Art. 64.

Art. 64 Kodeksu postępowania cywilnego określa kto ma zdolność sądową, czyli prawo do występowania w procesie jako strona. Przepis zawiera trzy paragrafy, z których § 1 wskazuje, że tę zdolność mają zarówno osoby fizyczne, jak i prawne. Oznacza to, że każdy człowiek oraz podmioty posiadające osobowość prawną mogą być uczestnikami postępowania cywilnego. W § 1¹ ustawodawca rozszerza krąg podmiotów o jednostki organizacyjne, które nie są osobami prawnymi, ale którym ustawa przyznaje zdolność prawną. To pozwala takim organizacjom podejmować działania procesowe na równi z osobami prawnymi i fizycznymi, o ile mają odpowiednią zdolność prawną przyznaną przez przepisy. Paragraf 2 został uchylony i nie ma obecnego zastosowania.

Przepis jest stosowany zawsze wtedy, gdy rozstrzygane jest, kto może być stroną w postępowaniu cywilnym. Chodzi o określenie pozycji procesowej podmiotów uczestniczących w sprawie. Podstawowym kryterium jest posiadanie zdolności sądowej, która jest jednym z warunków dopuszczalności działania w sądzie. Przepis ma zastosowanie zarówno do osób indywidualnych, jak i różnych organizacji, w tym spółek i jednostek bez osobowości prawnej, jeżeli prawo im tę zdolność przyznaje. Dzięki niemu sąd może sprawdzić czy dany podmiot ma prawo do wniesienia pozwu, odpowiedzi na pozew lub innego uczestnictwa procesowego.

Przykładem zastosowania art. 64 KPC jest przypadek, gdy spółka cywilna, która nie jest osobą prawną, występuje w procesie. Ponieważ spółka cywilna jako jednostka organizacyjna może mieć zdolność prawną przyznaną ustawą, może również mieć zdolność sądową i działać jako strona w postępowaniu. Przed wniesieniem pozwu pełnomocnik spółki powinien ustalić, czy spółka posiada taką zdolność. Jeśli tak, pozew zostanie dopuszczony; w przeciwnym razie sąd może oddalić pozew z powodu braku strony zdolnej do występowania w sądzie.

Często pojawiają się nieporozumienia dotyczące tego, które jednostki organizacyjne mogą korzystać ze zdolności sądowej mimo braku osobowości prawnej. Niektóre osoby błędnie przypisują zdolność sądową wszystkim organizacjom, podczas gdy art. 64 § 1¹ jasno wymaga nadania zdolności prawnej przez ustawę. W efekcie niektóre pisma procesowe składane przez takie podmioty są odrzucane. Kolejnym błędem jest lekceważenie konieczności ustalenia zdolności sądowej przed wniesieniem pozwu, co może skutkować odrzuceniem sprawy na etapie formalnym. Art. 64 podkreśla potrzebę weryfikacji tej kwalifikacji dla prawidłowego toczącego się procesu.

W sprawach indywidualnych związanych z interpretacją tego przepisu rekomendujemy skonsultowanie się z profesjonalnym prawnikiem, aby prawidłowo ocenić zdolność sądową konkretnego podmiotu w danej sprawie.