Art. 108 Kodeksu postępowania cywilnego określa, w jaki sposób sąd ma rozstrzygać kwestię kosztów postępowania w każdej sprawie kończącej się w danej instancji. W paragrafie pierwszym przepis stanowi, że sąd decyzję o kosztach podejmuje zawsze w orzeczeniu zamykającym sprawę w tej instancji. Może jednak ograniczyć się tylko do ustalenia zasad ponoszenia tych kosztów przez strony, a szczegółowe wyliczenie pozostawić referendarzowi sądowemu. Wówczas, po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie, referendarz wydaje w sądzie pierwszej instancji postanowienie precyzujące dokładnie, jakie koszty obciążają strony oraz w jakiej wysokości. Z kolei paragraf drugi dotyczy sytuacji, gdy sąd drugiej instancji uchyla zaskarżone orzeczenie i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji. W takiej sytuacji to właśnie sąd pierwszej instancji decyduje w kolejnym postępowaniu o kosztach procesu na tym etapie, nie zaś sąd odwoławczy. Przepis ten szczegółowo ustala, kto i w jakim momencie powinien podejmować wiążącą decyzję o kosztach, co jest ważne dla stron, które muszą planować finansowe skutki postępowania. Przepis ma zastosowanie w każdej sprawie cywilnej rozstrzyganej w sądzie powszechnym – w instancji pierwszej lub drugiej. Kluczowe jest, aby zakończenie postępowania w danej instancji zawsze wiązało się z decyzją sądu co do kosztów, co zapewnia transparentność i jasność rozliczeń. Przykładowo, jeśli rozprawa w sprawie o zapłatę została zakończona orzeczeniem sądu pierwszej instancji, sąd musi w tym orzeczeniu zdecydować, kto ponosi koszty. Może też wyznaczyć referendarza do dokładnego wykazu tych kosztów w późniejszym postanowieniu. Gdy sprawa zostanie zaskarżona, a sąd drugiej instancji uchyli wyrok i zwróci sprawę do ponownego rozstrzygnięcia, to sąd pierwszej instancji zdecyduje o kosztach kolejnego postępowania, a nie sąd odwoławczy. Często błędnie uważa się, że koszty zawsze wylicza sąd w swoim orzeczeniu kończącym postępowanie, zapominając jednak o opcji pozostawienia szczegółowego wyliczenia referendarzowi. Może to prowadzić do nieporozumień w kwestii terminu i sposobu rozliczenia kosztów. Ponadto, nieczęsto pamięta się o tym, że sąd drugiej instancji nie decyduje o kosztach instancji odwoławczej, gdy odsyła sprawę do ponownego rozpoznania, co także może powodować niejasności. Fundamentem stosowania art. 108 KPC jest zapewnienie, aby decyzja o kosztach była zawsze wydana, a w razie potrzeby precyzyjnie ewidencjonowana przez referendarza, co wpływa na prawidłowy przebieg procesu i ochronę interesów stron. W indywidualnych sprawach, zwłaszcza gdy koszty są sporne, wskazane jest skorzystanie z porady prawnika dla dokładnej interpretacji przepisów.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
