Art. 976.

Przepis art. 976 Kodeksu cywilnego dotyczy zapisu rzeczy oznaczonej co do tożsamości i określa warunki, w których tego rodzaju zapis jest nieważny. W treści przepisu wskazano, że jeśli spadkodawca nie postanowił inaczej, to zapis dotyczący konkretnej rzeczy staje się bezskuteczny, gdy rzecz ta nie wchodzi w skład spadku w chwili jego otwarcia albo gdy spadkodawca był zobowiązany do zbycia tej rzeczy w momencie swojej śmierci. Oznacza to, że zapis, który dotyczy konkretnej, indywidualnie ustalonej rzeczy, nie może skutecznie przenieść tej rzeczy na zapisobiorcę, jeśli nie jest już własnością spadkodawcy lub jeśli spadkodawca przy życiu podjął zobowiązanie wobec osoby trzeciej dotyczące jej zbycia.

Przepis ma zastosowanie głównie wtedy, gdy sporządzany jest testament lub inny dokument zawierający zapis zwykły, wskazujący na konkretne przedmioty. Ważnym momentem jest chwila otwarcia spadku, to znaczy moment śmierci spadkodawcy, który wyznacza moment ustalenia, jakie przedmioty wchodzą w skład masy spadkowej. Jeśli wskazana w zapisie rzecz nie jest już własnością spadkodawcy, lub jeśli spadkodawca pozostawał w obowiązku jej zbycia, to zapis taki nie wywołuje skutków prawnych.

Na przykład, wyobraźmy sobie, że spadkodawca wskazał w testamencie, iż zapisuje swojemu krewnemu określony obraz, który jednak przed śmiercią sprzedał innej osobie albo zawarł umowę, z której wynika obowiązek przekazania tego przedmiotu komuś innemu. W takim przypadku, mimo iż zapis w testamencie nawiązuje do tego konkretnego obrazu, zapis ten nie będzie skuteczny, ponieważ rzecz ta nie należała do spadku, gdy doszło do jego otwarcia, lub została obciążona obowiązkiem zbycia. Zapisobiorca nie może więc skutecznie domagać się przeniesienia własności takiego przedmiotu na podstawie zapisu.

Często pojawiają się nieporozumienia dotyczące tego artykułu, zwłaszcza co do momentu powstania skuteczności zapisu i zakresie własności rzeczy wpisanej do spadku. Błędnie można założyć, że zapis na konkretną rzecz zawsze powoduje przeniesienie tej rzeczy, niezależnie od tego, czy nadal jest ona własnością spadkodawcy. Ponadto, pomijany bywa obowiązek zbycia, który sprawia, że choć rzecz formalnie jest własnością spadkodawcy, to z uwagi na zobowiązania podjęte wcześniej, zapis jej jest nieskuteczny. Dlatego znajomość przepisu art. 976 KC jest ważna dla precyzyjnego rozumienia zapisów testamentowych i ich prawnej skuteczności. W indywidualnych przypadkach warto skonsultować się z prawnikiem, aby dokładnie ustalić konsekwencje skuteczności zapisu.