Art. 46 Kodeksu postępowania cywilnego stanowi możliwość, aby strony sporów cywilnych wyraziły zgodę na poddanie się sądowi pierwszej instancji, który nie jest miejscowo właściwy według ustawowych zasad. Przepis pozwala stronom zawrzeć pisemną umowę, w której wskazują konkretny sąd dla rozstrzygnięcia sporu, nawet jeśli ten sąd nie byłby właściwy według reguł ogólnych. Taki sąd staje się wtedy sądem wyłącznie właściwym, chyba że strony postanowią inaczej lub powód zdecyduje się na wniesienie pozwu w elektronicznym postępowaniu upominawczym, które ma szczególne zasady. Ponadto strony mogą ograniczyć prawo jednej ze stron, najczęściej powoda, do wyboru spośród kilku sądów właściwych dla podobnych sporów, także na podstawie umowy pisemnej.
Przepis ten znajdzie zastosowanie głównie w umowach zawieranych między przedsiębiorcami lub innymi podmiotami mającymi wolę kształtowania swojej drogi postępowania sądowego. Strony mogą określić szczegółowo, który sąd rozstrzygnie ewentualny spór, co jest szczególnie użyteczne w umowach, gdzie lokalizacja sądu ma znaczenie praktyczne lub strategiczne dla stron. Ograniczeniem jest jednak zakaz zawarcia umowy wyłączającej właściwość sądów o charakterze wyłącznym, czyli takich, które zgodnie z przepisami mają jednoznacznie ustaloną właściwość bez możliwości zmiany przez strony.
Przykładem może być umowa najmu zawarta pomiędzy dwoma przedsiębiorcami z różnych miast, gdzie w celu uproszczenia rozstrzygania sporów ustalą oni, że wszelkie sprawy będą rozpatrywane przez sąd przedsiębiorcy wynajmującego, mimo że miejscowo właściwym sądem według kodeksu byłby sąd innego miasta. Takie postanowienie musi mieć formę pisemną, a jeśli strona umówiła się inaczej lub zdecydowała się na skierowanie sprawy do elektronicznego postępowania upominawczego, umowna właściwość sądu może nie obowiązywać.
Często spotykane błędy dotyczą niewłaściwego formułowania postanowień umów, które nie są pisemne lub próbują zmienić właściwość sądu wyłącznego, co jest niedopuszczalne. Ponadto strony nie zawsze zdają sobie sprawę, że umowa o właściwości sądu musi być jasna i konkretna, zawierając wskazanie sądu, a nie ogólnego rejonu lub rodzaju sądu. Nieświadome pominięcie zapisów co do elektronicznego postępowania upominawczego także może zmieniać skutki prawne takiej umowy. Artykuł 46 KPC wymaga staranności i precyzji, a w indywidualnych przypadkach stosowania przepisów warto skonsultować się z prawnikiem specjalizującym się w postępowaniu cywilnym.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.