Art. 42.

Art. 42 Kodeksu postępowania cywilnego precyzuje szczególne zasady dotyczące jurysdykcji miejscowej w sprawach wynikających ze stosunków rodzinnych między rodzicami a dziećmi oraz między osobami przysposabiającymi a ich przysposobionymi. Przepis wskazuje, że powództwo w takich kwestiach powinno być wytaczane wyłącznie przed sąd miejsca zamieszkania powoda, pod warunkiem, że nie występują inne podstawy do ustalenia właściwości miejscowej zgodnie z ogólnymi regułami kodeksu. Oznacza to, że w przypadku sporów dotyczących tych stosunków rodzinnych, ułatwia się dostęp powoda do wymiaru sprawiedliwości, eliminując komplikacje związane z koniecznością wyboru spośród wielu sądów kompetentnych do rozpoznania sprawy. Przepis ten ma na celu uproszczenie procedury oraz ochronę interesów osoby wnoszącej powództwo, zwłaszcza gdy chodzi o ważne kwestie rodzinne i opiekuńcze.

Zastosowanie art. 42 ma miejsce wyłącznie w sprawach dotyczących relacji prawnych między rodzicami i dziećmi lub między przysposabiającym a przysposobionym. Warunkiem skorzystania z tej regulacji jest jednak brak istnienia podstaw do rozstrzygnięcia kwestii właściwości według ogólnych przepisów o właściwości miejscowej. W praktyce oznacza to, że jeżeli inny sąd lokalny jest właściwy na podstawie ogólnych reguł, to przepisy szczególne tego artykułu zostają wyłączone. Art. 42 KPC jest więc przepisem szczególnym wobec innych norm regulujących właściwość sądów, który należy stosować przy braku innych przesłanek właściwości.

Przykładem zastosowania art. 42 KPC może być sytuacja, gdy ojciec mieszkający w jednym mieście chce wytoczyć powództwo przeciwko matce dziecka dotyczące opieki nad dzieckiem. Zgodnie z tym przepisem będzie musiał złożyć pozew do sądu właściwego ze względu na swoje miejsce zamieszkania, o ile nie istnieją inne regulacje określające właściwość sądu. Ułatwia to ojcu proces inicjowania sprawy, gdyż nie musi dochodzić do sądu miejsca zamieszkania matki ani miejsca pobytu dziecka, a więc może działać tam, gdzie sam mieszka. To upraszcza i przyspiesza procedurę rozpatrywania spraw rodzinnych.

Do typowych błędów przy stosowaniu art. 42 należy niezauważanie, że przepis ma zastosowanie tylko w braku innej podstawy właściwości wynikającej z przepisów ogólnych. Często strony lub nawet pełnomocnicy dowodzą konieczności wytoczenia powództwa przed sądem miejsca zamieszkania powoda bez uwzględnienia innych ustawowych reguł właściwości, co może skutkować zwrotem pozwu lub koniecznością wniesienia go do sądu właściwego według przepisów ogólnych. Ponadto niekiedy mylone są relacje między przysposabiającym a przysposobionym z innymi relacjami rodzinnymi, podczas gdy przepis wyraźnie odnosi się tylko do tych konkretnych stosunków. Warto pamiętać, że w sprawach indywidualnych, w których może zachodzić niejasność co do prawidłowej właściwości sądu, dobrze jest zasięgnąć porady prawnika, aby uniknąć błędów proceduralnych.