Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.
Aktualizacja: 19 sierpnia 2026
Wydanie wyroku nakazowego jest niedopuszczalne:
1)(uchylony)
2)w sprawie z oskarżenia prywatnego;
3)jeżeli zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 79 § 1.
Odpowiedź z cytowanymi przepisami i sygnaturami orzeczeń, bez zakładania konta.
Częste pytania:
Wyroki i postanowienia, w których sąd powołał ten przepis.
Fragment uzasadnienia
… i czy stan zdrowia psychicznego oskarżonego pozwala na jego udział w postępowaniu sądowym. Formalną przesłanką do uchylenia prawomocnego wyroku nakazowego był także fakt iż art. 501 pkt 3 k.p.k. stanowi, że niedopuszczalne jest wydanie wyroku nakazowego jeśli zachodzą okoliczności z art. 79 § 1 k.p.k. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania Ponownie rozpoznając sprawę Sąd Rejonowy dopuści dowód z opinii…
Wyświetlone orzeczenia: 4
PrawMi zestawi linię orzeczniczą do art. 501: co sądy przyjmują zgodnie, a w czym się różnią.
Podsumuj orzecznictwoArt. 501 KPK zawiera katalog sytuacji, w których sąd nie może zastosować postępowania nakazowego, czyli uproszczonego trybu polegającego na wydaniu wyroku na posiedzeniu, bez przeprowadzania rozprawy i bez udziału stron. Przepis wymienia dwie aktualnie obowiązujące przeszkody: sprawę z oskarżenia prywatnego (pkt 2) oraz istnienie okoliczności, o których mowa w art. 79 § 1 KPK (pkt 3), a więc sytuacji uzasadniających obronę obowiązkową. Punkt 1 został uchylony, co oznacza, że nie tworzy już samodzielnego zakazu. Zakaz z art. 501 KPK ma charakter bezwzględny - nie zależy od oceny sądu ani od zgody stron, lecz wynika wprost z ustawy. Jeżeli którakolwiek z wymienionych okoliczności zachodzi, sprawa musi zostać rozpoznana w zwykłym trybie, na rozprawie.
Przepis stosuje się na etapie badania przez sąd, czy sprawa nadaje się do rozpoznania w postępowaniu nakazowym. Sąd ocenia to przed wydaniem orzeczenia, ale również w toku sprawy, gdy nowe informacje ujawnią przeszkodę. Pierwsza przeszkoda dotyczy spraw ściganych z oskarżenia prywatnego, w których charakter sporu między pokrzywdzonym a oskarżonym wymaga bezpośredniego kontaktu z sądem, między innymi ze względu na możliwość pojednania. Druga przeszkoda obejmuje sytuacje z art. 79 § 1 KPK, a więc przypadki, gdy oskarżony jest nieletni, głuchy, niemy, niewidomy albo gdy zachodzi uzasadniona wątpliwość co do jego poczytalności lub zdolności do udziału w postępowaniu i prowadzenia obrony. W takich układach procesowych rozpoznanie sprawy bez rozprawy naruszałoby gwarancje prawa do obrony.
Do sądu wpływa akt oskarżenia w sprawie o czyn, który mógłby zostać rozpoznany bez rozprawy, ponieważ materiał dowodowy jest przejrzysty, a okoliczności czynu nie budzą wątpliwości. Z akt wynika jednak, że biegli zgłosili wątpliwości co do poczytalności oskarżonego w chwili czynu, co uruchamia obronę obowiązkową z art. 79 § 1 KPK. W tej sytuacji sąd, mimo pozornej prostoty sprawy, nie może wydać wyroku nakazowego, ponieważ sprzeciwia się temu art. 501 pkt 3 KPK. Sprawa zostaje skierowana na rozprawę, a oskarżonemu wyznacza się obrońcę.
Częstym błędem jest przekonanie, że przeszkody z art. 501 KPK można pominąć, jeżeli oskarżony deklaruje zgodę na szybkie zakończenie sprawy - zakaz ma charakter ustawowy i nie podlega dysponowaniu przez strony. Mylące bywa też traktowanie uchylonego punktu 1 jako nadal obowiązującego, choć nie wywołuje on skutków prawnych. Nieporozumieniem jest wreszcie utożsamianie postępowania nakazowego z brakiem możliwości obrony - od wyroku nakazowego przysługuje sprzeciw, po którym sprawa trafia na rozprawę. Warto pamiętać, że art. 501 KPK nie przesądza o winie ani o karze, lecz wyłącznie o dopuszczalnym trybie rozpoznania sprawy. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni okoliczności konkretnego postępowania.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
Nie. Art. 501 pkt 2 KPK wprost wyłącza wydanie wyroku nakazowego w sprawie z oskarżenia prywatnego. Taka sprawa jest rozpoznawana w zwykłym trybie.
Chodzi o sytuacje obrony obowiązkowej, między innymi gdy oskarżony jest nieletni, głuchy, niemy, niewidomy albo gdy istnieją wątpliwości co do jego poczytalności lub zdolności do prowadzenia obrony.
Nie. Zakaz z art. 501 KPK wynika z ustawy i nie zależy od woli oskarżonego, oskarżyciela ani od oceny sądu.
Ustawodawca usunął tę przesłankę z katalogu, więc nie tworzy ona już samodzielnej przeszkody. Obowiązują wyłącznie punkty 2 i 3.
Takie orzeczenie jest wadliwe i może być kwestionowane w drodze sprzeciwu, po którym sprawa podlega rozpoznaniu na zasadach ogólnych. Ocena skutków w konkretnej sprawie wymaga konsultacji z prawnikiem.
Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.
Odpowiedź z powołaniem przepisów i sygnatur orzeczeń, każdą pozycję sprawdzisz w źródle.
Zapytaj o art. 501