Art. 1165 Kodeksu postępowania cywilnego (KPC) dotyczy sytuacji, gdy sprawa sądowa pokrywa się ze sporem podlegającym rozstrzygnięciu przez sąd polubowny na podstawie zapisu na sąd polubowny, czyli umownego postanowienia stron o rozstrzyganiu sporów przez arbitraż. Przepis w § 1 nakłada na sąd powszechny obowiązek odrzucenia pozwu lub wniosku o wszczęcie postępowania nieprocesowego, jeśli pozwany lub uczestnik postępowania zgłosi zarzut dotyczący istnienia zapisu na sąd polubowny, pod warunkiem, że taki zarzut zostanie podniesiony zanim strona zaangażuje się w spór co do istoty sprawy. Oznacza to, że sąd nie powinien rozpoznawać sprawy, gdy arbitraż jest właściwym organem do rozstrzygnięcia sporu i gdy zarzut na to wskazuje; jest to mechanizm ochrony skuteczności postępowań arbitrażowych i respektowania woli stron. W § 1¹ uregulowano sytuację, gdy sąd z urzędu odrzuca pozew lub wniosek, jeśli dotyczą one sporu, który został już przedmiotem umorzonej sprawy zgodnie z art. 1161¹ § 2 KPC, co zapobiega powieleniu postępowań o tę samą materię. § 2 wprowadza wyjątki od zasady odrzucenia pozwu w przypadku nieważności, bezskuteczności, niewykonalności zapisu na sąd polubowny lub utraty mocy zapisu, a także w sytuacji, gdy sąd polubowny zadecydował o braku swojej właściwości. Oznacza to, że jeśli zapis na sąd polubowny nie spełnia wymagań prawnych, czy też arbitraż odmówi rozpoznania sprawy, to właściwy jest sąd powszechny i pozew nie podlega odrzuceniu. § 3 podkreśla, że wniesienie sprawy do sądu nie wyklucza jednoczesnego rozpoznania sprawy przez sąd polubowny – strony mogą dochodzić praw równolegle, chociaż w praktyce stosuje się zazwyczaj jedną drogę rozstrzygnięcia. Wreszcie § 4 rozszerza zastosowanie przesłanek odrzucenia pozwu także na sytuacje, gdy miejsce postępowania przed sądem polubownym jest na terytorium zagranicznym lub nie jest określone w zapisie. Art. 1165 KPC ma na celu chronić umowy stron dotyczące rozstrzygania sporów polubownie, przeciwdziałać postępowaniom równoległym oraz eliminować ryzyko omijania arbitrażu. Przepis ten znajduje zastosowanie w postępowaniach, gdy strony zawarły zapis na sąd polubowny, a jedna ze stron wnosi pozew do sądu powszechnego. Przykładowo, jeśli dwa przedsiębiorstwa w umowie handlowej zobowiązały się do rozstrzygania sporów przez sąd arbitrażowy, a jedno z nich mimo to wniosło sprawę do sądu powszechnego, to drugi z przedsiębiorców może podnieść zarzut zapisu na sąd polubowny, co spowoduje odrzucenie pozwu przez sąd. Często spotykane błędy dotyczą niezachowania terminu podniesienia zarzutu zapisu na sąd polubowny – jeśli strona wystąpi do sądu mimo wiedzy o zapisie i nie zgłosi zarzutu na czas, to sąd rozpozna sprawę. Innym nieporozumieniem jest mylne sądzenie, że wniesienie pozwu do sądu całkowicie blokuje arbitraż; jednak zgodnie z § 3 postępowanie arbitrażowe może toczyć się nadal. Ponadto, strony czasem nie zdają sobie sprawy, że zapis na sąd polubowny musi mieć ważność formalną i materiałową, by skutkował odrzuceniem pozwu. W kwestiach indywidualnych, szczególnie gdy stan faktyczny jest złożony lub wątpliwy, wskazane jest uzyskanie porady prawnej specjalisty.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.