Art. 256.

Artykuł 256 Kodeksu karnego zakłada odpowiedzialność karną za publiczne propagowanie ustrojów totalitarnych takich jak nazizm, komunizm czy faszyzm, a także za nawoływanie do nienawiści na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych lub z powodu bezwyznaniowości. Przepis w § 1 jasno wymienia, że taki czyn jest zagrożony karą do trzech lat pozbawienia wolności. W § 1a uzupełniono normę o propagowanie ideologii nazistowskiej, komunistycznej, faszystowskiej, jak również ideologii nawołującej do użycia przemocy w celu wpływania na życie polityczne lub społeczne, co oznacza rozszerzenie zakresu odpowiedzialności na działania ideologiczne indukujące przemoc.

Przepis ma zastosowanie w sytuacjach, gdy ktoś publicznie, poprzez słowa, gesty czy inne formy komunikacji, prezentuje treści związane z wymienionymi ustrojami lub ideologiami, albo nawołuje do nienawiści wobec określonych grup społecznych ze względu na ich cechy przynależności narodowej, etnicznej czy religijnej. W § 2 ustawodawca wskazuje, że także produkowanie, rozpowszechnianie czy posiadanie takich materiałów propagujących te treści lub symbolikę totalitarną jest karalne, pod warunkiem że służy celom propagandowym. Wyjątkiem jest działalność artystyczna, edukacyjna, naukowa lub kolekcjonerska, która zgodnie z § 3 nie powoduje odpowiedzialności karnej.

Przykład zastosowania przepisu może dotyczyć sytuacji, gdy osoba publicznie podczas wiecu nawołuje do nienawiści na tle narodowościowym albo propaguje hasła komunistyczne nawołujące do przemocy wobec innych grup społecznych. Jeśli dodatkowo taka osoba posiada, oferuje lub pomnaża materiały z symbolami totalitarnymi w celu ich rozprzestrzeniania, może zostać pociągnięta do odpowiedzialności karnej. Sąd w przypadku skazania może orzec przepadek tych materiałów nawet jeśli nie są one własnością sprawcy, co jest regulowane w § 4.

Częstym nieporozumieniem jest uznawanie każdej formy prezentacji symboliki totalitarnej za przestępstwo, podczas gdy prawo wyraźnie zwalnia z odpowiedzialności czynności podejmowane w ramach działalności artystycznej, edukacyjnej, naukowej lub kolekcjonerskiej. Ponadto, ważne jest rozróżnienie pomiędzy samą propagandą a krytyką historyczną czy analizą. Artykuł 256 KK wymaga dokładnego rozpoznania intencji i kontekstu publicznego działania. W sytuacji indywidualnej zawsze warto skonsultować się z prawnikiem, aby ocenić konkretne okoliczności sprawy.