Art. 304 Kodeksu pracy nałożył na pracodawcę szereg obowiązków związanych z zapewnieniem bezpiecznych i higienicznych warunków pracy oraz zajęć osobom wykonującym pracę na innych podstawach niż stosunek pracy, a także osobom prowadzącym działalność gospodarczą na terenie zakładu pracy lub w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę. Przepis rozszerza zakres odpowiedzialności pracodawcy poza własnych pracowników, wskazując konieczność ochrony także innych osób fizycznych, które przebywają w zakładzie w związku z realizacją swoich zadań. W § 1 wyraźnie ujęto obowiązek zapewnienia BHP osobom wykonującym pracę na innej niż stosunek pracy podstawie oraz przedsiębiorcom działającym na własny rachunek. Rozszerzenie to ma zapobiec zagrożeniom wynikającym z obecności osób niebędących formalnie zatrudnionymi, lecz narażonymi na warunki pracy charakterystyczne dla danego miejsca.
W § 2 ustawodawca wskazał, że podobne obowiązki dotyczą także studentów i uczniów odbywających zajęcia praktyczne na terenie zakładu pracy. Oznacza to konieczność zadbania o ich bezpieczeństwo, mimo że nie są zatrudnieni na podstawie umowy o pracę. W § 3 natomiast stosowanie obowiązków z art. 207 § 2 (podstawowych wymagań BHP) odniesiono do przedsiębiorców niebędących pracodawcami, organizujących pracę osób fizycznych na innej podstawie niż stosunek pracy lub prowadzących działalność gospodarczą na własny rachunek. Pozwala to na zapewnienie ochrony życia i zdrowia szerokiemu spektrum osób pracujących w zakładzie.
§ 4 przywołuje dodatkową sytuację, gdy prace prowadzone są w miejscach dostępnych także osobom nieuczestniczącym w procesie pracy. Wtedy pracodawca ma obowiązek podjąć środki ochrony tych osób, co dotyczy np. przestrzeni wspólnych lub miejsc dostępnych dla klientów czy gości. W § 5 natomiast wskazano szczególne regulacje dotyczące żołnierzy służby czynnej i osób w rezerwie oraz osób przebywających w zakładach karnych i innych placówkach, dla których rozporządzenia ministra określają zakres stosowania przepisów działu dziesiątego Kodeksu pracy. To zapewnia dostosowanie przepisów BHP do specyfiki wykonywanych tam zadań.
Przepis zgodnie z art. 304 KP ma na celu rozszerzenie ochrony zdrowia i życia na osoby spoza klasycznego stosunku pracy, które pojawiają się w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę. W praktyce oznacza to, że nawet jeśli nie mamy umowy o pracę, to pracodawca musi zadbać o nasze bezpieczeństwo. Na przykład, jeśli przedsiębiorca prosi podwykonawcę do pracy w swoim zakładzie, to jest odpowiedzialny za zapewnienie, by podwykonawca pracował w warunkach BHP zgodnych z normami. W codziennych sytuacjach, gdy uczeń odbywa praktyki w warsztacie samochodowym, właściciel warsztatu musi zapewnić bezpieczne warunki zajęć, mimo że uczeń nie jest pracownikiem.
Do częstych błędów przy stosowaniu art. 304 należy ograniczanie się do obowiązków tylko wobec pracowników etatowych i pomijanie innych osób obecnych w zakładzie, takich jak współpracownicy na podstawie umów cywilnoprawnych, podmioty prowadzące działalność gospodarczą czy praktykanci. Pracodawcy czasem ignorują konieczność zastosowania środków ochronnych wobec osób z zewnątrz, co stoi w sprzeczności z przepisami. Ponadto pomija się obowiązki wynikające z § 4 dotyczące ochrony osób nieuczestniczących w pracy, co może prowadzić do niebezpiecznych sytuacji.
Podsumowując, art. 304 KP znacząco zwiększa zakres odpowiedzialności pracodawcy za bezpieczeństwo wszystkich osób związanych z zakładem pracy, nie tylko pracowników. W indywidualnych przypadkach zawsze warto skonsultować się z prawnikiem, by właściwie zrozumieć i stosować te przepisy.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.