Art. 589.

Co stanowi przepis

Art. 589 KPK wprowadza szczególną ochronę osób wezwanych z zagranicy w charakterze świadka lub biegłego, jeżeli nie są one obywatelami polskimi. Zgodnie z § 1, osoba taka, która stawi się dobrowolnie przed polskim sądem, nie może być ścigana, zatrzymana ani tymczasowo aresztowana z powodu przestępstwa będącego przedmiotem danego postępowania karnego, jak również z powodu jakiegokolwiek innego przestępstwa popełnionego przed przekroczeniem polskiej granicy państwowej. Wobec takiej osoby nie można również wykonać kary orzeczonej za takie przestępstwo. Paragraf 2 zakreśla granicę czasową tej ochrony: świadek lub biegły traci ją, jeżeli mimo obiektywnej możliwości wyjazdu nie opuści terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w ciągu 7 dni od chwili, gdy sąd oznajmił mu, że jego obecność stała się zbędna. Paragraf 3 przyznaje wezwanemu zwrot kosztów podróży i pobytu oraz zwrot utraconego zarobku, a biegłemu dodatkowo wynagrodzenie za sporządzenie opinii.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się wtedy, gdy polski sąd kieruje wezwanie do osoby przebywającej za granicą i niebędącej obywatelem polskim, a osoba ta stawia się dobrowolnie. Kluczowa jest właśnie dobrowolność - ochrona jest zachętą do przyjazdu i udziału w czynnościach procesowych osoby, której polski sąd nie może zmusić do stawiennictwa. Art. 589 § 4 KPK nakazuje, aby w wezwaniu doręczanym osobie stale przebywającej za granicą zamieścić pouczenie o treści § 1-3, a jednocześnie zakazuje zamieszczania w takim wezwaniu zagrożenia stosowaniem środków przymusu z powodu niestawiennictwa. Ochrona obejmuje wyłącznie czyny popełnione przed przekroczeniem polskiej granicy, nie chroni więc przed odpowiedzialnością za zachowania podjęte już podczas pobytu w Polsce.

Przykład

Sąd okręgowy prowadzi sprawę o oszustwo gospodarcze i potrzebuje zeznań obywatela innego państwa, który był kontrahentem oskarżonego. Świadek obawia się przyjazdu, ponieważ w przeszłości toczyło się wobec niego w Polsce postępowanie o inny czyn. W wezwaniu sąd zamieszcza pouczenie zgodne z art. 589 § 4 KPK, dzięki czemu świadek wie, że po dobrowolnym stawieniu się nie zostanie zatrzymany ani aresztowany za czyny sprzed wjazdu. Po złożeniu zeznań sąd informuje go, że jego obecność jest zbędna; świadek wyjeżdża w ciągu trzech dni i zachowuje ochronę, a ponadto otrzymuje zwrot kosztów podróży, pobytu oraz utraconego zarobku.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że ochrona z art. 589 KPK ma charakter bezterminowy - tymczasem wygasa po bezczynnym upływie 7 dni od oznajmienia o zbędności obecności, o ile wyjazd był możliwy. Drugim jest utożsamianie jej z pełnym immunitetem: nie obejmuje ona przestępstw popełnionych po przekroczeniu granicy. Trzecim nieporozumieniem jest zakładanie, że wobec osoby przebywającej stale za granicą można zagrozić karą porządkową za niestawiennictwo - § 4 wyraźnie tego zakazuje. Mylone bywa też prawo do zwrotu kosztów z wynagrodzeniem: świadkowi przysługuje zwrot wydatków i utraconego zarobku, a wynagrodzenie za opinię tylko biegłemu. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.