Co stanowi przepis
Artykuł 170 Kodeksu postępowania karnego reguluje zasady, na jakich organ prowadzący postępowanie - sąd lub prokurator - może odmówić przeprowadzenia dowodu zgłoszonego przez stronę. Paragraf 1 wymienia zamknięty katalog sześciu przesłanek uzasadniających oddalenie wniosku dowodowego, obejmujący między innymi niedopuszczalność dowodu, brak znaczenia okoliczności dla sprawy, nieprzydatność dowodu, niemożność jego przeprowadzenia, oczywisty zamiar przedłużenia postępowania oraz spóźnione złożenie wniosku po wyznaczonym terminie. Paragraf 1a wprowadza istotne ograniczenie: przesłanek dotyczących przewlekania procesu oraz spóźnienia nie można stosować, jeżeli okoliczność ma kluczowe znaczenie dla ustalenia, czy popełniono czyn zabroniony, jego kwalifikacji prawnej, recydywy lub przesłanek środka zabezpieczającego. Paragraf 2 zakazuje oddalenia wniosku wyłącznie dlatego, że inne dowody przeczą tezie wnioskodawcy - taka ocena należy do etapu wyrokowania, a nie do decyzji o dopuszczeniu dowodu. Paragraf 3 wskazuje, że oddalenie następuje w formie postanowienia, a paragraf 4 podkreśla, że decyzja ta nie jest ostateczna, ponieważ dowód można dopuścić później, nawet bez ujawnienia nowych okoliczności.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Przepis znajduje zastosowanie na każdym etapie postępowania karnego, w którym strona - oskarżony, obrońca, oskarżyciel publiczny lub posiłkowy, pokrzywdzony - składa wniosek o przeprowadzenie dowodu, na przykład o przesłuchanie świadka, powołanie biegłego czy dołączenie dokumentu. Organ procesowy musi wówczas ocenić wniosek pod kątem przesłanek z artykułu 170, a jeżeli uzna, że którakolwiek z nich zachodzi, wydaje postanowienie o oddaleniu. Zastosowanie znajduje zarówno w postępowaniu przygotowawczym, jak i sądowym, w tym na rozprawie głównej. Istotne jest, że sąd nie może oddalić wniosku automatycznie z powodów formalnych, jeśli dotyczy on okoliczności kluczowych dla ustalenia odpowiedzialności karnej, co wynika z ograniczenia zawartego w paragrafie 1a.
Przykład zastosowania
Wyobraźmy sobie sprawę o kradzież, w której obrońca oskarżonego składa wniosek o przesłuchanie świadka mającego potwierdzić alibi klienta w dniu zdarzenia. Sąd, uznając że okoliczność ta ma znaczenie dla ustalenia, czy oskarżony popełnił zarzucany czyn, nie może oddalić tego wniosku tylko dlatego, że złożono go tuż przed zamknięciem przewodu sądowego - zastosowanie znajdzie tu ograniczenie z paragrafu 1a. Inaczej byłoby, gdyby obrońca wnioskował o przesłuchanie dziesiątego świadka na tę samą okoliczność, którą już jednoznacznie potwierdzono zeznaniami dziewięciu poprzednich świadków - wówczas sąd może oddalić wniosek na podstawie punktu 2, bowiem okoliczność jest już udowodniona zgodnie z twierdzeniem wnioskodawcy. Decyzja o oddaleniu zapada w formie postanowienia, które strona może zaskarżyć w ramach zarzutów apelacyjnych, jeśli miało to wpływ na treść wyroku.
Częste nieporozumienia
Częstym błędem jest przekonanie, że oddalenie wniosku dowodowego na podstawie artykułu 170 jest decyzją ostateczną i zamyka drogę do przeprowadzenia dowodu w dalszym toku procesu - tymczasem paragraf 4 wprost dopuszcza późniejsze dopuszczenie tego samego dowodu. Innym nieporozumieniem jest mylne stosowanie przesłanki przewlekania postępowania w sprawach, w których wnioskowana okoliczność ma istotne znaczenie dla kwalifikacji czynu - takie działanie narusza ograniczenie z paragrafu 1a. Zdarza się także błędne oddalanie wniosków z powołaniem się na to, że dotychczasowe dowody przeczą tezie wnioskodawcy, co wprost zakazuje paragraf 2. Warto pamiętać, że katalog przesłanek z paragrafu 1 ma charakter zamknięty, więc organ procesowy nie może oddalić wniosku z powodów spoza tej listy. W sprawach indywidualnych, zwłaszcza przy ocenie zasadności oddalenia konkretnego wniosku dowodowego, warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
