Co dokładnie stanowi przepis
Art. 83 Kodeksu postępowania karnego określa dwa zagadnienia związane z ustanowieniem obrońcy. W myśl § 1 obrońcę ustanawia przede wszystkim oskarżony. Oznacza to, że to on decyduje, kto będzie go reprezentował w postępowaniu karnym. Jeżeli oskarżony został pozbawiony wolności i nie zdążył jeszcze ustanowić obrońcy, przepis dopuszcza, aby obrońcę ustanowiła inna osoba. Taką osobą może być na przykład członek rodziny, przyjaciel lub pełnomocnik. Ustawodawca wymaga jednak, aby o takim ustanowieniu niezwłocznie zawiadomić oskarżonego. Dzięki temu oskarżony ma świadomość, kto będzie go bronił, i może ewentualnie zmienić tę decyzję. Z kolei § 2 wskazuje dwie dopuszczalne formy udzielenia upoważnienia do obrony. Upoważnienie może zostać udzielone na piśmie albo przez oświadczenie złożone do protokołu organu prowadzącego postępowanie karne. Oznacza to, że samo ustne oświadczenie złożone na przykład policjantowi nie zawsze będzie wystarczające, jeżeli nie zostanie utrwalone w protokole.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Przepis Art. 83 KPK znajduje zastosowanie w każdej sprawie karnej, w której oskarżony korzysta z pomocy obrońcy z wyboru. Dotyczy to zarówno postępowania przygotowawczego, jak i postępowania przed sądem. Pierwsza sytuacja to moment, gdy oskarżony sam decyduje się ustanowić obrońcę, na przykład po otrzymaniu postanowienia o przedstawieniu zarzutów. Druga sytuacja pojawia się, gdy oskarżony jest tymczasowo aresztowany lub odbywa karę pozbawienia wolności i nie może osobiście skontaktować się z adwokatem. Wtedy bliska mu osoba może podjąć działania w jego imieniu. Warunkiem jest jednak to, że oskarżony jest pozbawiony wolności w chwili ustanawiania obrońcy. Przepis stosuje się również wtedy, gdy konieczne jest potwierdzenie umocowania obrońcy w aktach sprawy. W praktyce każdorazowe udzielenie upoważnienia do obrony musi odpowiadać formie przewidzianej w § 2.
Konkretny przykład zastosowania
Wyobraźmy sobie, że Jan zostaje zatrzymany i następnego dnia sąd stosuje wobec niego tymczasowe aresztowanie. Jan nie zdążył wcześniej zatrudnić adwokata. Jego żona, wiedząc o zatrzymaniu, kontaktuje się z adwokatem i podpisuje z nim umowę o obronę. Adwokat otrzymuje pisemne upoważnienie do obrony podpisane przez żonę Jana. Następnie składa to upoważnienie w sądzie lub prokuraturze, a organ prowadzący postępowanie niezwłocznie zawiadamia Jana o tym, że obrońcą został ustanowiony wskazany adwokat. Jan, po otrzymaniu tej informacji, może zaakceptować ten wybór albo, jeżeli ma inne zdanie, ustanowić innego obrońcę, gdy tylko będzie to możliwe.
Częste nieporozumienia lub błędy
Pierwszym częstym błędem jest przekonanie, że obrońcę może ustanowić wyłącznie oskarżony. Tymczasem Art. 83 § 1 KPK wyraźnie dopuszcza ustanowienie obrońcy przez inną osobę, ale tylko wtedy, gdy oskarżony jest pozbawiony wolności. Drugim nieporozumieniem jest przyjmowanie, że ustne upoważnienie udzielone na przykład policjantowi w trakcie czynności jest zawsze skuteczne. Przepis wymaga, aby upoważnienie było udzielone na piśmie albo oświadczeniem do protokołu. Samo oświadczenie złożone bez protokołu może nie wywołać skutku. Trzecim problemem jest zaniechanie niezwłocznego zawiadomienia oskarżonego o ustanowieniu obrońcy przez inną osobę. Organ ma obowiązek poinformować oskarżonego, aby ten mógł kontrolować, kto go reprezentuje. W razie wątpliwości co do formy upoważnienia warto skonsultować się z prawnikiem.
W sprawie indywidualnej zawsze warto zasięgnąć porady adwokata lub radcy prawnego.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
