Artykuł 302 Kodeksu karnego składa się z trzech paragrafów, które łącznie mają na celu ochronę interesów wierzycieli w sytuacji, gdy dłużnik zbliża się do niewypłacalności lub już jest w stanie upadłości. Pierwszy paragraf stanowi, że jeśli osoba mająca problemy finansowe, której grozi niewypłacalność lub ogłoszono upadłość, decyduje się spłacić lub zabezpieczyć tylko wybranych wierzycieli, a działa to na szkodę pozostałych, podlega karze grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności do dwóch lat. Przepis ten chroni wszystkich wierzycieli przed nieuczciwymi preferencjami w spłacie długów. Drugi paragraf penalizuje sytuację, w której wierzycielowi zostaje obiecana lub udzielona korzyść majątkowa w zamian za działanie na szkodę pozostałych wierzycieli podczas postępowania upadłościowego lub przygotowującego do upadłości. Odpowiedzialność karną można tu ponieść nawet do trzech lat pozbawienia wolności. Trzeci paragraf rozszerza tę odpowiedzialność na samego wierzyciela, który przyjmuje lub żąda takiej korzyści.
Przepis znajduje zastosowanie w sytuacjach, gdy dłużnik jest zagrożony niewypłacalnością lub jest w stanie upadłości i nie może spłacić wszystkich swoich zobowiązań. Krytyczne jest, że jeśli decyduje się zaspokoić tylko wybranych wierzycieli kosztem innych, narusza prawo. Także wierzyciele uczestniczący w takich działaniach narażają się na odpowiedzialność karną. Zatem norma ta reguluje posługiwanie się majątkiem dłużnika w sytuacji kryzysu finansowego, wymuszając równe traktowanie wierzycieli.
Przykładem codziennym może być sytuacja przedsiębiorcy, który wiedząc, że nie będzie mógł pokryć wszystkich długów, decyduje się spłacić tylko kilku kluczowych wierzycieli, ignorując pozostałych. Działanie takie jest sprzeczne z art. 302 § 1 KK, gdyż faworyzowanie określonych kontrahentów szkodzi innym, co jest zabronione i karalne. Podobnie, jeśli wierzyciel otrzyma pieniądze lub obietnicę zapłaty za zgłoszenie się na wezwanie dłużnika, by został preferowany w kolejności spłaty, taka sytuacja jest objęta § 2 i § 3 i stanowi przestępstwo.
Najczęstsze błędy przy stosowaniu tego przepisu to mylenie działań sprzecznych z prawem z normalną negocjacją spłat lub zabezpieczeń, a także nieznajomość odpowiedzialności wierzycieli za przyjmowanie korzyści majątkowej. Często pomijane jest, że kara grozi nie tylko dłużnikowi, ale też wierzycielom współdziałającym na szkodę innych. Artykuł 302 KK wymaga uważnej analizy sytuacji faktycznej oraz intencji stron, by wykryć naruszenia. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, aby właściwie ocenić ryzyka prawne.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.