PrawMi

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.

Art. 542.

Aktualizacja: 19 sierpnia 2026

  • Treść przepisu
  • Wyjaśnienie
  • Orzecznictwo

§ 1.Wznowienie postępowania może nastąpić na wniosek strony lub z urzędu.

§ 2.Wniosek o wznowienie na korzyść złożyć może w razie śmierci skazanego osoba najbliższa.

§ 3.Postępowanie wznawia się z urzędu tylko w razie ujawnienia się jednego z uchybień wymienionych w art. 439 § 1, przy czym wznowienie postępowania jedynie z powodów określonych w pkt 9–11 może nastąpić tylko na korzyść oskarżonego.

§ 4.Wznowienie nie może nastąpić z przyczyn wymienionych w § 3, jeżeli były one przedmiotem rozpoznania w trybie kasacji.

§ 5.Niedopuszczalne jest wznowienie postępowania z urzędu na niekorzyść oskarżonego po upływie roku od daty uprawomocnienia się orzeczenia.

Ten przepis w Twojej sprawie

Odpowiedź z cytowanymi przepisami i sygnaturami orzeczeń, bez zakładania konta.

Częste pytania:

Orzecznictwo do tego przepisu

Wyroki i postanowienia, w których sąd powołał ten przepis.

II AKo 100/13Sąd Apelacyjny w Białymstoku

Wznowienie sprawy o wykroczenie po uchyleniu aktu miejscowego

Fragment uzasadnienia

… 2012 r., III KO 58/12, OSNKW 2013/1/8, LEX nr 1231578, Biul. SN 2013/1/18-19), który stwierdził, że „wznowienie postępowania - poza wypadkiem określonym w art. 540b i w art. 542 § 3 k.p.k. - nie służy kontroli poprawności prawomocnego rozstrzygnięcia sądowego w świetle przepisów prawa materialnego lub procesowego, obowiązujących w dacie prawomocnego osądu sprawy (także pod kątem współmierności kary), lecz wzruszeniu…
  • wznowienie postępowania
Czytaj orzeczenie
II Ko 98/13Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu

Wznowienie sprawy o wykroczenie bez obrońcy – SO Tarnobrzeg

Fragment uzasadnienia

… z art. 121 § 2 kw z urzędu w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie II W 904/12 Sądu Rejonowego w M. I . na podstawie art. 542 § 3 k.p.k w zw. z art. 113 §1 k.p.w. wznawia wobec obwinionego A. W. postępowanie zakończone prawomocnym wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego w M. z dnia 29 listopada 2012 r., w sprawie II W 904/12, II . na podstawie art. 547 § 2 k.p.k. w zw. z art. 104 § 1 pkt 6 k.p.w. w zw. z art. 113 §1 k.p.…
  • wznowienie postępowania
Czytaj orzeczenie
II AKo 128/12Sąd Apelacyjny w Białymstoku

Wznowienie postępowania bez obrońcy – decyzja SA Białystok

Fragment uzasadnienia

… 31§1 kk z urzędu w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie IV Kzw 433/12 Sądu Okręgowego w Białymstoku na podstawie art. 1 § 2 kkw w zw. z art. 542 § 3 kpk w zw. z art. 439 § 1 pkt. 10 kpk 1) wznawia postępowanie w sprawie IV Kzw 433/12 Sądu Okręgowego w Białymstoku, 2) uchyla postanowienie Sądu Okręgowego w Białymstoku z dnia 26.07.2012r., sygn. akt IV Kzw 433/12 i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Białymstoku do…
  • postępowanie wykonawcze
  • wznowienie postępowania
Czytaj orzeczenie
II AKa 264/12Sąd Apelacyjny w Gdańsku

Czyn ciągły a powaga rzeczy osądzonej w sprawie narkotykowej

Fragment uzasadnienia

… jest prawomocny i w obecnie prowadzonym trybie postępowania Sąd odwoławczy nie ma możliwości wpływania na jego treść. Upłynął już termin wskazany w art. 524 § 3 k.p.k. oraz w art. 542 § 5k .p.k. Problem ten jednak ten sąd sygnalizuje. W rozpoznawanej sprawie oskarżonemu A. C. , zaskarżonym wyrokiem przypisano popełnienie przestępstw kwalifikowanych z art. 59 ust.1 w/w ustawy w okresach: - od lutego 2010r. do kwietnia 2010r.…
  • narkomania
Czytaj orzeczenie

Wyświetlone orzeczenia: 4

PrawMi zestawi linię orzeczniczą do art. 542: co sądy przyjmują zgodnie, a w czym się różnią.

Podsumuj orzecznictwo

Wyjaśnienie przepisu

1. Co dokładnie stanowi przepis

Art. 542 KPK określa podstawowe zasady wszczynania postępowania o wznowienie postępowania karnego. Przepis wskazuje, że wznowienie może nastąpić na wniosek strony albo z urzędu, czyli z inicjatywy właściwego organu bez wniosku strony. Jeżeli skazany zmarł, wniosek o wznowienie na jego korzyść może złożyć osoba najbliższa. Ustawa ogranicza wznowienie z urzędu do sytuacji, w których ujawniono jedno z uchybień wymienionych w art. 439 § 1 KPK. Dodatkowo, gdy chodzi o uchybienia wskazane w pkt 9-11 tego przepisu, wznowienie może nastąpić wyłącznie na korzyść oskarżonego.

2. Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 542 KPK ma znaczenie wtedy, gdy rozważane jest ponowne otwarcie zakończonego postępowania karnego w trybie wznowienia. Przepis nie określa wszystkich podstaw wznowienia, lecz rozstrzyga, kto może wystąpić z wnioskiem oraz w jakich granicach postępowanie może zostać wznowione z urzędu. Wznowienie z urzędu wymaga ujawnienia uchybienia z art. 439 § 1 KPK, a nie każdej dostrzeżonej wątpliwości dotyczącej wcześniejszego rozstrzygnięcia. Nie można wznowić postępowania z tych przyczyn, jeżeli zostały już one rozpoznane w postępowaniu kasacyjnym. Ponadto wznowienie z urzędu na niekorzyść oskarżonego jest niedopuszczalne po roku od dnia uprawomocnienia się orzeczenia.

3. Przykład codziennego zastosowania

Po prawomocnym zakończeniu sprawy karnej zostaje ujawniona okoliczność wskazująca na jedno z uchybień wymienionych w art. 439 § 1 KPK. Właściwy organ może wówczas rozważyć wznowienie postępowania z urzędu, o ile kwestia tego uchybienia nie była wcześniej rozpoznana w trybie kasacji. Jeżeli wznowienie miałoby pogorszyć sytuację oskarżonego, musi nastąpić przed upływem roku od uprawomocnienia się orzeczenia. Gdy skazany nie żyje, osoba najbliższa może złożyć wniosek o wznowienie wyłącznie na jego korzyść.

4. Częste nieporozumienia lub błędy przy stosowaniu przepisu

Art. 542 KPK nie oznacza, że każde prawomocne orzeczenie można wznowić z urzędu w dowolnym czasie. W przypadku działania z urzędu przepis wyraźnie odsyła do uchybień z art. 439 § 1 KPK i ustanawia dodatkowe ograniczenia. Błędem byłoby również pominięcie tego, że przyczyny objęte § 3 nie mogą ponownie stanowić podstawy wznowienia, jeśli były przedmiotem rozpoznania kasacyjnego. Osoba najbliższa zmarłego skazanego nie uzyskuje na podstawie § 2 prawa do żądania wznowienia na jego niekorzyść. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, aby ocenić znaczenie przepisu w konkretnym stanie faktycznym.

To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.

Najczęściej zadawane pytania

Kto może złożyć wniosek o wznowienie postępowania?

Art. 542 § 1 KPK wskazuje, że wznowienie może nastąpić na wniosek strony lub z urzędu. Po śmierci skazanego wniosek na jego korzyść może złożyć osoba najbliższa.

Czy wznowienie postępowania może nastąpić bez wniosku strony?

Tak. Wznowienie może nastąpić z urzędu, ale tylko w razie ujawnienia się jednego z uchybień wymienionych w art. 439 § 1 KPK.

Czy po kasacji można wznowić postępowanie z tej samej przyczyny?

Nie, jeżeli przyczyna wskazana w art. 542 § 3 KPK była już przedmiotem rozpoznania w trybie kasacji. W takim przypadku wznowienie z tej przyczyny jest niedopuszczalne.

Czy można wznowić sprawę na niekorzyść oskarżonego po wielu latach?

Nie w trybie wznowienia z urzędu. Art. 542 § 5 KPK wyłącza taką możliwość po upływie roku od daty uprawomocnienia się orzeczenia.

Obserwuj zmiany tego artykułu

Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.

Potrzebujesz analizy tego przepisu w konkretnej sprawie?

Odpowiedź z powołaniem przepisów i sygnatur orzeczeń, każdą pozycję sprawdzisz w źródle.

Zapytaj o art. 542
← Wróć do pełnej ustawy