Art. 138.

Artykuł 138 Kodeksu postępowania cywilnego określa zasady doręczania pisma sądowego w sytuacjach, gdy adresata nie zastanie się osobiście w miejscu zamieszkania lub pracy. W paragrafie 1 normuje się doręczenie pisma sądowego pełnoletniemu domownikowi, a jeśli takiego brak, osobom odpowiedzialnym za zarządzanie lub nadzór nad domem, pod warunkiem że nie są przeciwnikami adresata w danej sprawie i wyrażą zgodę na przekazanie pisma. Paragraf 2 dotyczy sytuacji, gdy adresata nie ma w miejscu pracy; wtedy pismo można doręczyć osobie upoważnionej do odbioru pism. Przepis wskazuje alternatywne sposoby doręczenia, gwarantując jednocześnie ochronę praw stron przez zachowanie określonych warunków doręczenia.

Przepis ten stosuje się w sytuacjach, gdy tradycyjne doręczenie pisma adresatowi nie jest możliwe z powodu jego nieobecności w miejscu zamieszkania czy pracy. Istotna jest obecność dorosłych domowników lub osób związanych z zarządem domu, które nie mogą być stronami sprzecznymi w sprawie i muszą wyrazić gotowość przyjęcia pisma. W pracy natomiast doręczenie jest możliwe wyłącznie osobie upoważnionej formalnie do odbioru korespondencji. Przepis ten chroni interesy obu stron procesowych, umożliwiając skuteczne doręczenie, co jest podstawą dalszego biegu postępowania.

Przykładowo, jeśli doręczyciel przychodzi do mieszkania adresata sądowego powiadomienia, lecz nie zastaje go, może przekazać pismo pełnoletniemu domownikowi, na przykład współmałżonkowi lub dorosłemu dziecku. Jeśli w domu nikogo takiego nie ma, może zwrócić się do administracji lub dozorcy budynku, pod warunkiem że osoba ta nie jest stroną sporu i zgodzi się przekazać pismo. Analogicznie, jeśli adresat przebywa w pracy, a doręczyciel nie zastanie go osobiście, może zostawić pismo pracownikowi działającemu na podstawie odpowiedniego upoważnienia do odbioru korespondencji. Dzięki temu pismo zostanie skutecznie doręczone, co jest kluczowe dla przebiegu procesu.

Typowym błędem przy stosowaniu art. 138 KPC jest doręczenie pisma osobie, która nie wyraziła zgody na odbiór lub jest przeciwnikiem w sprawie, co może skutkować uznaniem doręczenia za nieskuteczne. Często również nie odróżnia się sytuacji, kiedy dopuszczalne jest doręczenie osobie trzeciej w domu, od sytuacji w pracy, gdzie może to być tylko osoba upoważniona. Należy także pamiętać, że doręczenie pism procesowych musi spełniać wymogi formalne, a wybór osoby do doręczenia nie może naruszać praw adresata. Artykuł 138 stanowi więc ważne narzędzie ułatwiające proces doręczeń, ale wymaga zachowania ostrożności i zgodności z jego przesłankami. W indywidualnych sytuacjach warto skonsultować się z prawnikiem, by prawidłowo zastosować ten przepis oraz uniknąć problemów proceduralnych.