Art. 964.

Co stanowi przepis

Art. 964 KPC wprowadza wyjątek od ogólnej zasady, zgodnie z którą każdy, kto chce przystąpić do licytacji nieruchomości, musi wcześniej złożyć rękojmię. Zgodnie z § 1 rękojmi nie składa osoba, której przysługuje prawo ujawnione w opisie i oszacowaniu nieruchomości, o ile spełnione są łącznie dwa warunki: wartość tego prawa nie jest niższa od wysokości rękojmi oraz prawo to znajduje - do wysokości rękojmi - pokrycie w cenie wywołania wraz z prawami stwierdzonymi w opisie i oszacowaniu, które korzystają z pierwszeństwa przed nim. Paragraf 2 reguluje sytuacje pośrednie: jeżeli wartość prawa jest niższa niż pełna rękojmia, jej wysokość obniża się do różnicy między pełną rękojmią a wartością prawa. Jeżeli natomiast prawo znajduje tylko częściowe pokrycie w cenie wywołania, rękojmię obniża się do tej części wartości prawa, która nie została pokryta w cenie wywołania. Konstrukcja przepisu opiera się więc na założeniu, że osoba mająca zabezpieczone prawo na nieruchomości i tak dysponuje w postępowaniu wartością pełniącą funkcję gwarancyjną.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się w postępowaniu egzekucyjnym z nieruchomości, na etapie poprzedzającym licytację, gdy dana osoba zamierza w niej uczestniczyć jako licytant. Kluczowe jest, aby jej prawo było ujawnione w opisie i oszacowaniu nieruchomości - dokument ten stanowi punkt odniesienia zarówno dla ustalenia wartości prawa, jak i dla oceny pierwszeństwa. Konieczne jest też porównanie wartości prawa z ceną wywołania oraz z prawami korzystającymi z pierwszeństwa, ponieważ dopiero to pokazuje, czy prawo faktycznie znajduje pokrycie. Ocena, czy zwolnienie z rękojmi przysługuje w pełni, czy tylko w części, należy do organu prowadzącego licytację i dokonywana jest przed dopuszczeniem do przetargu.

Przykład

Wierzyciel hipoteczny ma wpisaną hipotekę ujawnioną w opisie i oszacowaniu nieruchomości i chce sam przystąpić do licytacji. Rękojmia wynosi określoną część sumy oszacowania, a wartość jego hipoteki znacznie ją przewyższa i mieści się w cenie wywołania, przy czym przed jego hipoteką nie ma innych praw o pierwszeństwie. W takiej sytuacji, na podstawie art. 964 § 1 KPC, nie musi on wpłacać rękojmi. Gdyby jednak jego prawo było niższe od pełnej rękojmi, wpłaciłby jedynie różnicę, zgodnie z § 2.

Częste nieporozumienia

Najczęstszy błąd to założenie, że sam fakt bycia wierzycielem w postępowaniu egzekucyjnym zwalnia z rękojmi - decyduje prawo ujawnione w opisie i oszacowaniu oraz jego pokrycie. Mylone bywa również pierwszeństwo praw: prawo wpisane później może nie znaleźć pokrycia, mimo wysokiej wartości nominalnej. Nie jest też prawdą, że zwolnienie ma zawsze charakter całkowity - art. 964 § 2 KPC przewiduje jedynie obniżenie rękojmi. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.