PrawMi

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.

Art. 291.

Aktualizacja: 19 sierpnia 2026

  • Treść przepisu
  • Wyjaśnienie
  • Orzecznictwo

§ 1.W razie zarzucenia oskarżonemu popełnienia przestępstwa, za które lub w związku z którym można orzec:

1)grzywnę,

2)świadczenie pieniężne,

3)przepadek,

4)środek kompensacyjny,

5)zwrot pokrzywdzonemu lub innemu uprawnionemu podmiotowi korzyści majątkowej, jaką sprawca osiągnął z popełnionego przestępstwa, albo jej równowartości – może z urzędu nastąpić zabezpieczenie wykonania tego orzeczenia na mieniu oskarżonego lub na mieniu, o którym mowa w art. 45 § 2 Kodeksu karnego, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że bez takiego zabezpieczenia wykonanie orzeczenia będzie niemożliwe albo znacznie utrudnione.

§ 2.W razie popełnienia przestępstwa, w związku z którym można orzec przepadek wskazany w § 1 pkt 3 lub zwrot wskazany w § 1 pkt 5, zabezpieczenie wykonania orzeczenia może nastąpić również:

1)na mieniu osoby fizycznej, o której mowa w art. 44a Kodeksu karnego, lub osoby fizycznej, prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, o której mowa w art. 45 § 3 Kodeksu karnego, lub na mieniu, które podlegałoby przepadkowi na podstawie art. 33 § 3 Kodeksu karnego skarbowego;

2)niezależnie od tego, czy wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów lub postawiono zarzut w związku z przystąpieniem do przesłuchania w charakterze podejrzanego – na mieniu, które podlegałoby:

a)przepadkowi lub zwrotowi na podstawie art. 45a § 1 lub 2 Kodeksu karnego oraz art. 43 § 1 lub 2 lub art. 43a Kodeksu karnego skarbowego,

b)przepadkowi lub zwrotowi na podstawie art. 44 Kodeksu karnego, jeżeli co do tego mienia na podstawie odrębnych przepisów zastosowano wstrzymanie transakcji lub blokadę rachunku;

c)przepadkowi pojazdu mechanicznego, o którym mowa w art. 44b Kodeksu karnego.

§ 2a.Zabezpieczenie wykonania orzeczenia zwrotu korzyści majątkowej albo jej równowartości lub orzeczenia przepadku świadczenia albo jego równowartości wobec podmiotu zobowiązanego określonego w art. 91a może z urzędu nastąpić na mieniu tego podmiotu.

§ 3.Z urzędu może także nastąpić na mieniu oskarżonego zabezpieczenie wykonania orzeczenia o kosztach sądowych, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że bez takiego zabezpieczenia wykonanie orzeczenia w tym zakresie będzie niemożliwe albo znacznie utrudnione.

§ 4.Zabezpieczenie majątkowe należy niezwłocznie uchylić w całości lub w części, jeżeli ustaną przyczyny, wskutek których zostało ono zastosowane w określonym rozmiarze, lub powstaną przyczyny uzasadniające jego uchylenie choćby w części.

Ten przepis w Twojej sprawie

Odpowiedź z cytowanymi przepisami i sygnaturami orzeczeń, bez zakładania konta.

Częste pytania:

Orzecznictwo do tego przepisu

Wyroki i postanowienia, w których sąd powołał ten przepis.

II Kz 246/15Sąd Okręgowy w Siedlcach

Zabezpieczenie majątkowe a zakres zabezpieczenia – postanowienie

Fragment uzasadnienia

… Powyższe postanowienie zaskarżył obrońca oskarżonego zarzucając mu: 1. naruszenie przepisów prawa procesowego a mianowicie art. 291 kpk i art. 293 kpk polegające na przyjęciu, iż zabezpieczenie dokonane na mieniu oskarżonego K. N. zabezpiecza wykonanie orzeczenia w zakresie możliwego do orzeczenia obowiązku naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody, podczas gdy w postanowieniu Prokuratora Rejonowego w Sulęcinie z dnia 25…
  • zabezpieczenie majątkowe
Czytaj orzeczenie
IV K 14/15Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy w Warszawie

Wyrok łączny: kara łączna pozbawienia wolności i grzywny

Fragment uzasadnienia

… 415 § 4 k.p.k. zasądzono od skazanego odszkodowanie, następnie prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie z dnia 31 lipca 2014 r. na podstawie art. 291 § 1 k.p.k. w zw. z art. 1 § 2 k.k.w. przejęto z kwoty zabezpieczenia majątkowego dokonanego postanowieniem Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie z dnia 14 czerwca 2013 r. kwotę 1000 (jednego tysiąca) złotych na poczet kary grzywny…
  • wyrok łączny
Czytaj orzeczenie
IV K 14/15Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy w Warszawie

Wyrok łączny: kara łączna pozbawienia wolności i grzywny

Fragment uzasadnienia

… 415 § 4 k.p.k. zasądzono od skazanego odszkodowanie, następnie prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie z dnia 31 lipca 2014 r. na podstawie art. 291 § 1 k.p.k. w zw. z art. 1 § 2 k.k.w. przejęto z kwoty zabezpieczenia majątkowego dokonanego postanowieniem Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie z dnia 14 czerwca 2013 r. kwotę 1000 (jednego tysiąca) złotych na poczet kary grzywny…
  • wyrok łączny
Czytaj orzeczenie
III CZP 96/14Wydział III

Koszty postępowania zabezpieczającego a odpowiedzialność prokuratora

Fragment uzasadnienia

… r. Nr 231, poz. 1376 ze zm.) zobowiązany jest do ich poniesienia?" podjął uchwałę: W postępowaniu o wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym, wydanego na podstawie art. 291 k.p.k., prokurator nie ponosi kosztów postępowania zabezpieczającego. 2 UZASADNIENIE Prokurator Generalny, działając na podstawie art. 60 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (jedn. tekst: Dz. U. z 2013 r., poz. 499)…
Czytaj orzeczenie

Wyświetlone orzeczenia: 4

PrawMi zestawi linię orzeczniczą do art. 291: co sądy przyjmują zgodnie, a w czym się różnią.

Podsumuj orzecznictwo

Wyjaśnienie przepisu

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 291 KPK reguluje zabezpieczenie majątkowe, którego celem jest umożliwienie wykonania przyszłego orzeczenia o charakterze majątkowym. W § 1 przepis wymienia grzywnę, świadczenie pieniężne, przepadek, środek kompensacyjny oraz zwrot korzyści majątkowej osiągniętej z przestępstwa albo jej równowartości. Zabezpieczenie może nastąpić z urzędu na mieniu oskarżonego, a w zakresie wskazanym w przepisie także na mieniu, o którym mowa w art. 45 § 2 Kodeksu karnego. Konieczna jest uzasadniona obawa, że bez takiego działania wykonanie orzeczenia będzie niemożliwe albo znacznie utrudnione. § 3 pozwala również zabezpieczyć na mieniu oskarżonego wykonanie przyszłego orzeczenia o kosztach sądowych. Zgodnie z § 4 zabezpieczenie należy niezwłocznie uchylić w całości lub w części, gdy ustaną jego przyczyny albo pojawią się podstawy do uchylenia.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 291 KPK ma zastosowanie wtedy, gdy zarzuca się oskarżonemu popełnienie przestępstwa, z którym może łączyć się jedno z wymienionych rozstrzygnięć majątkowych. Samo istnienie postępowania nie jest wystarczające, ponieważ przepis wymaga uzasadnionej obawy dotyczącej trudności w przyszłym wykonaniu orzeczenia. § 2 rozszerza możliwość zabezpieczenia przy przepadku lub zwrocie korzyści na mienie podmiotów i osób wskazanych w przepisach Kodeksu karnego oraz Kodeksu karnego skarbowego, do których odsyła art. 291 KPK. W określonych przypadkach zabezpieczenie może objąć wskazane mienie także niezależnie od wydania postanowienia o przedstawieniu zarzutów lub postawienia zarzutu przy przesłuchaniu podejrzanego. § 2a dotyczy zabezpieczenia zwrotu korzyści albo przepadku świadczenia wobec podmiotu zobowiązanego określonego w art. 91a.

Przykład zastosowania

Przykładowo, oskarżonemu zarzucono czyn, w związku z którym sąd może orzec przepadek korzyści majątkowej. Jeżeli istnieje uzasadniona obawa, że przed zakończeniem sprawy majątek zostanie zbyty w sposób utrudniający wykonanie przyszłego orzeczenia, może zostać zastosowane zabezpieczenie na tym mieniu. Nie oznacza to jeszcze, że przepadek zostanie ostatecznie orzeczony, lecz służy zachowaniu realnej możliwości jego wykonania. Jeżeli przyczyny zabezpieczenia ustaną lub jego zakres okaże się zbyt szeroki, art. 291 § 4 KPK nakazuje jego niezwłoczne uchylenie w całości albo w części.

Częste nieporozumienia lub błędy

Zabezpieczenie majątkowe z art. 291 KPK nie jest tym samym co ostateczne rozstrzygnięcie o grzywnie, przepadku, zwrocie korzyści czy kosztach sądowych. Przepis posługuje się zwrotem „może”, dlatego nie wynika z niego automatyczne zastosowanie zabezpieczenia w każdej sprawie dotyczącej przestępstwa. Błędem jest też pomijanie wymogu uzasadnionej obawy, że wykonanie orzeczenia bez zabezpieczenia będzie niemożliwe albo znacznie utrudnione. Zakres podmiotów, których mienie może zostać objęte zabezpieczeniem, zależy od rodzaju przyszłego orzeczenia oraz przesłanek wskazanych w poszczególnych paragrafach. Nie należy również zakładać, że raz zastosowane zabezpieczenie musi obowiązywać bez zmian, ponieważ § 4 przewiduje jego uchylenie w odpowiednim zakresie. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.

To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.

Najczęściej zadawane pytania

Czego dotyczy art. 291 KPK?

Przepis dotyczy zabezpieczenia majątkowego na potrzeby wykonania możliwych orzeczeń majątkowych, w tym grzywny, przepadku, zwrotu korzyści i kosztów sądowych.

Czy zabezpieczenie majątkowe można zastosować automatycznie?

Nie. Art. 291 KPK wymaga uzasadnionej obawy, że bez zabezpieczenia wykonanie przyszłego orzeczenia będzie niemożliwe albo znacznie utrudnione.

Czy zabezpieczenie obejmuje tylko majątek oskarżonego?

Co do zasady § 1 i § 3 odnoszą się do mienia oskarżonego. § 2 przewiduje jednak także przypadki zabezpieczenia na mieniu innych podmiotów wskazanych w przepisie.

Czy można zabezpieczyć koszty sądowe?

Tak. Art. 291 § 3 KPK pozwala z urzędu zabezpieczyć na mieniu oskarżonego wykonanie przyszłego orzeczenia o kosztach sądowych, gdy spełniona jest wskazana w przepisie przesłanka obawy.

Kiedy zabezpieczenie majątkowe powinno zostać uchylone?

Należy je niezwłocznie uchylić w całości albo w części, gdy ustaną przyczyny jego zastosowania w danym rozmiarze lub pojawią się podstawy do uchylenia.

Obserwuj zmiany tego artykułu

Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.

Potrzebujesz analizy tego przepisu w konkretnej sprawie?

Odpowiedź z powołaniem przepisów i sygnatur orzeczeń, każdą pozycję sprawdzisz w źródle.

Zapytaj o art. 291
← Wróć do pełnej ustawy