Art. 118.

Art. 118 Kodeksu postępowania cywilnego precyzuje zasady ustanowienia pełnomocnika procesowego przez sąd, którym może być adwokat lub radca prawny, wraz z określeniem zakresu ich obowiązków oraz możliwości zwolnienia. Przepis ten wskazuje, że ustanowienie przez sąd pełnomocnika skutkuje nadaniem mu pełnomocnictwa procesowego (§ 1). Oznacza to, że pełnomocnik działa w imieniu strony na gruncie postępowania cywilnego. Dalej, w § 2 normuje się zakres zastępowania strony przez pełnomocnika, który obejmuje obowiązki wynikające z art. 91 KPC, chyba że sąd postanowi inaczej i wczesniej uchyli ten obowiązek. Pozwala to sądowi na elastyczne określenie zakresu działania pełnomocnika w danej sprawie.

Kolejne ustępy dotyczą szczegółowych sytuacji proceduralnych. W § 3 przewidziane jest zwolnienie pełnomocnika z obowiązku zastępowania, ale wyłącznie z ważnych przyczyn oraz po złożeniu odpowiedniego wniosku. Sąd, zwalniając pełnomocnika, ma obowiązek zwrócić się do właściwej okręgowej rady adwokackiej lub rady okręgowej izby radców prawnych o wyznaczenie innego pełnomocnika. W § 4 normowane są sytuacje wymagające działań pełnomocnika poza siedzibą sądu orzekającego; w takich sytuacjach sąd może na wniosek ustanowionego pełnomocnika zwrócić się o wyznaczenie zastępcy z innej miejscowości.

Paragrafy 5 i 6 odnoszą się do postępowania w związku ze skargą o stwierdzenie niezgodności prawomocnego orzeczenia z prawem lub skargą kasacyjną. Pełnomocnik, jeśli uzna, że nie istnieją podstawy do wniesienia skargi, zobowiązany jest jak najszybciej zawiadomić stronę i sąd, załączając sporządzoną przez siebie pisemną opinię o braku podstaw do wniesienia skargi. Opinia ta nie jest dołączana do akt sprawy ani nie jest doręczana stronie przeciwnej. Nieprzestrzeganie należytej staranności przy sporządzaniu opinii skutkuje zawiadomieniem organu samorządu zawodowego, co może skutkować wyznaczeniem nowego pełnomocnika.

Art. 118 KPC ma zastosowanie w sytuacjach, gdy sąd ustanawia pełnomocnika zawodowego stronie procesowej z urzędu, zapewniając jej skuteczne reprezentowanie. Przepis wskazuje na szczegółową procedurę dotyczącą obrotu pełnomocnictwem oraz wymogi staranności przy wykonywaniu obowiązków przez adwokatów i radców prawnych reprezentujących strony na podstawie ustanowienia sądowego.

Przykładem może być sytuacja, gdy strona niemająca środków na pełnomocnika zgłasza się do sądu o ustanowienie obrońcy z urzędu. Po ustanowieniu pełnomocnika przez sąd, adwokat musi działać na rzecz strony, ale jeśli wystąpią ku temu ważne przyczyny, może złożyć wniosek o zwolnienie. W przypadku konieczności działania poza siedzibą sądu, możliwe jest wyznaczenie innego pełnomocnika z innej miejscowości.

Częstym nieporozumieniem jest mylenie zakresu obowiązków pełnomocnika ustanowionego przez sąd z pełnym zakresem zastępowania strony na każdym etapie postępowania. Przepis umożliwia ograniczenie tych obowiązków, co powinno być jasno określone w postanowieniu sądu, a ponadto wymaga się od pełnomocnika starannego sporządzenia opinii przy braku podstaw do wniesienia skargi. Ponadto, niekiedy bywa ignorowana konieczność powiadamiania strony o braku podstaw do skargi, co jest obowiązkiem adwokata lub radcy prawnego.

Podsumowując, Art. 118 KPC wyznacza ramy procesu ustanowienia pełnomocnika przez sąd, zakres jego działań i reguły postępowania w określonych sytuacjach, zapewniając mechanizmy ochrony interesów stron poprzez nadzór sądu i samorządów zawodowych. W indywidualnych sprawach interpretacja i zastosowanie tego przepisu warto skonsultować z prawnikiem.