Art. 569.

Art. 569 KPK określa właściwość sądu do wydania wyroku łącznego. Paragraf 1 wskazuje, że gdy zachodzą przesłanki do orzeczenia kary łącznej wobec osoby prawomocnie skazanej wyrokami różnych sądów, właściwy jest sąd, który wydał ostatni wyrok skazujący w pierwszej instancji, orzekający kary podlegające łączeniu. Paragraf 2 wprowadza zasadę, że jeśli w pierwszej instancji orzekały sądy różnego rzędu, na przykład sąd rejonowy i sąd okręgowy, wyrok łączny wydaje sąd wyższego rzędu. Paragraf 3 reguluje sytuację zbiegu wyroków sądu powszechnego i sądu szczególnego, na przykład wojskowego - wówczas o karze łącznej orzeka ten sąd, który wymierzył karę surowszą podlegającą łączeniu. Regulacja ta ma charakter czysto proceduralny i porządkujący, jej celem jest jednoznaczne wskazanie jednego sądu właściwego, mimo że skazany mógł być sądzony przez różne sądy w różnych sprawach.

Przepis znajduje zastosowanie zawsze wtedy, gdy dana osoba została skazana prawomocnie kilkoma wyrokami przez różne sądy i zachodzą ustawowe przesłanki do połączenia orzeczonych kar w karę łączną. Sam artykuł 569 nie rozstrzyga, czy kara łączna powinna zostać w ogóle orzeczona, o tym decydują przepisy prawa karnego materialnego dotyczące zbiegu przestępstw i kary łącznej. Wskazuje on natomiast, który spośród kilku potencjalnie właściwych sądów ma prowadzić postępowanie w przedmiocie wyroku łącznego. Zastosowanie znajduje w szczególności wtedy, gdy skazany był sądzony w różnych okręgach lub apelacjach, przez sądy równego lub różnego rzędu, a także gdy w grę wchodzi jednocześnie sąd powszechny i sąd wojskowy. Kluczowe jest ustalenie, który wyrok skazujący zapadł jako ostatni w pierwszej instancji, ponieważ to on wyznacza sąd właściwy w podstawowym układzie określonym w paragrafie 1. Jeżeli sądy orzekające w pierwszej instancji miały różny rząd, decyduje reguła z paragrafu 2, a nie kolejność chronologiczna wyroków.

Przykładowo osoba została skazana wyrokiem sądu rejonowego w Krakowie na karę pozbawienia wolności, a następnie, już po uprawomocnieniu się pierwszego wyroku, sądem rejonowym w Warszawie za inne przestępstwo popełnione przed pierwszym skazaniem. Jeżeli oba wyroki orzekają kary podlegające łączeniu, właściwy do wydania wyroku łącznego będzie sąd, który wydał późniejszy z tych wyroków, czyli sąd rejonowy w Warszawie. Gdyby jednak jeden z wyroków zapadł przed sądem okręgowym, a drugi przed sądem rejonowym, zgodnie z paragrafem 2 sprawa trafi do sądu okręgowego jako sądu wyższego rzędu, niezależnie od tego, który wyrok zapadł później. Podobnie, gdyby skazany otrzymał wyrok sądu wojskowego z karą surowszą oraz wyrok sądu powszechnego z karą łagodniejszą, zgodnie z paragrafem 3 to sąd wojskowy byłby właściwy do wydania wyroku łącznego. Taka konstrukcja ma zapewnić, że sprawa połączenia kar trafi do sądu dysponującego pełną wiedzą o całokształcie skazań i odpowiednim doświadczeniem procesowym.

W praktyce częstym błędem jest mylenie właściwości miejscowej z właściwością określoną w art. 569, która opiera się na kryterium czasowym, czyli dacie ostatniego wyroku, oraz hierarchicznym, czyli rzędzie sądu, a nie na miejscu zamieszkania skazanego czy miejscu popełnienia czynu. Innym nieporozumieniem jest założenie, że zawsze właściwy jest sąd, który wymierzył najwyższą pojedynczą karę - w rzeczywistości ta zasada dotyczy wyłącznie sytuacji opisanej w paragrafie 3, a więc zbiegu sądu powszechnego i szczególnego. Zdarza się też pomijanie faktu, że chodzi o wyrok skazujący wydany w pierwszej instancji, a nie o wyrok, który jako ostatni się uprawomocnił czy został wydany przez sąd odwoławczy. Warto podkreślić, że ustalenie sądu właściwego ma istotne znaczenie proceduralne, ponieważ wniosek złożony do niewłaściwego sądu może skutkować przekazaniem sprawy zgodnie z przepisami ogólnymi, co wydłuża postępowanie. W indywidualnej sprawie dotyczącej ustalenia sądu właściwego do wydania wyroku łącznego warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni konkretny układ wyroków i przesłanek.