Art. 327 Kodeksu cywilnego wprowadza możliwość ustanowienia zastawu na prawach, pod warunkiem, że te prawa są zbywalne. Oznacza to, że obok rzeczy ruchomych dłużnik lub inna osoba może użyć również praw, które można przenieść na inną osobę, jako zabezpieczenia wierzytelności. Przepis ten rozszerza katalog przedmiotów zastawu, który tradycyjnie obejmował przede wszystkim rzeczy materialne, umożliwiając objęcie ochroną także aktywa niematerialne o charakterze majątkowym. Przepis posługuje się określeniem "prawa" w rozumieniu prawa cywilnego, do których należą np. prawa z weksla, przysługujące wierzytelności, udziały w spółkach, a także inne prawa majątkowe, pod warunkiem, że są zbywalne, czyli mogą być przeniesione na inną osobę.

Przepis stosuje się wyłącznie wtedy, gdy prawa mają charakter zbywalny. Towarzyszy to wymogowi możliwości ich przeniesienia, gdyż zastaw ma na celu zabezpieczenie spełnienia obowiązku, a w razie niewykonania zobowiązania wierzyciel może skorzystać z prawa obciążonego zastawem. Jeśli prawo nie jest zbywalne, nie można go zastawić. Przepis ten jest stosowany, gdy strony chcą rozszerzyć zakres zastawu poza tradycyjne rzeczy, wykorzystując np. prawa majątkowe jako zabezpieczenie spłaty kredytu czy pożyczki.

Przykładem zastosowania art. 327 KC jest sytuacja, w której przedsiębiorca zabezpiecza pożyczkę udzieloną przez bank zastawem na prawach wynikających z umowy licencyjnej, które może przekazać innemu podmiotowi. W praktyce oznacza to, że jeśli przedsiębiorca nie spłaci zobowiązania, bank ma prawo zaspokoić się z tych praw. Również udział w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością będący prawem majątkowym i zbywalnym może stanowić przedmiot zastawu, co daje wierzycielowi gwarancję skutecznego zabezpieczenia swojego roszczenia.

Często występują błędy polegające na próbie zastawienia praw, które nie są zbywalne, na przykład określonych uprawnień osobistych lub praw niemajątkowych. Innym nieporozumieniem jest brak świadomości, że zastaw na prawie zbywalnym wymaga odpowiedniego wpisu w rejestrach, jeśli prawo takie podlega takiemu obowiązkowi. Ponadto czasem mylnie zakłada się, że każde prawo podlega zastawowi, podczas gdy przepis jednoznacznie wymaga zbywalności prawa. Postępowanie zgodne z art. 327 KC wymaga również zwrócenia uwagi na aktualne regulacje dotyczące konkretnego prawa, które może być obciążone zastawem.

W przypadku indywidualnych wątpliwości dotyczących zastawu na prawach zbywalnych zaleca się konsultację z prawnikiem, aby prawidłowo ustalić, czy dane prawo może stanowić przedmiot zastawu i jakie formalności trzeba zachować.