Co dokładnie stanowi przepis
Art. 190 § 1 KPK nakłada obowiązek uprzedzenia świadka, przed rozpoczęciem przesłuchania, o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy. Chodzi więc o przekazanie świadkowi informacji, że jego zeznania muszą być zgodne z prawdą oraz że nie może on świadomie pomijać informacji istotnych dla składanych zeznań. Pouczenie ma nastąpić przed rozpoczęciem czynności przesłuchania, a nie dopiero po zadaniu pytań świadkowi. Przepis wskazuje treść obowiązku informacyjnego, lecz nie określa szczegółowego brzmienia pouczenia ani wysokości możliwej odpowiedzialności karnej. Art. 190 § 2 KPK dodaje wymóg dotyczący postępowania przygotowawczego: świadek podpisuje oświadczenie, że został uprzedzony o tej odpowiedzialności.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Art. 190 KPK ma zastosowanie wtedy, gdy dana osoba ma zostać przesłuchana w charakterze świadka. Warunkiem zastosowania § 1 jest rozpoczęcie przesłuchania, ponieważ pouczenie powinno poprzedzać składanie zeznań. Przepis odnosi się zarówno do obowiązku uprzedzenia o odpowiedzialności za podanie nieprawdy, jak i za zatajenie prawdy. W postępowaniu przygotowawczym, czyli na etapie objętym § 2, samo uprzedzenie łączy się dodatkowo z podpisaniem przez świadka stosownego oświadczenia. Z treści art. 190 KPK wynika zatem rozróżnienie między samym pouczeniem świadka a pisemnym potwierdzeniem otrzymania tego pouczenia w postępowaniu przygotowawczym.
Przykład zastosowania
Świadek zostaje wezwany na przesłuchanie w sprawie dotyczącej zdarzenia, które widział. Przed rozpoczęciem zadawania pytań osoba prowadząca czynność uprzedza go o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy. Świadek wie dzięki temu, że powinien przekazać informacje zgodnie z tym, co rzeczywiście pamięta, bez świadomego wprowadzania w błąd i bez celowego ukrywania prawdy. Jeżeli przesłuchanie odbywa się w postępowaniu przygotowawczym, świadek podpisuje również oświadczenie potwierdzające, że otrzymał takie uprzedzenie. Sam art. 190 KPK reguluje w tym przykładzie obowiązek uprzedzenia oraz podpisanie oświadczenia, a nie ocenę treści późniejszych zeznań.
Częste nieporozumienia lub błędy przy stosowaniu przepisu
Częstym nieporozumieniem jest utożsamianie obowiązku pouczenia z oceną wiarygodności świadka. Art. 190 KPK nie przesądza, czy konkretne zeznania są prawdziwe, lecz wymaga uprzedzenia o odpowiedzialności przed ich złożeniem. Nie należy też pomijać różnicy między zeznaniem nieprawdy a zatajeniem prawdy, ponieważ przepis wymienia oba te zachowania. Błędem byłoby uznanie, że podpis oświadczenia jest wymagany w każdej sytuacji opisanej w art. 190 KPK, gdyż § 2 wyraźnie odnosi ten wymóg do postępowania przygotowawczego. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, zwłaszcza gdy pojawiają się wątpliwości co do przebiegu przesłuchania lub znaczenia złożonych zeznań.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
