PrawMi

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

Art. 409.

Aktualizacja: 12 lipca 2026

  • Treść przepisu
  • Wyjaśnienie
  • Orzecznictwo

Obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że wyzbywając się korzyści lub zużywając ją powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu.

Ten przepis w Twojej sprawie

Odpowiedź z cytowanymi przepisami i sygnaturami orzeczeń, bez zakładania konta.

Częste pytania:

Orzecznictwo do tego przepisu

Wyroki i postanowienia, w których sąd powołał ten przepis.

IV P 237/14Sąd Rejonowy w Ząbkowicach Śląskich

Zwrot nienależnego świadczenia po zmianie wyroku – SR Ząbkowice

Fragment uzasadnienia

… domagać się od pozwanej należności przekazanych na rzecz tych podmiotów. Dalej pozwana podniosła, iż w rozpoznawanej sprawie zachodzi również sytuacja przewidziana w art. 409 k.c. , który to przepis przewiduje, że obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją w taki sposób, że nie jest już wzbogacony. W tym aspekcie sprawy pozwana wyjaśniła, iż nie wiedziała, że strona…
Czytaj orzeczenie
I C 1323/14Sąd Rejonowy w Ciechanowie

Zwrot świadczeń po wypadku przy pracy – wyrok SR

Fragment uzasadnienia

… zakład ubezpieczeń z opóźnieniem. W ocenie Sądu, nie zasługuje na uwzględnienie podnoszony przez pozwanego R. S. zarzut zużycia kwoty 63780,96 zł. Zgodnie z art. 409 kc , obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że wyzbywając się korzyści lub zużywając ją powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu.…
Czytaj orzeczenie
I C 356/15Sąd Rejonowy w Ciechanowie

Zwrot nienależnych alimentów – wyrok SR w Ciechanowie

Fragment uzasadnienia

… procesu co prawda przyznała, że 1.500,00 zł są to alimenty nadpłacone, natomiast nie zgadzała się na ich zwrot twierdząc, że zostały przez nią spożytkowane. Zgodnie z art. 409 KC obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że wyzbywając się korzyści lub zużywając ją powinien był liczyć się z obowiązkiem…
  • nienależne świadczenie
Czytaj orzeczenie
VI Pa 72/15Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim

Zwrot nadpłaconego wynagrodzenia a bezpodstawne wzbogacenie

Fragment uzasadnienia

… powód mógł dokonać potrącenia z wynagrodzenia pozwanej jedynie po wyrażeniu przez pozwaną na to zgody, na co pozwana pismem z dnia 29.05.2015 r. nie wyraziła zgody. Art. 409.kc stanowi, że obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że wyzbywając się korzyści lub zużywając ją powinien był liczyć się z…
  • wynagrodzenie za pracę
Czytaj orzeczenie

Wyświetlone orzeczenia: 4

PrawMi zestawi linię orzeczniczą do art. 409: co sądy przyjmują zgodnie, a w czym się różnią.

Podsumuj orzecznictwo

Wyjaśnienie przepisu

Art. 409 Kodeksu cywilnego określa warunki wygaśnięcia obowiązku zwrotu korzyści lub jej wartości, który z reguły powstaje w związku z bezpodstawnym wzbogaceniem jednej osoby kosztem drugiej. Zgodnie z tym przepisem, jeśli osoba, która uzyskała korzyść, zużyła ją lub utraciła w taki sposób, że nie jest już posiadaczem tej korzyści (czyli nie jest wzbogacona), obowiązek zwrotu wygasa. Jednakże wyjątkiem jest sytuacja, gdy w momencie rozporządzania tymi korzyściami lub ich zużywaniem, powinno się było liczyć z koniecznością zwrotu. Oznacza to, że jeśli osoba uzyskała korzyść i świadomie ją zużyła lub się jej wyzbyła, mając świadomość, że musi ją zwrócić, to obowiązek zwrotu nie wygasa nawet po utracie samej korzyści.

Przepis ten ma zastosowanie w sytuacjach dotyczących bezpodstawnego wzbogacenia, gdzie jedna ze stron uzyskuje korzyść bez umocowania prawnego na szkodę drugiej strony. Kiedy jednak ta korzyść została już zużyta lub utracona w sposób wyłączający istnienie samego stanu wzbogacenia, obowiązek zwrotu przestaje istnieć. Ważne jest jednak ustalenie, czy osoba dysponująca korzyścią działała w dobrej wierze, czy też była świadoma konieczności zwrotu. Jeśli osoba działała z zamiarem uniknięcia zwrotu, to obowiązek zwrotu pozostaje.

Przykładem zastosowania artykułu 409 KC może być sytuacja, gdy ktoś otrzymuje od drugiej osoby przelew pieniędzy nienależnie i wykorzystuje te pieniądze na codzienne wydatki. Jeśli nie została świadomość, że należałoby je zwrócić, obowiązek zwrotu wygasa po zużyciu środków. Natomiast jeśli osoba wiedziała o konieczności zwrotu i mimo to bezprawnie wydała środki, to obowiązek zwrotu wciąż istnieje.

Do często popełnianych błędów przy stosowaniu art. 409 KC należy mylenie zużycia korzyści z celowym wyzbyciem się jej w świadomości istnienia obowiązku zwrotu. Często strony nie ustalają czy korzyść została zużyta w dobrej wierze lub czy zaistniało świadome działanie zmierzające do unikania zwrotu. Ponadto, przepis ten nie zastępuje odpowiedzialności za inne tytuły prawne, co czasem jest błędnie interpretowane jako zupełne zwolnienie z obowiązku zwrotu. W sprawach indywidualnych, ze względu na konieczność oceny intencji i okoliczności, wskazane jest skonsultowanie się z prawnikiem.

To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.

Najczęściej zadawane pytania

Kiedy wygasa obowiązek zwrotu korzyści według art. 409 KC?

Obowiązek zwrotu wygasa, gdy osoba, która uzyskała korzyść, zużyła ją lub utraciła tak, że nie jest już wzbogacona, o ile nie działała świadomie z obowiązkiem zwrotu.

Czy obowiązek zwrotu zachowuje moc, jeśli korzyść została zużyta świadomie?

Tak, jeśli osoba wiedziała o konieczności zwrotu i mimo to rozporządziła korzyścią, obowiązek zwrotu nadal istnieje.

Co oznacza, że osoba powinna była liczyć się z obowiązkiem zwrotu?

Oznacza to, że w momencie zużycia lub wyzbycia korzyści osoba miała świadomość lub przypuszczenie, że musi ją zwrócić.

Czy art. 409 KC dotyczy tylko korzyści w postaci pieniędzy?

Nie, przepis odnosi się do wszelkich korzyści, zarówno majątkowych, jak i innych, podlegających zwrotowi.

Czy można się powołać na art. 409 KC, gdy korzyść została celowo wyzbyta, aby uniknąć zwrotu?

Nie, w takim przypadku obowiązek zwrotu nie wygasa, ponieważ osoba działała z zamiarem obejścia prawa.

Obserwuj zmiany tego artykułu

Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.

Potrzebujesz analizy tego przepisu w konkretnej sprawie?

Odpowiedź z powołaniem przepisów i sygnatur orzeczeń, każdą pozycję sprawdzisz w źródle.

Zapytaj o art. 409
← Wróć do pełnej ustawy