Art. 16.

Art. 16 Kodeksu karnego definiuje pojęcie przygotowania do przestępstwa i warunki jego karalności. Zgodnie z § 1 tego przepisu, przygotowanie zachodzi w sytuacji, gdy sprawca podejmuje określone czynności mające na celu stworzenie warunków do popełnienia czynu zabronionego. Oznacza to, że sprawca nie dokonuje jeszcze samego czynu, ale wykonuje działania zmierzające bezpośrednio do jego realizacji. Przykładami takich działań są: wchodzenie w porozumienie z inną osobą w celu popełnienia przestępstwa, zdobywanie lub przysposabianie niezbędnych środków, gromadzenie informacji lub sporządzanie planu działania. Przepis skupia się na ukazaniu, że przygotowanie nie jest dopiero abstrakcyjnym zamiar, lecz obejmuje konkretne czynności o charakterze praktycznym, zbliżone do realizacji przestępstwa, lecz nie zakłada jeszcze jego dokonania.

Według § 2 art. 16 KK, samo przygotowanie nie jest z zasady karalne, lecz podlega odpowiedzialności karnej jedynie w wypadkach wyraźnie określonych przez ustawę. Oznacza to, że karalność przygotowania musi wynikać z konkretnej normy prawnej, która wyraźnie przewiduje sankcję za takie zachowanie. W praktyce sprzężenie to oznacza, że nie każde działania przygotowawcze do przestępstwa są zabronione i karalne z automatu. Tylko tam, gdzie prawodawca szczegółowo je penalizuje, mogą one skutkować odpowiedzialnością karną.

Przepis ma zastosowanie w sytuacji, kiedy istnieje wola popełnienia przestępstwa i podejmowane są konkretnie ukierunkowane działania mające na celu jego realizację, jednakże czyn zabroniony nie został jeszcze dokonany. Dla pełnego spełnienia znamion przygotowania potrzebne jest więc powiązanie zamiaru z faktycznym podejmowaniem działań. Ważne jest także, aby rozróżnić przygotowanie od usiłowania, które oznacza bezpośrednie zmierzenie do dokonania przestępstwa, natomiast przygotowanie stanowi etap poprzedzający usiłowanie.

Przykład zastosowania art. 16 KK może dotyczyć sytuacji, w której sprawca planuje popełnić kradzież, w tym celu uzyskuje narzędzia potrzebne do włamania, gromadzi informacje o chronionym lokalu i umawia się z osobą, która ma mu pomóc. Nie wszczął jeszcze włamania, ale podjął już działania przygotowawcze do jego dokonania. Jednak karalność takiego przygotowania będzie uzależniona od odrębnych przepisów prawa karnego, które mogą przewidywać sankcje za takie zachowanie lub nie.

Częstym błędem jest utożsamianie przygotowania z usiłowaniem lub z samym zamiarzeniem przestępstwa. Przygotowanie nie jest jeszcze usiłowaniem i sam zamiar bez podjęcia czynności przygotowawczych nie jest karalny. Niekiedy również przyjmuje się, że każde działanie mające związek z przestępstwem jest karalne, co może wprowadzać w błąd. Interpretacja art. 16 KK wymaga uważnego rozróżnienia etapów popełniania przestępstwa. W razie wątpliwości, szczególnie w indywidualnych przypadkach, zaleca się skonsultowanie z prawnikiem, który pomoże ocenić zakres odpowiedzialności karnej za przygotowanie do czynu zabronionego.