Art. 9813 Kodeksu cywilnego odnosi się do szczególnej formy rozporządzenia spadkowego, jaką jest zapis windykacyjny, i reguluje kwestie związane z zastrzeżeniem warunków lub terminów przy jego ustanawianiu. W § 1 norma stwierdza, że wszelkie zastrzeżenia warunków lub terminów przy zapisie windykacyjnym uważa się za nieistniejące, co oznacza, że taki zapis nie może być uzależniony od ich spełnienia. Istnieje jednak wyjątek, jeśli z treści testamentu lub okoliczności jednoznacznie wynika, że zapis windykacyjny nie zostałby ustanowiony bez tego zastrzeżenia - wówczas cały zapis windykacyjny jest nieważny. Przepis wyłącza stosowanie tych reguł, gdy warunek lub termin uległy spełnieniu zanim nastąpiło otwarcie spadku.
W § 2 przepis reguluje sytuację, gdy zapis windykacyjny jest nieważny z powodu zastrzeżenia warunku lub terminu. W takiej sytuacji zapis ten wywołuje skutki zapisu zwykłego, który podlega warunkowi lub terminowi, chyba że z samego testamentu lub okoliczności wynika inaczej. Oznacza to, że mimo nieważności zapisu windykacyjnego zastrzeżonego warunkiem lub terminem, rozporządzenie może funkcjonować jako zwykły zapis z tymi samymi ograniczeniami.
Przepis ma zastosowanie w sytuacjach, gdy spadkodawca ustanawia zapis windykacyjny, czyli rozporządza konkretnym składnikiem majątkowym na rzecz oznaczonej osoby i chce zastrzec warunek lub termin dla skuteczności takiego zapisu. Normy zawarte w art. 9813 KC eliminują możliwość uzależnienia skuteczności zapisu windykacyjnego od spełnienia warunku lub nadejścia terminu po otwarciu spadku, co ma na celu ochronę bezwzględności i jednoznaczności tego rodzaju rozporządzenia.
Przykładem zastosowania art. 9813 KC jest sytuacja, gdy testament zawiera zapis windykacyjny przysługujący spadkobiercy, jednak zastrzega warunek przyznania tego składnika majątkowego na przykład uzyskania dodatkowego oświadczenia woli. Według § 1 tego artykułu takie zastrzeżenie jest nieistniejące, czyli w praktyce ignoruje się warunek, co sprowadza zapis windykacyjny do skuteczności bez względu na jego spełnienie. Jeśli jednak z treści testamentu wyraźnie wynika, że zapis zostałby ustanowiony tylko pod tym warunkiem, to cały zapis windykacyjny jest nieważny i może wywoływać skutki zapisu zwykłego pod warunkiem, jeśli nie sposób inaczej interpretować woli spadkodawcy.
Częstym błędem przy stosowaniu art. 9813 KC jest próba wprowadzenia warunków lub terminów do zapisu windykacyjnego po to, by ograniczyć jego skuteczność, co jest sprzeczne z naturą tego rozporządzenia. Nieraz pojawia się też problem z interpretacją okoliczności towarzyszących ustanowieniu zapisu i ustaleniem, czy bez zastrzeżenia zapis zostałby ustanowiony. Kolejnym nieporozumieniem jest mylenie skutków nieważności zapisu windykacyjnego z nieważnością całego testamentu, co jest nieprawidłowe, ponieważ § 2 pozwala na zakwalifikowanie zapisu jako zwykły zapis. Artykuł ten wymaga starannej analizy tekstu i kontekstu testamentu, dlatego w indywidualnej sprawie wskazane jest skonsultowanie się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.