Co dokładnie stanowi przepis
Art. 315 KPK przyznaje stronom postępowania przygotowawczego prawo inicjatywy dowodowej na etapie śledztwa. Zgodnie z § 1 wnioski o dokonanie czynności śledztwa mogą składać podejrzany i jego obrońca, a także pokrzywdzony i jego pełnomocnik. Paragraf 2 idzie o krok dalej: stronie, która taki wniosek złożyła, oraz jej obrońcy lub pełnomocnikowi nie można odmówić wzięcia udziału w czynności, jeżeli tego żądają. Oznacza to, że organ prowadzący śledztwo nie ma tu swobody uznania co do samego dopuszczenia do udziału, gdy czynność wnioskowana przez stronę jest przeprowadzana. Przepis odsyła przy tym do art. 318 zdanie drugie, co pozwala odstąpić od sprowadzenia podejrzanego pozbawionego wolności, jeżeli powodowałoby to poważne trudności.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Norma dotyczy postępowania przygotowawczego prowadzonego w formie śledztwa, a więc etapu przed skierowaniem sprawy do sądu. Warunkiem skorzystania z uprawnienia jest posiadanie statusu strony: podejrzanego, czyli osoby, której przedstawiono zarzuty, albo pokrzywdzonego, czyli osoby, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przestępstwem. Wniosek może dotyczyć różnych czynności dowodowych, na przykład przesłuchania określonego świadka, przeprowadzenia oględzin, zasięgnięcia opinii biegłego czy zabezpieczenia dokumentacji. Prawo do udziału w czynności aktualizuje się dopiero wtedy, gdy wniosek został złożony przez daną stronę i gdy strona lub jej przedstawiciel zgłosi żądanie uczestnictwa. Samo złożenie wniosku nie przesądza jednak o tym, że organ musi każdą wnioskowaną czynność przeprowadzić.
Przykład
Wobec przedsiębiorcy toczy się śledztwo o oszustwo. Jego obrońca składa na podstawie art. 315 § 1 KPK wniosek o przesłuchanie księgowej, która przygotowywała rozliczenia, oraz o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości. Prokurator uwzględnia wniosek i wyznacza termin przesłuchania świadka. Ponieważ obrońca zażądał udziału w tej czynności, nie można mu odmówić obecności - może być na przesłuchaniu i zadawać pytania, co pozwala na bieżąco reagować na treść zeznań.
Częste nieporozumienia
Najczęstszym błędem jest przekonanie, że art. 315 KPK gwarantuje uwzględnienie każdego wniosku dowodowego. Tak nie jest - organ ocenia wniosek według ogólnych reguł dotyczących dowodów i może go oddalić, jeżeli zachodzą ustawowe podstawy. Drugie nieporozumienie dotyczy zakresu prawa do udziału: obejmuje ono czynność wnioskowaną przez tę właśnie stronę, a nie automatycznie wszystkie czynności śledztwa. Trzeci błąd polega na zakładaniu, że podejrzany tymczasowo aresztowany zawsze zostanie doprowadzony na czynność - odesłanie do art. 318 zdanie drugie dopuszcza odstąpienie od sprowadzenia, gdy wiązałoby się to z poważnymi trudnościami. Warto też pamiętać o terminowym zgłaszaniu żądania udziału, aby organ mógł zawiadomić o terminie czynności.
W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena zasadności wniosku i sposobu jego sformułowania zależy od realiów konkretnego postępowania.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
