Art. 505¹³.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 505(13) KPC w obecnym brzmieniu zawiera tylko jedną obowiązującą jednostkę redakcyjną - paragraf 2, ponieważ paragrafy 1 i 3 zostały uchylone. Przepis ten stanowi, że jeżeli sąd drugiej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego, uzasadnienie wyroku powinno zawierać jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Oznacza to istotne odstępstwo od ogólnych wymogów dotyczących treści uzasadnienia, które zwykle obejmują także ustalenie faktów, wskazanie dowodów, na których sąd się oparł, oraz przyczyn odmowy wiarygodności innym dowodom. W takim uproszczonym uzasadnieniu sąd odwoławczy koncentruje się na warstwie prawnej rozstrzygnięcia: wskazuje przepisy, które zastosował, i wyjaśnia, dlaczego dokonał takiej właśnie ich wykładni. Uchylenie pozostałych paragrafów sprawia, że norma z art. 505(13) KPC ma dziś charakter wąski i techniczny, ale nadal realnie wpływa na kształt pisemnych motywów orzeczeń.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje się w części Kodeksu postępowania cywilnego poświęconej postępowaniu uproszczonemu, a więc trybowi przeznaczonemu dla spraw o stosunkowo prostym charakterze, prowadzonemu w sposób odformalizowany i szybszy. Kluczową przesłanką jego zastosowania jest to, że sąd drugiej instancji rozpoznał apelację bez przeprowadzania postępowania dowodowego, czyli oparł się wyłącznie na materiale zgromadzonym przed sądem pierwszej instancji. Jeżeli natomiast sąd odwoławczy sam przeprowadził jakiekolwiek dowody, uproszczona formuła uzasadnienia z art. 505(13) § 2 KPC nie znajduje zastosowania i motywy wyroku muszą odpowiadać wymogom ogólnym. Przepis dotyczy wyłącznie treści uzasadnienia, a nie zakresu rozpoznania sprawy ani samego rozstrzygnięcia.

Przykład

Konsument został pozwany o zapłatę kilkuset złotych z tytułu nieopłaconej faktury i sprawa toczyła się w postępowaniu uproszczonym. Sąd pierwszej instancji uwzględnił powództwo, a pozwany wniósł apelację, w której nie podniósł nowych wniosków dowodowych, lecz zarzucił błędną wykładnię przepisów o przedawnieniu. Sąd okręgowy rozpoznał apelację wyłącznie w oparciu o akta sprawy, nie przesłuchując świadków ani nie dopuszczając nowych dokumentów. W takiej sytuacji uzasadnienie jego wyroku może ograniczyć się do wyjaśnienia, jak sąd rozumie przepisy o terminach przedawnienia i dlaczego uznał zarzut za trafny lub bezzasadny, z przytoczeniem konkretnych przepisów.

Częste nieporozumienia

Strony niekiedy odbierają krótkie uzasadnienie jako oznakę pobieżnego rozpoznania sprawy, tymczasem jest to rozwiązanie wprost przewidziane przez ustawodawcę w art. 505(13) § 2 KPC. Błędem jest też sądzenie, że skoro paragrafy 1 i 3 zostały uchylone, cały przepis przestał obowiązywać - paragraf 2 pozostaje w mocy. Kolejne nieporozumienie polega na przyjmowaniu, że uproszczone uzasadnienie zwalnia sąd z obowiązku odniesienia się do istoty zarzutów apelacyjnych w warstwie prawnej. Warto również pamiętać, że przepis nie reguluje terminów na złożenie wniosku o uzasadnienie ani zasad zaskarżania orzeczenia. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni realia konkretnego postępowania.