Art. 589w.

Co stanowi przepis

Art. 589w KPK reguluje wydawanie przez polskie organy europejskiego nakazu dochodzeniowego, oznaczanego skrótem END. Zgodnie z § 1, jeżeli dowód znajduje się albo może zostać przeprowadzony na terytorium innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej (nazywanego w tym rozdziale państwem wykonania orzeczenia), END może wydać sąd, przed którym toczy się sprawa, albo prokurator prowadzący postępowanie przygotowawcze. Nakaz wydaje się z urzędu lub na wniosek strony, obrońcy albo pełnomocnika, chyba że END w danym państwie nie ma zastosowania. Paragraf 2 rozszerza krąg organów: END może wydać także Policja lub organy wskazane w art. 312, gdy prowadzą dochodzenie albo postępowanie sprawdzające z art. 307, a również organy finansowe wymienione w art. 133 § 1 i art. 134 § 1 Kodeksu karnego skarbowego, przy czym takie wydanie wymaga zatwierdzenia przez prokuratora. Paragraf 3 dopuszcza wydanie END również po to, aby zabezpieczyć ślady i dowody przestępstwa przed ich utratą, zniekształceniem lub zniszczeniem.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się wtedy, gdy postępowanie karne lub karne skarbowe toczy się w Polsce, ale materiał dowodowy jest za granicą, w innym państwie Unii Europejskiej. Paragraf 5 przewiduje, że postanowienie o wydaniu END dotyczącego dowodu, którego dopuszczenie, uzyskanie lub przeprowadzenie wymaga odrębnego postanowienia, zastępuje to postanowienie, a przepisy o poszczególnych czynnościach i dowodach stosuje się odpowiednio. Szczególna regulacja dotyczy kontroli i utrwalania treści rozmów telefonicznych oraz utrwalania innych rozmów i przekazów informacji, w tym korespondencji przesyłanej pocztą elektroniczną - wówczas postanowienie o wydaniu END zastępuje postanowienie z art. 237 § 1, a odpowiednio stosuje się przepisy rozdziału 26 (§ 4). Taki END przekazuje się do państwa, w którym znajduje się albo będzie się znajdować osoba, której nakaz dotyczy (§ 6). Przy czynnościach operacyjno-rozpoznawczych prowadzonych na podstawie odrębnych przepisów END wydaje organ prowadzący te czynności, po uzgodnieniu z organem państwa wykonania orzeczenia czasu ich trwania i warunków wykonywania, a nakaz zatwierdza prokurator lub - gdy dowód zastrzeżono do właściwości sądu - właściwy sąd (§ 7).

Przykład

Prokurator prowadzi śledztwo w sprawie oszustwa internetowego. Ustala, że serwer z zapisami transakcji oraz świadek istotny dla sprawy znajdują się w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej. Zamiast korzystać z klasycznej pomocy prawnej, prokurator wydaje END, wskazując, jakie dane mają zostać zabezpieczone i w jaki sposób ma zostać przesłuchany świadek. Jeżeli istnieje ryzyko, że zapisy zostaną usunięte, podstawą wydania nakazu może być także § 3, który pozwala zabezpieczyć ślady i dowody przed ich utratą lub zniszczeniem.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że END może wydać wyłącznie sąd - art. 589w KPK wyraźnie dopuszcza także prokuratora, a w określonych sytuacjach Policję i inne organy, choć wtedy konieczne jest zatwierdzenie. Drugim jest sądzenie, że obok END trzeba wydawać dodatkowe postanowienie dowodowe, podczas gdy § 4 i § 5 przewidują, że postanowienie o wydaniu nakazu je zastępuje. Trzecim nieporozumieniem jest traktowanie END jako narzędzia obejmującego wszystkie państwa - przepis zastrzega, że nakazu nie wydaje się tam, gdzie nie ma on zastosowania. Warto też pamiętać, że strona, obrońca i pełnomocnik mogą wnioskować o wydanie END, choć decyzja należy do organu. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.