1. Co dokładnie stanowi art. 75 KPK?
Art. 75 Kodeksu postępowania karnego nakłada na oskarżonego dwa zasadnicze obowiązki procesowe. Po pierwsze, oskarżony musi zawiadamiać organ prowadzący postępowanie o każdej zmianie miejsca swojego zamieszkania lub pobytu trwającego dłużej niż 7 dni. Obowiązek ten obejmuje także sytuację pozbawienia wolności w innej sprawie, na przykład tymczasowe aresztowanie w innym postępowaniu. Po drugie, oskarżony jest obowiązany zawiadamiać o każdej zmianie danych umożliwiających kontaktowanie się, wskazanych w art. 213 § 1 KPK, o ile wie, że dane te są znane organowi prowadzącemu postępowanie. Przepis statuuje ponadto obowiązek stawiennictwa na każde wezwanie w toku postępowania karnego. Ustawodawca nakazuje, aby o tych obowiązkach uprzedzić oskarżonego przy pierwszym przesłuchaniu.
2. Kiedy przepis ma zastosowanie?
Przepis stosuje się w każdym postępowaniu karnym, w którym dana osoba uzyskała status oskarżonego. Obowiązek zawiadamiania powstaje z chwilą, gdy oskarżony został pouczony o tych obowiązkach przy pierwszym przesłuchaniu, choć sama norma ma charakter bezwzględny. Dotyczy to zarówno postępowań przygotowawczych, jak i sądowych. Zmiana miejsca pobytu trwająca dłużej niż 7 dni wymaga zawiadomienia, co oznacza, że krótsze wyjazdy nie rodzą takiego obowiązku, chyba że dotyczą zmiany danych kontaktowych. W praktyce organ prowadzący postępowanie musi znać aktualne miejsce przebywania oskarżonego, aby skutecznie doręczać pisma i wzywać go na czynności. Obowiązek stawiennictwa dotyczy każdego wezwania, niezależnie od tego, czy zostało skierowane na przesłuchanie, konfrontację, czy inną czynność procesową.
3. Przykład zastosowania
Załóżmy, że Jan Kowalski został przesłuchany w charakterze podejrzanego i pouczony o obowiązkach z art. 75 KPK, po czym przedstawiono mu zarzut i stał się oskarżonym. Po kilku tygodniach wyjeżdża na stałe do innego miasta, nie informując o tym organu. Na stary adres są wysyłane wezwania na rozprawę, które nie są podejmowane. Oskarżony nie stawia się na rozprawie bez usprawiedliwienia. W takiej sytuacji sąd może wydać postanowienie o zatrzymaniu i przymusowym sprowadzeniu oskarżonego. Dodatkowo, jeżeli oskarżony został tymczasowo aresztowany w innej sprawie, również musi zawiadomić o tym organ prowadzący pierwsze postępowanie, aby ten wiedział, gdzie przebywa.
4. Częste nieporozumienia i błędy
W praktyce oskarżeni często mylnie sądzą, że obowiązek zawiadamiania dotyczy wyłącznie miejsca zameldowania, a nie faktycznego pobytu. Tymczasem przepis wyraźnie mówi o miejscu zamieszkania lub pobytu trwającego dłużej niż 7 dni. Innym częstym błędem jest przekonanie, że oskarżony nie musi informować o pozbawieniu wolności w innej sprawie, bo organ i tak się o tym dowie; art. 75 KPK nakłada taki obowiązek wprost. Niejasności bywają też wokół tego, czy brak pouczenia przy pierwszym przesłuchaniu zwalnia z obowiązku; literalnie obowiązek wynika z ustawy, ale brak pouczenia może mieć znaczenie dla oceny zawinienia w razie zarzutu nieusprawiedliwionego niestawiennictwa. Wreszcie, należy pamiętać, że zatrzymanie i przymusowe sprowadzenie są dopuszczalne tylko przy nieusprawiedliwionym niestawiennictwie, a ocena usprawiedliwienia należy do organu. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
