Art. 239.

Art. 239 Kodeksu postępowania cywilnego określa pewne uprawnienia i obowiązki sędziego wyznaczonego do przeprowadzenia określonych czynności dowodowych oraz sądu, który został do nich wezwany. W przepisie podkreślono, że w zakresie zleconego postępowania dowodowego posługują się oni tymi samymi prawami, jakie przysługują przewodniczącemu oraz sądowi orzekającemu. Oznacza to, że mogą prowadzić dowody, dysponować procesowymi uprawnieniami do kierowania przebiegiem czynności dowodowych i decydować o sposobie ich wykonania. Istotne jest również uprawnienie stron do zwracania uwagi na uchybienia tych osób, ale tylko w określonym terminie, czyli nie później niż podczas najbliższej rozprawy. Ten mechanizm służy zapewnieniu kontroli prawidłowości i rzetelności czynności dowodowych w toku postępowania cywilnego.

Przepis odnosi się do sytuacji, gdy czynności dowodowe zostały zlecone konkretnej osobie – sędziemu wyznaczonemu – lub sądowi innemu niż właściwemu do rozpoznania sprawy, który został wezwany do przeprowadzenia dowodów. Uprawnienia sędziego wyznaczonego czy sądu wezwanego w tym zakresie są tożsame z uprawnieniami przewodniczącego lub sądu, który podejmuje rozstrzygnięcie, co podkreśla równorzędny charakter ich działań podczas tych czynności. Równocześnie strony procesu mają obowiązek zgłaszania ewentualnych zarzutów co do prawidłowości tych czynności w określonym terminie procesowym, aby nie doszło do późniejszego kwestionowania bez możliwości kontroli.

Przykładowo, w postępowaniu cywilnym sąd główny może zlecić sędziemu wyznaczonemu przeprowadzenie oględzin czy przesłuchanie świadków w innym miejscu. Sędzia wyznaczony ma wówczas uprawnienia takie same jak sędzia przewodniczący w przeprowadzanych dowodach. Jeśli podczas takich czynności strony zauważą, że sędzia wyznaczony nie uwzględnił ważnych dowodów albo popełnił inny błąd proceduralny, mogą zwrócić na to uwagę zebranyemu na rozprawie (np. głównemu sądowi) najpóźniej na tej rozprawie, w przeciwnym razie takie zastrzeżenia mogą zostać uznane za spóźnione i nieuwzględnione.

Często spotykanym błędem przy stosowaniu art. 239 KPC jest niedostateczna znajomość przez strony lub ich pełnomocników charakteru uprawnień sędziego wyznaczonego czy sądu wezwanego w postępowaniu dowodowym. Zdarza się, że strony nie zwracają uwagi na uchybienia na czas lub sąd odmówi przyjęcia zastrzeżeń, gdyż strony zgłosiły je zbyt późno. Innym problemem jest niejasność, co do zakresu praw tych osób, co może prowadzić do sprzeczności w opinii stron o prawidłowości prowadzonego dowodu. Art. 239 KPC jasno jednak wskazuje, że prawa te odpowiadają uprawnieniom przewodniczącego i sądu orzekającego, co ma na celu usunięcie wszelkich wątpliwości. W sprawach indywidualnych, gdzie istnieją wątpliwości co do prawidłowego zastosowania tego przepisu, wskazane jest zasięgnięcie porady prawnika specjalizującego się w prawie procesowym.