Art. 295 Kodeksu karnego wprowadza możliwość nadzwyczajnego złagodzenia kary lub odstąpienia od jej wymierzenia wobec sprawcy określonych przestępstw, pod warunkiem dobrowolnej naprawy szkody. Norma ta jest podzielona na dwa paragrafy. Pierwszy przewiduje, że jeśli sprawca przestępstwa wymienionego w ustawie (art. 278, 284-289, 291, 292 lub 294) naprawi szkodę całkowicie lub zwróci pojazd czy rzecz mającą szczególne znaczenie dla kultury w stanie nienaruszonym, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia. Drugi paragraf daje sądowi możliwość nadzwyczajnego złagodzenia kary, gdy naprawa szkody dotyczy znacznej części wartości szkody, lecz nie jest całkowita.
Przepis znajduje zastosowanie w sytuacjach, gdy sprawca popełnił jedno z określonych przestępstw przeciwko mieniu lub związanych z rzeczami ważnymi dla kultury, a następnie samodzielnie podjął działania na rzecz przywrócenia stanu sprzed czynu przestępczego. Kluczowa jest tutaj dobrowolność i zakres naprawy: ciąży na sądzie ocena, czy szkoda została naprawiona w całości, w znacznej części, czy nie. Przepis pozwala sądowi na zastosowanie łagodniejszego wymiaru kary lub całkowite odstąpienie od niej, co ma charakter wyjątkowy i uznaniowy.
Przykładowo, osoba, która ukradła cenny samochód i po pewnym czasie zwróciła go w stanie nieuszkodzonym, może liczyć na zastosowanie nadzwyczajnego złagodzenia lub odstąpienia od kary na podstawie art. 295 § 1 KK. Podobnie sprawca, który dokonał kradzieży zabytkowego obrazu i dobrowolnie zwrócił dzieło sztuki bez uszczerbku, może skorzystać z tej instytucji. Natomiast jeśli sprawca naprawił szkodę w znacznej części, np. pokrył większość wartości skradzionego mienia, sąd może zastosować złagodzenie kary, lecz nie odstąpić od wymierzenia kary.
Często pojawiają się wątpliwości co do zakresu pojęć "dobrowolność" i "naprawa szkody", a także co do kwalifikacji wartości szkody jako "znacznej części" czy całkowitości naprawy. Również kwestia zwrotu rzeczy o szczególnym znaczeniu kulturalnym wymaga starannej oceny faktycznej. Ponadto, sądy muszą zważyć, czy naprawa szkody ma charakter skutecznej rekompensaty, czy jest jedynie pozorna. Stosowanie art. 295 wymaga więc bardzo dokładnej analizy sytuacji faktycznej i prawnej. W każdej indywidualnej sprawie wskazane jest skonsultowanie się z prawnikiem, który pomoże ocenić możliwość i zakres zastosowania tej instytucji.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.