Art. 965.

Artykuł 965 Kodeksu cywilnego odnosi się do sytuacji, gdy spadkodawca w testamencie powołał kilku spadkobierców testamentowych. Przepis wskazuje, że jeśli jeden z tych spadkobierców nie może lub nie chce przyjąć spadku, przypadający mu udział, chyba że spadkodawca postanowił inaczej, przeznaczony zostaje pozostałym spadkobiercom testamentowym. Proces ten nazywa się przyrostem i oznacza, że udział osoby wstępującej w spadek zwiększa się proporcjonalnie do udziałów innych spadkobierców. Normę tę cechuje względna elastyczność, ponieważ może zostać wyłączona lub zmodyfikowana dzięki odmiennej woli spadkodawcy, wyrażonej w testamencie.

Przepis ten ma zastosowanie w sytuacji, gdy spadkobierca powołany w testamencie z różnych przyczyn nie chce lub nie może odziedziczyć spadku. Przesłanką do uruchomienia przyrostu jest zatem jednoczesne spełnienie dwóch warunków: powołanie kilku spadkobierców testamentowych oraz rezygnacja lub niemożność przyjęcia spadku przez jednego z nich. Jeżeli spadkodawca zastrzegł inaczej, na przykład wskazał, że udział osoby rezygnującej nie przypada innym, prawo przyrostu nie będzie miało zastosowania. Warto zwrócić uwagę, że reguła ta odnosi się wyłącznie do spadkobierców testamentowych i nie dotyczy spadkobierców ustawowych.

Przykładowo, jeśli spadkodawca pozostawił testament, w którym powołał trzech spadkobierców w równych częściach, a jeden z nich zrezygnuje z przyjęcia spadku, zgodnie z art. 965 KC pozostałe dwie osoby dziedziczą po równo udziały trzy osoby łącznie. W ten sposób udział każdego z nich wzrośnie, ponieważ udział zrezygnowanego spadkobiercy zostaje proporcjonalnie rozdzielony między pozostałych. Taka sytuacja często zachodzi, gdy spadkobierca np. nie chce dziedziczyć z powodu zobowiązań lub innych motywów osobistych. Art. 965 zabezpiecza wtedy interes pozostałych dziedziców oraz zapewnia jasne reguły podziału spadku.

Często powtarzającym się błędem jest nieprawidłowe rozumienie przyrostu i próba automatycznego przekazania udziałów na rzecz spadkobierców ustawowych lub innych osób. Przyrost dotyczy tylko testamentowych spadkobierców i zaistnieje wyłącznie w przypadku braku innej dyspozycji testamentowej. Ponadto zdarza się mylenie tego mechanizmu z dziedziczeniem reprezentacyjnym – art. 965 KC opisuje natomiast sytuację, gdy jeden ze spadkobierców sam rezygnuje lub nie może przyjąć spadku, a nie przypadek jego śmierci przed otwarciem spadku. W przypadku indywidualnych wątpliwości co do zastosowania tego przepisu zaleca się skonsultowanie sprawy z prawnikiem, który uwzględni specyfikę konkretnego stanu faktycznego.