Art. 55 Kodeksu pracy stanowi regulację umożliwiającą pracownikowi rozwiązanie umowy o pracę bez zachowania okresu wypowiedzenia w określonych sytuacjach. Zgodnie z § 1, podstawą do takiego rozwiązania jest orzeczenie lekarskie potwierdzające szkodliwy wpływ wykonywanej pracy na zdrowie pracownika, oraz niedokonanie przez pracodawcę przeniesienia pracownika do innej, odpowiedniej pracy, zgodnej z jego stanem zdrowia i kwalifikacjami, w terminie określonym w tym orzeczeniu. Ponadto, § 1¹ przewiduje możliwość rozwiązania umowy bez wypowiedzenia także wtedy, gdy pracodawca ciężko narusza podstawowe obowiązki wobec pracownika; w takiej sytuacji pracownik ma prawo do odszkodowania odpowiadającego wynagrodzeniu za okres wypowiedzenia lub za okres pozostały do końca umowy, jeśli była zawarta na czas określony.
Przepis ma zastosowanie zwłaszcza w sytuacjach, kiedy pracownik doświadcza zagrożenia dla zdrowia wynikającego z charakteru pracy i nie zostaje przesunięty na inne stanowisko adekwatne do jego możliwości, lub gdy pracodawca poważnie narusza swoje obowiązki, co może dotyczyć np. niewypłacania wynagrodzenia, mobbingu czy innych istotnych uchybień. W takich przypadkach pracownikowi przysługuje prawo do natychmiastowego rozwiązania umowy i związane z tym prawo do odszkodowania, które rekompensuje zerwanie obowiązujących zwykle procedur wypowiedzenia.
Praktyczny przykład zastosowania art. 55 KP może dotyczyć sytuacji pracownika zakładów przemysłowych, u którego lekarz medycyny pracy stwierdza rozwijające się choroby zawodowe wskutek narażenia na czynniki szkodliwe. Gdy pracodawca, mimo zaleceń lekarza, nie przenosi takiego pracownika do innej pracy, pracownik może rozwiązać umowę bez wypowiedzenia, co pozwala mu uniknąć dalszego pogorszenia zdrowia i umożliwia dochodzenie odszkodowania.
Do częstych błędów przy stosowaniu art. 55 KP należy pomijanie wymogu pisemnego oświadczenia o rozwiązaniu umowy z podaniem przyczyny, co jest warunkiem formalnym ważności tego działania. Ponadto, pracownicy czasami mylnie uważają, że mogą rozwiązać umowę w ten sposób w dowolnej sytuacji, podczas gdy prawo zakłada konkretne przesłanki wskazane w przepisie. Niewłaściwe jest także nieprzestrzeganie terminów przewidzianych w orzeczeniu lekarskim przy przeniesieniu pracownika, co skutkuje możliwością zastosowania tej instytucji.
Podsumowując, art. 55 KP daje pracownikowi istotne narzędzia ochrony zdrowia i praw w sytuacjach trudnych relacji z pracodawcą i zagrożeń zdrowotnych, ale jego prawidłowe wykorzystanie wymaga znajomości przesłanek i procedur. W indywidualnych przypadkach zaleca się konsultację z prawnikiem, aby właściwie ocenić sytuację i podjąć odpowiednie kroki.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.