Kościół Katolicki, zwany dalej „Kościołem”, działa w Rzeczypospolitej Polskiej we wszystkich swoich obrządkach.
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej
Dz.U. 1989 poz. 154
Zobacz w ISAP →Przykładowe pytania:
DZIAŁ I. Kościół Katolicki w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej3)
Rozdział 1. Przepisy ogólne
Kościół rządzi się w swych sprawach własnym prawem, swobodnie wykonuje władzę duchowną i jurysdykcyjną oraz zarządza swoimi sprawami.
1.Ustawa niniejsza określa zasady stosunku Państwa do Kościoła, w tym
jego sytuację prawną i majątkową.
2.W sprawach odnoszących się do Kościoła, nieuregulowanych niniejszą
ustawą, stosuje się powszechnie obowiązujące przepisy prawa, o ile nie są sprzeczne
z wynikającymi z niej zasadami.
1.Komisja Wspólna przedstawicieli Rządu Polskiej Rzeczypospolitej
Ludowej1) i Konferencji Episkopatu Polski, składająca się z ich upoważnionych
przedstawicieli, w uzgodnionej liczbie na zasadzie parytetu, zwana dalej „Komisją
Wspólną”, rozpatruje problemy związane z rozwojem stosunków między Państwem
i Kościołem oraz sprawy interpretacji niniejszej ustawy i jej wykonywania.
2.Przepis ust. 1 nie narusza właściwości organów państwowych ani organów
Kościoła, jak również kompetencji Stolicy Apostolskiej.
Rozdział 2. Osoby prawne Kościoła i ich organy
1.W skład struktury organizacyjnej Kościoła wchodzą osoby prawne
wymienione w art. 6–10.
2.Ilekroć w ustawie jest mowa o władzy kościelnej, rozumie się przez to organ
właściwej kościelnej osoby prawnej.
1.Osobą prawną Kościoła o zasięgu ogólnopolskim jest Konferencja
Episkopatu Polski.
2.Organami Konferencji Episkopatu Polski są:
1)Prezydium Konferencji Episkopatu Polski;
2)Rada Główna Konferencji Episkopatu Polski;
3)Sekretariat Konferencji Episkopatu Polski.
3.W sprawach majątkowych Konferencję Episkopatu Polski reprezentuje jej
Prezydium. Do składania oświadczeń woli jest uprawniony każdy z jego członków.
1.Osobami prawnymi są następujące terytorialne jednostki organizacyjne
Kościoła:
1)metropolie;
2)archidiecezje;
3)diecezje;
4)administratury apostolskie;
5)parafie.
2.Osobami prawnymi są również:
1)kościoły rektoralne (rektoraty);
2)Caritas Polska;
3)Caritas diecezji;
4)Papieskie Dzieła Misyjne.
3.Organami osób prawnych wymienionych w ust. 1 i 2 są:
1)dla metropolii gnieźnieńskiej – metropolita gnieźnieński, Prymas Polski, dla
innych metropolii – metropolita;
2)dla archidiecezji – arcybiskup archidiecezjalny lub administrator archidiecezji;
3)dla diecezji – biskup diecezjalny lub administrator diecezji;
4)dla administratury apostolskiej – administrator apostolski;
5)dla parafii – proboszcz lub administrator parafii;
6)dla kościoła rektoralnego – rektor;
7)dla Caritas Polskiej – dyrektor;
8)dla Caritas diecezji – dyrektor;
9)dla Papieskich Dzieł Misyjnych – dyrektor krajowy.
4.Ilekroć w ustawie używa się określenia „biskup diecezjalny”, rozumie się
przez to organy osób prawnych wymienione w ust. 3 pkt 2–4.
1.Osobami prawnymi są następujące personalne jednostki organizacyjne
Kościoła:
1)Ordynariat Polowy;
2)kapituły;
3)parafie personalne;
4)Konferencja Wyższych Przełożonych Zakonnych Męskich4);
5)Konferencja Wyższych Przełożonych Zakonnych Żeńskich5);
6)instytuty życia konsekrowanego (instytuty zakonne i instytuty świeckie) oraz
stowarzyszenia życia apostolskiego; te instytuty i stowarzyszenia zwane są dalej
„zakonami”;
7)prowincje zakonów;
8)opactwa, klasztory niezależne, domy zakonne;
9)wyższe i niższe seminaria duchowne diecezjalne;
10)wyższe i niższe seminaria duchowne zakonne, jeżeli, w myśl przepisów danego
zakonu, mają charakter samoistny.
2.Organami osób prawnych wymienionych w ust. 1 są:
1)dla Ordynariatu Polowego – ordynariusz polowy;
2)dla kapituły – prepozyt albo dziekan;
3)dla parafii personalnej – proboszcz lub administrator parafii;
4)dla Konferencji Wyższych Przełożonych Zakonnych – przewodniczący
(przewodnicząca) Konsulty Wyższych Przełożonych Zakonnych;
5)dla zakonów – wyższy przełożony (przełożona);
6)dla prowincji zakonnej – przełożony (przełożona) prowincji;
7)dla opactwa – opat (przełożona);
8)dla klasztoru niezależnego i domu zakonnego – przełożony (przełożona);
9)dla wyższego seminarium duchownego – rektor;
10)dla niższego seminarium duchownego – dyrektor.
3.Organy osób prawnych zakonnych mogą używać innych nazw, stosownie do
tradycji danej osoby prawnej.
1.Osobami prawnymi są:
1)Katolicki Uniwersytet Lubelski;
2)Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie;
3)Papieski Wydział Teologiczny w Poznaniu;
4)Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu;
5)Papieski Wydział Teologiczny w Warszawie oraz jego dwie sekcje: św. Jana
Chrzciciela i św. Andrzeja Boboli
„Bobolanum”6);
6)Wydział Filozoficzny Towarzystwa Jezusowego w Krakowie;
7)kościelne instytuty naukowe i dydaktyczno-naukowe kanonicznie erygowane.
2.(uchylony)
Inne jednostki organizacyjne Kościoła mogą uzyskać osobowość prawną w drodze rozporządzenia Ministra–Kierownika Urzędu do Spraw Wyznań7).
Kościelna osoba prawna nie odpowiada za zobowiązania innej kościelnej osoby prawnej.
Kościelne wydawnictwa, zakłady wytwórcze, usługowe i handlowe, zakłady charytatywno-opiekuńcze, szkoły i inne placówki oświatowo-wychowawcze, nieposiadające osobowości prawnej, działają w ramach kościelnych osób prawnych, które je powołały.
1.Kościelne jednostki organizacyjne, o których mowa w art. 7 i 8 oraz
art. 9 ust. 1 pkt 7, nabywają osobowość prawną z chwilą powiadomienia właściwego
organu administracji państwowej o ich utworzeniu przez władzę kościelną, jeżeli
ratyfikowane umowy nie stanowią inaczej.
2.Jeżeli przepis prawa lub ratyfikowane umowy nie stanowią inaczej,
właściwym organem administracji państwowej jest:
1)odnośnie do osób prawnych wymienionych w art. 7 ust. 1 pkt 1–4, art. 7 ust.
2 pkt 2 i 3, art. 8 ust. 1 pkt 1, 6 i 7 oraz art. 9 ust. 1 pkt 7 – minister właściwy do
spraw wyznań religijnych8);
2)w pozostałych przypadkach – wojewoda.
3.Powiadomienie powinno zawierać:
1)nazwę kościelnej osoby prawnej;
2)jej siedzibę;
3)określenie granic terenu jej działania – w odniesieniu do osób o zasięgu
terytorialnym.
4.Właściwa władza kościelna powiadamia niezwłocznie organ administracji
państwowej wymieniony w ust. 2 o:
1)zmianach dotyczących nazwy i siedziby kościelnej osoby prawnej oraz o zmianie
jej granic;
2)połączeniu, podziale i zniesieniu kościelnej osoby prawnej.
5.Odpis powiadomienia, o którym mowa w ust. 3 i 4, z umieszczonym na nim
potwierdzeniem odbioru, jest dowodem uzyskania osobowości prawnej.
6.Utworzenie jednostki organizacyjnej zakonu, który istnieje za granicą, a dotąd
nie działał w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej3), wymaga konsultacji między
Sekretariatem Konferencji Episkopatu Polski a ministrem właściwym do spraw
wyznań religijnych9).
O powołaniu i odwołaniu osoby sprawującej funkcje organu osoby prawnej władza kościelna powiadamia właściwy organ administracji państwowej, jeżeli ratyfikowane umowy nie stanowią inaczej. Powiadomienie obejmuje imię i nazwisko, obywatelstwo oraz miejsce zamieszkania danej osoby.
DZIAŁ II. Działalność Kościoła
Rozdział 1. Kult publiczny
1.Organizowanie kultu publicznego i jego sprawowanie podlega
władzy kościelnej.
2.Publiczne sprawowanie kultu nie wymaga zawiadomienia, jeżeli odbywa się:
1)w kościołach, kaplicach, budynkach kościelnych i na gruntach kościelnych oraz
w innych pomieszczeniach służących katechizacji lub organizacjom kościelnym;
2)w innych miejscach, z wyłączeniem dróg i placów publicznych oraz
pomieszczeń użyteczności publicznej; publiczne sprawowanie kultu na drogach,
placach publicznych oraz w pomieszczeniach użyteczności publicznej podlega
uzgodnieniu z właściwym organem sprawującym zarząd lub upoważnionym do
dysponowania nimi.
3.Religijne uroczystości pogrzebowe i nabożeństwa za zmarłych mogą być
sprawowane na cmentarzach komunalnych przy zachowaniu obowiązujących
przepisów porządkowych.
1.Małżeństwo zawarte w formie przewidzianej przez prawo
kanoniczne wywiera takie skutki, jak małżeństwo zawarte przed kierownikiem urzędu
stanu cywilnego, jeżeli spełnione zostały wymagania określone w Kodeksie rodzin-
nym i opiekuńczym.
2.Osobę duchowną, przed którą składa się oświadczenia o zawarciu małżeństwa,
określa prawo kanoniczne.
1.Organizowanie procesji, pielgrzymek lub innych imprez
o charakterze religijnym na drogach publicznych wymaga uzgodnienia, w zakresie
bezpieczeństwa ruchu drogowego, z właściwymi organami administracji rządowej lub
samorządowej.
2.Przepisu ust. 1 nie stosuje się w przypadkach konduktów pogrzebowych
odbywających się stosownie do miejscowego zwyczaju.
1.Niedziele i następujące święta katolickie, zwane dalej „świętami”, są
dniami wolnymi od pracy:
1)1 stycznia – uroczystość Świętej Bożej Rodzicielki Maryi (dzień Nowego Roku);
1a)6 stycznia – Święto Trzech Króli;
2)drugi dzień Wielkiej Nocy;
3)dzień Bożego Ciała;
4)15 sierpnia – uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny;
5)1 listopada – dzień Wszystkich Świętych;
6)25 grudnia – pierwszy dzień Bożego Narodzenia;
7)26 grudnia – drugi dzień Bożego Narodzenia.
2.Zmiana uregulowań, o których mowa w ust. 1, wymaga uprzedniego
uzgodnienia między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej1) a Konferencją
Episkopatu Polski.
Rozdział 2. Katecheza i szkolnictwo
1.Państwo uznaje prawo Kościoła do nauczania religii oraz religijnego
wychowania dzieci i młodzieży, zgodnie z wyborem dokonanym przez rodziców lub
prawnych opiekunów.
2.Dzieci i młodzież szkolna, młodzież pracująca i osoby dorosłe korzystają
z nauczania religii – zgodnie z programem ustalonym przez władzę kościelną.
3.Nauczanie religii, jako wewnętrzna sprawa Kościoła, jest organizowane przez
parafie i domy zakonne pod zwierzchnictwem biskupa diecezjalnego.
1.Nauczanie religii dzieci i młodzieży odbywa się w punktach
katechetycznych organizowanych w kościołach, kaplicach i budynkach kościelnych,
a także w innych pomieszczeniach udostępnionych na ten cel przez osobę uprawnioną
do dysponowania pomieszczeniem.
2.Nauczanie religii uczniów szkół publicznych może odbywać się również
w szkołach na zasadach określonych w odrębnej ustawie.
1.Kościelne osoby prawne mają prawo zakładać i prowadzić szkoły
oraz inne placówki oświatowo-wychowawcze i opiekuńczo-wychowawcze na
zasadach organizacyjnych i programowych określonych przez odpowiednie ustawy.
Mają one charakter katolicki i podlegają władzy kościelnej.
2.(uchylony)
3.Diecezje i zakony mają prawo zakładać i prowadzić niższe seminaria
duchowne. W zakresie realizacji programu szkół ogólnokształcących i uzyskiwania
świadectw dojrzałości podlegają one nadzorowi Ministra Edukacji Narodowej10).
1.Do nauczycieli i wychowawców zatrudnionych w szkołach,
przedszkolach, placówkach i innych jednostkach organizacyjnych wchodzących
w skład systemu oświaty, prowadzonych przez kościelne osoby prawne, stosuje się
prawa i obowiązki ustalone dla nauczycieli i wychowawców zatrudnionych
odpowiednio w publicznych lub niepublicznych szkołach, przedszkolach, placówkach
i innych jednostkach organizacyjnych wchodzących w skład systemu oświaty,
prowadzonych przez podmioty niebędące jednostkami samorządu terytorialnego.
2.(uchylony)
3.Pracownikom szkół, przedszkoli, placówek i innych jednostek
organizacyjnych wchodzących w skład systemu oświaty, prowadzonych przez
kościelne osoby prawne, niebędącym nauczycielami lub wychowawcami, przysługują
uprawnienia i świadczenia przewidziane dla tej kategorii pracowników zatrudnionych
odpowiednio w publicznych lub niepublicznych szkołach, przedszkolach, placówkach
i innych jednostkach organizacyjnych wchodzących w skład systemu oświaty,
prowadzonych przez podmioty niebędące jednostkami samorządu terytorialnego.
11) 1. Uczącym się w szkołach, o których mowa w art. 20 ust. 1 i 3, przysługują świadczenia społecznej służby zdrowia i ulgi w opłatach za przejazdy publicznymi środkami lokomocji na równi z uczniami szkół państwowych.
2.Rodzicom lub opiekunom prawnym uczniów szkół kościelnych,
wymienionych w art. 20 ust. 1 i 3, przysługuje prawo do zasiłków rodzinnych.
3.Uczącym się w szkołach kościelnych mogą być przyznawane, przez kościelne
osoby prawne, stypendia lub inne świadczenia socjalne.
1.Konferencji Episkopatu Polski, diecezjom i zakonom przysługuje
prawo zakładania i prowadzenia wyższych seminariów duchownych, a w trybie
określonym w ust. 2 i 3 – innych wyższych uczelni.
2.Status wyższych uczelni papieskich oraz tryb i zakres uznawania przez
Państwo kościelnych stopni i tytułów naukowych regulują umowy między Rządem
Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej3) a Konferencją Episkopatu Polski.
3.Tworzenie szkół wyższych o zakresie nauczania szerszym niż określony
w ust. 1 i 2 następuje w drodze ustawy na wniosek Konferencji Episkopatu Polski,
z zastrzeżeniem ust. 3a.
3a.Kościelne osoby prawne mają prawo zakładać i prowadzić wyższe szkoły
zawodowe na zasadach określonych w ustawie o wyższych szkołach zawodowych12).
4.Do wykładowców, wychowawców, pracowników oraz uczących się
w szkołach wymienionych w ust. 1, 3 i 3a stosuje się przepisy art. 21 i 22.
5.Władzy kościelnej przysługuje także prawo erygowania kościelnych
instytutów naukowych i naukowo-dydaktycznych. Nie korzystają one z uprawnień
przewidzianych w ust. 1–4.
Osoby duchowne i członkowie zakonów mają prawo kształcenia się w szkołach państwowych wszystkich stopni i rodzajów. Podlegają oni obowiązującym przepisom, zachowując jednak prawo do noszenia stroju duchownego.
Rozdział 3. Duszpasterstwo wojskowe i służba wojskowa osób duchownych
1.Wszystkim osobom pełniącym służbę wojskową, a także ich
rodzinom, zapewnia się swobodę spełniania lub niespełniania, zależnie od ich woli,
praktyk religijnych.
2.Żołnierzom w czynnej służbie wojskowej zapewnia się możliwość
uczestniczenia – poza terenem jednostek wojskowych – we Mszy św. w niedziele
i święta oraz w innych zwyczajowych praktykach religijnych organizowanych
w kościołach garnizonowych lub niegarnizonowych, jeśli nie koliduje to z ważnymi
obowiązkami służbowymi.
3.Kapelani wojskowi troszczą się o realizację zasad zawartych w ust. 1 i 2,
w szczególności przez indywidualny kontakt z dowódcami jednostek wojskowych
oraz z żołnierzami.
4.Kapelani wojskowi mają pełną swobodę stałego kontaktowania się
z żołnierzami na terenie jednostek wojskowych, w terminach uzgodnionych
z dowódcami tych jednostek.
1.Do kapelanów wojskowych mają zastosowanie przepisy o służbie
wojskowej żołnierzy zawodowych. Kapelani stanowią wyodrębniony korpus osobowy
żołnierzy zawodowych.
2.Kapelani wojskowi podlegają w zakresie służby wojskowej organom
wojskowym, a w zakresie duszpasterstwa – władzom kościelnym.
3.Statut duszpasterstwa wojskowego opracowywany jest z uwzględnieniem
właściwości wynikających z ust. 2. Statut uchwala Konferencja Episkopatu Polski,
a ogłasza Minister Obrony Narodowej.
1.Do czasu powołania Ordynariatu Polowego, o którym mowa w art.
8 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1, duszpasterstwem wojskowym kieruje Generalny Dziekan
Wojska Polskiego, jako naczelny kapelan wojskowy. Jego organem wykonawczym
jest Generalny Dziekanat Wojska Polskiego.
2.Generalnego Dziekana Wojska Polskiego, po uprzednim uzgodnieniu jego
kandydatury z Konferencją Episkopatu Polski, powołuje spośród kapelanów
wojskowych Minister Obrony Narodowej. Biskup diecezjalny udziela Generalnemu
Dziekanowi Wojska Polskiego jurysdykcji kościelnej.
3.Generalny Dziekan Wojska Polskiego przestaje pełnić swoje funkcje z chwilą:
1)zwolnienia go z zawodowej służby wojskowej;
2)przyjęcia jego prośby o rezygnację przez Ministra Obrony Narodowej lub władzę
kościelną;
3)odwołania go ze stanowiska przez Ministra Obrony Narodowej lub władzę
kościelną.
4.Decyzje, o których mowa w ust. 3, wymagają wspólnego uzgodnienia.
1.Generalny Dziekan Wojska Polskiego, w porozumieniu z biskupem
diecezjalnym, przedstawia Ministrowi Obrony Narodowej wniosek w sprawie
powołania kapelana wojskowego i zwolnienia go z zawodowej służby wojskowej.
2.Generalny Dziekan Wojska Polskiego, w porozumieniu z biskupem
diecezjalnym i organem wojskowym określonym w statucie duszpasterstwa
wojskowego, wyznacza kapelana wojskowego na stanowisko rektora kościoła
garnizonowego i odwołuje go.
3.Na wniosek Generalnego Dziekana Wojska Polskiego biskup diecezjalny
udziela jurysdykcji rektorowi kościoła garnizonowego lub innemu kapelanowi
wojskowemu, chyba że przeciwko temu przemawiają przewidziane prawem
kanonicznym względy kościelne.
4.Tryb postępowania w sprawach, o których mowa w ust. 1 i 2, oraz następstwa
odmowy udzielenia jurysdykcji lub jej cofnięcia określa statut duszpasterstwa
wojskowego.
5.Tryb tworzenia personalnych parafii wojskowych i terytorialnych parafii przy
kościołach garnizonowych określa statut duszpasterstwa wojskowego.
1.Przepisy dotyczące odraczania zasadniczej służby wojskowej ze
względu na odbywanie nauki mają zastosowanie również do alumnów wyższych
seminariów duchownych oraz nowicjuszy zakonnych.
2.Duchowni po otrzymaniu święceń i członkowie zakonów po złożeniu profesji
wieczystej zostają przeniesieni do
rezerwy. Nie są oni powoływani do odbywania ćwiczeń wojskowych w czasie
pokoju, z wyjątkiem przypadku przeszkolenia, za zgodą biskupa diecezjalnego lub
wyższego przełożonego zakonnego, do pełnienia funkcji kapelana.
3.W razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny osoby, o których mowa
w ust. 1 i 2, przeznacza się stosownie do potrzeb sił zbrojnych:
1)duchownych – do pełnienia funkcji kapelanów wojskowych;
2)alumnów wyższych seminariów duchownych oraz członków zakonów – do
służby sanitarnej lub służby w obronie cywilnej.
4.W razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny właściwe organy wojskowe,
w porozumieniu z biskupem diecezjalnym, zapewnią pozostawienie do
duszpasterskiej obsługi ludności niezbędnej liczby duchownych spośród tych, którzy
podlegają mobilizacji.
Rozdział 4. Duszpasterstwo specjalne
1.Dzieciom i młodzieży przebywającym w zakładach wychowawczych
i opiekuńczych, jak również w sanatoriach, prewentoriach i szpitalach, zapewnia się
prawo wykonywania praktyk religijnych, korzystania z posług religijnych
i katechizacji, z zachowaniem wzajemnej tolerancji. W szczególności zapewnia się im
możliwość udziału we Mszy św. w niedziele i święta oraz w rekolekcjach.
2.Dzieciom i młodzieży przebywającym na krajowych koloniach i obozach
organizowanych przez instytucje państwowe zapewnia się prawo do wykonywania
praktyk religijnych, w szczególności do udziału we Mszy św. w niedziele i święta.
3.Szczegółowe przepisy w sprawach, o których mowa w ust. 1 i 2, wydaje
Minister Edukacji Narodowej13), a odnośnie do dzieci i młodzieży przebywających
w sanatoriach, prewentoriach i szpitalach – Minister Zdrowia i Opieki Społecznej14),
w porozumieniu z Sekretariatem Konferencji Episkopatu Polski.
1.Osobom przebywającym w zakładach leczniczych15) oraz
zamkniętych zakładach pomocy społecznej zapewnia się prawo wykonywania praktyk
religijnych i korzystania z posług religijnych.
2.W celu realizacji uprawnień, o których mowa w ust. 1, kierownicy właściwych
zakładów państwowych zatrudnią kapelanów skierowanych przez biskupa
diecezjalnego.
3.W celu umożliwienia udziału zainteresowanych chorych i podopiecznych we
Mszy św. i w innych zbiorowych praktykach religijnych, kierownicy właściwych
zakładów państwowych przeznaczą odpowiednie pomieszczenia na kaplice,
a w wyjątkowych wypadkach udostępnią do tego celu inne pomieszczenia.
1.16) Osoby tymczasowo aresztowane mogą wykonywać praktyki
religijne i uczestniczyć we Mszy św. transmitowanej przez środki masowego
przekazywania oraz, za zgodą organu, do którego dyspozycji pozostają, korzystać
z indywidualnej posługi religijnej.
2.16) Osobom skazanym zapewnia się możliwość wykonywania praktyk
religijnych, korzystania z posług religijnych oraz uczestniczenia we Mszy św.
odprawianej w niedziele i święta w odpowiednio przystosowanym pomieszczeniu
w zakładzie, w którym przebywają. Osobom, które nie mogą uczestniczyć we Mszy
św. odprawianej na terenie zakładu, należy zapewnić możność wysłuchania Mszy św.
transmitowanej przez środki masowego przekazywania.
3.Nieletnim przebywającym w okręgowych ośrodkach wychowawczych,
zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich zapewnia się możliwość
wykonywania praktyk religijnych, korzystania z katechizacji i posług religijnych,
uczestniczenia we Mszy św. w niedziele i święta. Nieletnim, którzy nie mogą
uczestniczyć we Mszy św., należy zapewnić możność wysłuchania Mszy św.
transmitowanej przez środki masowego przekazywania.
4.W celu realizacji uprawnień osób wymienionych w ust. 116), 216) i
3 kierownicy odpowiednich zakładów zawierają umowy w sprawie nieodpłatnego
wykonywania obowiązków kapelana z duchownymi skierowanymi przez biskupa
diecezjalnego.
Rozdział 5. Organizacje kościelne, katolickie oraz stowarzyszenia katolików
1.Osobom należącym do Kościoła zapewnia się swobodę zrzeszania
w celu realizacji zadań wynikających z misji Kościoła.
2.Prawo określone w ust. 1 jest wykonywane w ramach organizacji kościelnych
i katolickich.
1.Organizacjami kościelnymi w rozumieniu niniejszej ustawy są
organizacje zrzeszające osoby należące do Kościoła:
1)erygowane przez biskupa diecezjalnego lub w ramach statutów zakonnych przez
wyższego przełożonego zakonnego, a w odniesieniu do organizacji o zasięgu
ponaddiecezjalnym – przez Konferencję Episkopatu Polski;
2)założone przez wiernych z udziałem proboszcza, rektora kościoła lub
przełożonego zakonnego za zezwoleniem władzy kościelnej, o której mowa
w pkt 1.
2.Organizacje kościelne mają na celu w szczególności działalność na rzecz
formacji religijnej, kultu publicznego i nauki katolickiej.
3.Organizacje kościelne działają w ramach tych kościelnych osób prawnych,
w których zostały powołane. O erygowaniu organizacji o zasięgu ponaddiecezjalnym
Sekretariat Konferencji Episkopatu Polski powiadamia Urząd do Spraw Wyznań7).
Organizacje wymienione w ust. 1 pkt 1 mogą nabyć osobowość prawną w trybie art.
10.
4.Władze kościelne czuwają nad zgodnością działania organizacji z ich celami
religijnymi i moralnymi.
5.Do organizacji kościelnych nie stosuje się prawa o stowarzyszeniach. Przepisy
ustawy o zgromadzeniach stosuje się do organizacji kościelnych jedynie gdy chodzi
o zebrania na drogach i placach publicznych oraz w pomieszczeniach użyteczności
publicznej.
1.Organizacjami katolickimi w rozumieniu ustawy są organizacje
założone za aprobatą władzy kościelnej, która zatwierdza im kapelana lub asystenta
kościelnego. Działają one w łączności z hierarchią kościelną.
2.Organizacje katolickie mogą mieć na celu w szczególności zgodną z nauką
Kościoła działalność społeczno-kulturalną, oświatowo-wychowawczą
i charytatywno-opiekuńczą.
3.Do organizacji katolickich stosuje się przepisy prawa o stowarzyszeniach,
z tym że:
1)władzy kościelnej przysługuje prawo cofnięcia aprobaty, o której mowa w ust. 1;
2)wystąpienie do sądu z wnioskiem o rozwiązanie stowarzyszenia wymaga
uzgodnienia w Komisji Wspólnej;
3)w przypadku likwidacji organizacji katolickiej do jej majątku stosuje się
odpowiednio przepisy o majątku zlikwidowanych kościelnych osób prawnych,
chyba że ich statut stanowi inaczej.
Organizacje, których celem jest krzewienie trzeźwości, oddziaływanie na osoby nadużywające alkoholu lub używające narkotyków oraz udzielanie pomocy ich rodzinom, mogą być tworzone także w formie organizacji kościelnych, o których mowa w art. 34, lub organizacji katolickich, o których mowa w art. 35.
Organizacje inne niż wymienione w art. 33, zrzeszające katolików, realizują ideały chrześcijańskie według własnych programów, działając wyłącznie na podstawie ogólnie obowiązujących przepisów prawa oraz swoich statutów.
Rozdział 6. Działalność charytatywno-opiekuńcza Kościoła
1.Osoby prawne Kościoła mają prawo prowadzenia właściwej dla
każdej z nich działalności charytatywno-opiekuńczej.
2.Dla prowadzenia działalności, o której mowa w ust. 1, władze kościelne są
uprawnione również do powołania:
1)Caritas Polskiej – jako instytucji o zasięgu krajowym;
2)Caritas diecezji – dla poszczególnych diecezji.
3.Caritas Polską powołuje, nadaje jej statut i nadzoruje Konferencja Episkopatu
Polski.
4.Caritas diecezji powołuje, nadaje jej statut i nadzoruje biskup diecezjalny.
5.Zakony prowadzą działalność charytatywno-opiekuńczą w zakresie
określonym w ich statutach lub odpowiednich aktach wewnętrznych.
6.Działalność charytatywno-opiekuńczą mogą prowadzić organizacje katolickie
w zakresie określonym w ich statutach.
Działalność charytatywno-opiekuńcza Kościoła obejmuje w szczególności:
1)prowadzenie zakładów dla sierot, starców, osób upośledzonych fizycznie lub
umysłowo oraz innych kategorii osób potrzebujących opieki;
2)prowadzenie szpitali i innych zakładów leczniczych oraz aptek;
3)organizowanie pomocy w zakresie ochrony macierzyństwa;
4)organizowanie pomocy sierotom, osobom dotkniętym klęskami żywiołowymi
i epidemiami, ofiarom wojennym, znajdującym się w trudnym położeniu
materialnym lub zdrowotnym rodzinom i osobom, w tym pozbawionym
wolności;
5)prowadzenie żłobków, ochronek, burs i schronisk;
6)udzielanie pomocy w zapewnianiu wypoczynku dzieciom i młodzieży
znajdującym się w potrzebie;
7)krzewienie idei pomocy bliźnim i postaw społecznych temu sprzyjających;
8)przekazywanie za granicę pomocy ofiarom klęsk żywiołowych i osobom
znajdującym się w szczególnej potrzebie.
Środki na realizację działalności charytatywno-opiekuńczej pochodzą w szczególności z:
1)ofiar pieniężnych i w naturze;
2)spadków, zapisów i darowizn krajowych i zagranicznych;
3)dochodów z imprez i zbiórek publicznych;
4)subwencji, dotacji i ofiar pochodzących od krajowych instytucji
i przedsiębiorstw państwowych, społecznych, wyznaniowych i prywatnych;
5)odpłatności za usługi świadczone przez kościelne instytucje charytatywno-
-opiekuńcze;
6)dochodów z działalności gospodarczej prowadzonej przez Caritas Polską
i Caritas diecezji bezpośrednio lub w formie wyodrębnionych zakładów;
7)dochodów instytucji kościelnych.
Rozdział 7. Budownictwo sakralne i kościelne. Cmentarze
1.Kościół w Polsce i jego osoby prawne mają prawo realizacji
inwestycji sakralnych i kościelnych.
2.Inwestycją sakralną jest budowa, rozbudowa, odbudowa kościoła lub kaplicy,
a także adaptacja innego budynku na cele sakralne.
3.Inwestycją kościelną jest inwestycja kościelnej osoby prawnej niewymieniona
w ust. 2.
4.Inwestycje sakralne i kościelne podlegają ogólnie obowiązującym przepisom
o planowaniu przestrzennym i prawa budowlanego, a w odniesieniu do budynków
zabytkowych – również przepisom o ochronie dóbr kultury.
1.Plany zagospodarowania przestrzennego obejmują także inwestycje
sakralne i kościelne oraz katolickie cmentarze wyznaniowe. Przeznaczenie terenu na
te cele ustala się w tych planach na wniosek biskupa diecezjalnego lub wyższego
przełożonego zakonnego.
2.Grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu
terytorialnego, a przeznaczone w planach zagospodarowania przestrzennego na cele
wskazane w ust. 1, będą oddawane w użytkowanie wieczyste albo podlegały
sprzedaży kościelnym osobom prawnym na ich wniosek.
3.Grunty stanowiące własność jednostki samorządu terytorialnego przeznaczone
na te cele mogą być sprzedawane za cenę ustaloną uchwałą odpowiedniej rady lub
sejmiku tej jednostki.
4.Biskupi diecezjalni lub wyżsi przełożeni zakonni uzgadniają kolejność
realizacji inwestycji sakralnych i kościelnych na okres narodowego planu społeczno-
-gospodarczego17).
5.Szczegółowy tryb i zakres uzgadniania, o którym mowa w ust. 4, terminy
uzgadniania oraz postępowania w przypadkach losowych określa w drodze
rozporządzenia minister właściwy do spraw administracji publicznej w porozumieniu
z Sekretariatem Konferencji Episkopatu Polski.
1.Inwestycje sakralne i kościelne są finansowane ze środków własnych
kościelnych osób prawnych.
2.Przepisu ust. 1 nie stosuje się do inwestycji mających na celu stworzenie
warunków do działania duszpasterstwa wojskowego oraz duszpasterstwa specjalnego
w zakładach państwowych.
3.Na odbudowę i utrzymanie dóbr kultury stanowiących własność kościelnych
osób prawnych będą udzielane dotacje państwowe na podstawie odrębnych przepisów.
Nie pobiera się opłat za użytkowanie wieczyste gruntów oddanych pod zakłady charytatywno-opiekuńcze i punkty katechetyczne.
1.Parafie mają prawo posiadania, zarządzania oraz zakładania
i poszerzania cmentarzy grzebalnych.
2.Przepis ust. 1 ma również zastosowanie do zakonów lub ich domów
w odniesieniu do wyodrębnionych cmentarzy zakonnych.
3.W miejscowościach, gdzie nie ma cmentarzy komunalnych, zarządy
cmentarzy umożliwiają pochowanie na cmentarzach, o których mowa w ust. 1, na
równych prawach także innych zmarłych.
4.Przepisy ust. 1–3 nie naruszają ogólnych przepisów o cmentarzach i chowaniu
zmarłych, o planowaniu przestrzennym oraz o ochronie gruntów rolnych i leśnych.
Rozdział 8. Kultura oraz środki masowego przekazywania
1.Dla zapewnienia warunków rozwoju kultury chrześcijańskiej
kościelne osoby prawne mają prawo wydawania prasy, książek i innych druków oraz
zakładania i posiadania wydawnictw, katolickiej agencji informacyjnej, zakładów
poligraficznych, z zachowaniem obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa.
2.W celu realizacji postanowień ust. 1 kościelne osoby prawne mogą
otrzymywać jako darowizny z zagranicy na własne potrzeby maszyny, urządzenia
i materiały poligraficzne oraz papier.
Kościelne osoby prawne mogą organizować własny kolportaż prasy lub korzystać z pośrednictwa innej sieci kolportażu.
1.Kościół ma prawo do emitowania w środkach masowego
przekazywania Mszy św. w niedziele i święta oraz swoich programów,
w szczególności religijno-moralnych, społecznych i kulturalnych.
2.Sposób realizacji uprawnień, o których mowa w ust. 1, regulują porozumienia
między Sekretariatem Konferencji Episkopatu Polski a jednostkami publicznej
radiofonii i telewizji.
3.Kościół ma prawo do zakładania i używania urządzeń radiokomunikacyjnych
przeznaczonych do nadawania programów radiofonicznych i telewizyjnych oraz do
uzyskiwania na ten cel niezbędnych częstotliwości na zasadach określonych
w przepisach ustawy o radiofonii i telewizji.
4.(uchylony)
1.Kościelne osoby prawne mają prawo zakładania i prowadzenia
własnych teatrów, kin, wytwórni filmów i wytwórni innych środków
audiowizualnych.
2.Kościelne osoby prawne mają prawo dystrybucji i rozpowszechniania filmów
i innych środków audiowizualnych.
3.Korzystanie z praw, o których mowa w ust. 1 i 2, następuje bez obowiązku
uzyskiwania zezwoleń i upoważnień na tę działalność, jeśli jest prowadzona na
potrzeby realizacji zadań religijno-moralnych w sferze kultury. O podjęciu i
prowadzeniu tej działalności władza kościelna powiadamia państwowy organ
właściwy do udzielania takich zezwoleń i upoważnień.
4.Kościelne osoby prawne mogą otrzymywać jako darowizny z zagranicy na
własne potrzeby urządzenia i materiały niezbędne do prowadzenia działalności
określonej w ust. 1.
1.Kościelne osoby prawne mają prawo zakładania i posiadania
archiwów i muzeów.
2.Kościelne osoby prawne mają prawo do gromadzenia zbiorów bibliotecznych
na cele wewnętrzne i publiczne. O podjęciu publicznego udostępniania zbiorów
władza kościelna powiadamia właściwy do rejestracji bibliotek organ państwowy.
3.Kościół i jego osoby prawne mają, bez potrzeby uzyskiwania zezwoleń, prawo
organizowania i prowadzenia związanej z wypełnianiem jego zadań działalności
kulturalnej i artystycznej.
Instytucje państwowe, samorządowe i kościelne współdziałają w ochronie, konserwacji, udostępnianiu i upowszechnianiu zabytków architektury kościelnej i sztuki sakralnej oraz ich dokumentacji, muzeów, archiwów i bibliotek będących własnością kościelną, a także dzieł kultury i sztuki o motywach religijnych, stanowiących ważną część dziedzictwa kultury polskiej.
DZIAŁ III. Sprawy majątkowe kościelnych osób prawnych
Kościołowi i jego osobom prawnym przysługuje prawo nabywania, posiadania i zbywania mienia ruchomego i nieruchomego, nabywania i zbywania innych praw oraz zarządzania swoim majątkiem.
(uchylony)
1.W obrocie nieruchomościami między kościelnymi osobami
prawnymi nie stosuje się prawa pierwokupu na rzecz Skarbu Państwa.
2.Przy nabywaniu nieruchomości lub ich części przez kościelne osoby prawne
od osób trzecich prawo pierwokupu może być stosowane jedynie w przypadkach, gdy
inwestor państwowy lub spółdzielczy uzyskał wcześniej decyzję o ustaleniu
lokalizacji inwestycji mieszkaniowej na tej nieruchomości lub części tej
nieruchomości.
1.Majątek i przychody kościelnych osób prawnych podlegają ogólnym
przepisom podatkowym z wyjątkami określonymi w ust. 2–6.
2.Kościelne osoby prawne są zwolnione od opodatkowania z tytułu przychodów
ze swojej działalności niegospodarczej. W tym zakresie osoby te nie mają obowiązku
prowadzenia dokumentacji wymaganej przez przepisy o zobowiązaniach
podatkowych.
3.Dochody z działalności gospodarczej kościelnych osób prawnych oraz spółek,
których udziałowcami są wyłącznie te osoby, są zwolnione od opodatkowania
w części, w jakiej zostały przeznaczone w roku podatkowym lub w roku po nim
następującym na cele kultowe, oświatowo-wychowawcze, naukowe, kulturalne,
działalność charytatywno-opiekuńczą, punkty katechetyczne, konserwację zabytków
oraz na inwestycje sakralne, o których mowa w art. 41 ust. 2, i te inwestycje kościelne,
o których mowa w art. 41 ust. 3, których przedmiotem są punkty katechetyczne
i zakłady charytatywno-opiekuńcze, jak również remonty tych obiektów.
4.Kościelne osoby prawne są zwolnione od opodatkowania i od świadczeń na
fundusz gminny18) i fundusz miejski18), od nieruchomości lub ich części, stanowiących
własność tych osób lub używanych przez nie na podstawie innego tytułu prawnego na
cele niemieszkalne, z wyjątkiem części zajmowanej na wykonywanie działalności
gospodarczej.
5.Zwolnienie od opodatkowania podatkiem od nieruchomości oraz od
świadczeń na fundusz gminny18) i fundusz miejski18) obejmuje nieruchomości lub ich
części przeznaczone na cele mieszkalne duchownych i członków zakonu, jeżeli:
1)są one wpisane do rejestru zabytków;
2)służą jako internaty przy szkołach i seminariach duchownych, domy zakonów
kontemplacyjnych, domy formacyjne zakonów i domy księży emerytów (sióstr
emerytek);
3)znajdują się w budynkach kurii diecezjalnych i biskupich, zakonnych zarządów
generalnych i prowincjalnych w Sekretariacie Prymasa Polski i w Sekretariacie
Konferencji Episkopatu Polski.
6.Nabywanie i zbywanie rzeczy i praw majątkowych przez kościelne osoby
prawne w drodze czynności prawnych oraz spadkobrania, zapisu i zasiedzenia jest
zwolnione od podatku od spadków i darowizn oraz opłaty skarbowej, jeżeli ich
przedmiotem są:
1)rzeczy i prawa nieprzeznaczone do działalności gospodarczej;
2)sprowadzane z zagranicy maszyny, urządzenia i materiały poligraficzne oraz
papier.
7.Darowizny na kościelną działalność charytatywno-opiekuńczą są wyłączone
z podstawy opodatkowania darczyńców podatkiem dochodowym i podatkiem
wyrównawczym19), jeżeli kościelna osoba prawna przedstawi darczyńcy pokwitowanie
odbioru oraz – w okresie dwóch lat od dnia przekazania darowizny – sprawozdanie
o przeznaczeniu jej na tę działalność. W odniesieniu do darowizn na inne cele mają
zastosowanie ogólne przepisy podatkowe.
8.Kościelne jednostki organizacyjne, o których mowa w art. 12, mogą być na
wniosek kościelnej osoby prawnej uznane przez właściwego dyrektora izby
administracji skarbowej za odrębne podmioty podatkowe, jeżeli są organizacyjnie
wyodrębnione.
9.Nabywanie rzeczy i praw majątkowych, o których mowa w ust. 6, jest
zwolnione od opłat sądowych i notarialnych, z wyłączeniem opłat kancelaryjnych.
Zwalnia się z należności celnych przywozowych towary przeznaczone na cele charytatywno-opiekuńcze i oświatowo-wychowawcze oraz towary o charakterze kulturalnym przeznaczone na cele kultu, przywożone dla kościelnych osób prawnych, w granicach i na warunkach określonych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1186/2009 z dnia 16 listopada 2009 r. ustanawiającym wspólnotowy system zwolnień celnych (Dz. Urz. UE L 324 z 10.12.2009, str.
23)
1.Kościelne osoby prawne mają prawo do zbierania ofiar na cele
religijne, kościelną działalność charytatywno-opiekuńczą, naukową, oświatową
i wychowawczą oraz utrzymanie duchownych i członków zakonów.
2.Zbiórki wymienione w ust. 1 nie wymagają zgłoszenia, jeżeli odbywają się
w obrębie terenów kościelnych, kaplic oraz w miejscach i okolicznościach
zwyczajowo przyjętych w danej okolicy i w sposób tradycyjnie ustalony.
1.Kościelne osoby prawne mogą zakładać fundacje. Do fundacji tych
stosuje się ogólnie obowiązujące przepisy o fundacjach, ze zmianami wynikającymi
z przepisów ust. 2–5.
2.Niezależnie od nadzoru państwowego, nadzór nad działalnością fundacji
sprawuje kościelna osoba prawna, będąca fundatorem lub wskazana w statucie
fundacji.
3.W razie stwierdzonych nieprawidłowości w zarządzaniu fundacją, właściwy
organ państwowy zwraca się do
kościelnej osoby prawnej, sprawującej nadzór nad fundacją, wyznaczając termin
nie krótszy niż trzy miesiące na spowodowanie usunięcia nieprawidłowości. Po
bezskutecznym upływie tego terminu można zastosować środki oznaczone
w przepisach o fundacjach.
4.W razie konieczności poddania fundacji zarządowi przymusowemu w myśl
przepisów o fundacjach, zarząd ten będzie sprawowała kościelna osoba prawna
wyznaczona przez Prezydium Konferencji Episkopatu Polski.
5.Jeżeli statut fundacji nie stanowi inaczej, w razie jej likwidacji:
1)do jej majątku znajdującego się w kraju stosuje się odpowiednio przepis art. 59;
2)o przeznaczeniu jej majątku znajdującego się za granicą zadecyduje Konferencja
Episkopatu Polski lub wyższy przełożony zakonny.
W razie zniesienia kościelnej osoby prawnej, jej majątek przechodzi na nadrzędną kościelną osobę prawną, a jeżeli taka osoba nie istnieje lub nie działa w Polsce, majątek ten przechodzi na Konferencję Episkopatu Polski lub Konferencję Wyższych Przełożonych Zakonnych.
DZIAŁ IV. Przepisy przejściowe i końcowe
Rozdział 1. Regulacja spraw majątkowych Kościoła
1.Nieruchomości lub ich części, pozostające w dniu wejścia w życie
ustawy we władaniu kościelnych osób prawnych, stają się z mocy prawa ich
własnością, jeżeli:
1)były własnością diecezji, parafii, klasztorów lub innych instytucji grecko-
-katolickich (unickich);
2)podlegały przejęciu na własność Państwa z mocy ustawy z dnia 20 marca 1950 r.
o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom
posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego (Dz. U.
poz. 87 i 111 oraz z 1969 r. poz. 95), zwanej dalej „ustawą o dobrach martwej
ręki”, a zostały pozostawione, wydzierżawione lub przekazane kościelnym
osobom prawnym;
3)podlegały przepisom dekretu z dnia 24 kwietnia 1952 r. o zniesieniu fundacji
(Dz. U. poz. 172 oraz z 1957 r. poz. 3), a zostały poręczone, pozostawione,
wydzierżawione, wynajęte lub przekazane kościelnym osobom prawnym;
4)zostały przez byłe władze zaborcze austriackie przejęte na własność funduszy
religijnych, funduszy naukowych, szkół parafialnych lub katolickich gmin
parafialnych;
5)znajdują się na nich cmentarze lub obiekty sakralne wraz z budynkami
towarzyszącymi; dotyczy to również obiektów położonych na obszarze miasta
stołecznego Warszawy, nie dotyczy natomiast kościołów garnizonowych.
2.Przez „budynki towarzyszące” obiektom sakralnym rozumie się położone
w sąsiedztwie obiektów sakralnych: budynki stanowiące mieszkanie proboszcza lub
rektora i kancelarię parafialną lub kancelarię rektora (plebanię), budynki stanowiące
mieszkanie wikariuszy (wikariatkę), budynki stanowiące mieszkanie pracowników
świeckich parafii lub rektoratu (organistówkę), budynki punktu katechetycznego
i budynki domu zakonnego związanego z duszpasterstwem w tym obiekcie sakralnym
albo świadczeniem w nim pomocy.
3.Nieruchomości lub ich części, o których mowa w ust. 1 pkt 4, które w dniu
wejścia w życie ustawy znajdują się we władaniu państwowych jednostek
organizacyjnych, stają się z mocy prawa odpowiednio własnością Skarbu Państwa,
innych państwowych osób prawnych lub mieniem komunalnym.
4.Nieruchomości lub ich części, o których mowa w ust. 1 pkt 4, znajdujące się
w samoistnym posiadaniu osób fizycznych lub osób prawnych niewymienionych
w ust. 1 i 3, podlegają nabyciu w drodze zasiedzenia, przy zaliczeniu okresu
posiadania przed dniem wejścia w życie ustawy.
5.Stwierdzenie przejścia własności nieruchomości lub ich części, o których
mowa w ust. 1 i 3, następuje w drodze decyzji wojewody.
6.Decyzje, o których mowa w ust. 5, mogą być zaskarżone do sądu
administracyjnego. Skarga na niewydanie decyzji jest dopuszczalna po upływie 2 lat
od daty wszczęcia postępowania administracyjnego.
7.Przejście własności nieruchomości lub ich części na podstawie ust. 1 i 3 jest
wolne od podatków i opłat związanych z tym przejściem, a wynikające z niego wpisy
do ksiąg wieczystych i ich zakładanie są wolne od opłat.
8.Postępowanie sądowe lub administracyjne dotyczące nieruchomości,
o których mowa w ust. 1 i 3, ulega zawieszeniu, a sądy lub organy administracji
państwowej przekazują ich akta organowi, o którym mowa w ust. 5.
9.Organ, który wydał decyzję ostateczną określoną w ust. 5, zawiadamia o niej
sąd lub organ administracji państwowej, który zawiesił postępowanie, zwracając akta
sprawy. Sąd lub organ administracji państwowej umorzy postępowanie.
1.Na wniosek kościelnych osób prawnych wszczyna się postępowanie,
zwane dalej „postępowaniem regulacyjnym”, w przedmiocie przywrócenia im
własności upaństwowionych nieruchomości lub ich części:
1)niepozostających we władaniu kościelnych osób prawnych nieruchomości,
o których mowa w art. 60 ust. 1 pkt 1, chyba że pozostają one w dniu wejścia
w życie ustawy we władaniu innych kościołów i związków wyznaniowych;
2)przejętych w toku wykonywania ustawy o dobrach martwej ręki, jeżeli nie
wydzielono z nich należnych w myśl tej ustawy gospodarstw rolnych
proboszczów. Z gruntów tych mogą być również wydzielone gospodarstwa rolne
do 50 ha dla poszczególnych diecezji, seminariów duchownych i domów
zakonnych prowadzących działalność określoną w art. 20 i 39; dla pozostałych
domów zakonnych mogą być wydzielone gospodarstwa rolne do 5 ha. W skład
gospodarstw rolnych mogą wchodzić także grunty leśne stanowiące część
składową przejętych uprzednio nieruchomości ziemskich;
3)które należały do zakonów bezhabitowych i stowarzyszeń kościelnych, a zostały
przejęte w toku likwidacji dokonanej na podstawie rozporządzenia Ministra
Administracji Publicznej z dnia 10 marca 1950 r. w sprawie przystosowania
stowarzyszeń do przepisów prawa o stowarzyszeniach (Dz. U. poz. 98);
4)mienia fundacji kościelnych;
5)przejętych po 1948 r. w trybie egzekucji zaległości podatkowych;
6)wywłaszczonych, jeżeli odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nie
zostało wypłacone lub nie zostało podjęte;
6a) przejętych na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności
i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. poz. 279);
7)przejętych we władanie państwowych jednostek organizacyjnych bez tytułu
prawnego, bez względu na późniejsze ustawodawstwo konwalidujące te
przejęcia.
2.Przedmiotem postępowania regulacyjnego może być również przekazanie
własności nieruchomości lub ich części:
1)w celu przywrócenia w nich sprawowania kultu religijnego lub działalności
kościelnych osób prawnych w zakresie, o którym mowa w art. 20 i 39;
2)których stan prawny nie jest ustalony, jeżeli nie stoją temu na przeszkodzie prawa
osób trzecich.
3.W odniesieniu do nieruchomości objętych dekretem z dnia 26 października
1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy stosuje się
odpowiednio art. 63 ust. 1, z tym że w odniesieniu do gruntów objętych tym dekretem
przedmiotem postępowania regulacyjnego jest ustanowienie użytkowania
wieczystego.
4.Regulacja nie może naruszać:
1)przepisów ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa
podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. poz. 17, 389 i 394, z 1958
r. poz. 224 oraz z 1969 r. poz. 95);
2)(uchylony)
3)praw nabytych przez niepaństwowe osoby trzecie, w szczególności przez inne
kościoły i związki wyznaniowe oraz rolników indywidualnych.
(uchylony)
1.Regulacja może polegać na:
1)przywróceniu kościelnym osobom prawnym własności nieruchomości
wymienionych w art. 61 ust. 1 i 2 lub ich części;
2)przyznaniu odpowiedniej nieruchomości zamiennej, gdyby przywrócenie
własności natrafiało na trudne do przezwyciężenia przeszkody;
3)przyznaniu odszkodowania ustalonego według przepisów o wywłaszczaniu
nieruchomości, w razie niemożności dokonania regulacji przewidzianych w pkt
1 i 2.
2.Regulacja dotycząca nieruchomości rolnych może następować także przez
wydzielenie odpowiednich nieruchomości z Zasobu Własności Rolnej Skarbu
Państwa.
3.W toku postępowania regulacyjnego można dokonać także regulacji granic
nieruchomości, a w miarę potrzeby ustanowić służebność gruntową lub znieść
służebność dotychczas istniejącą.
4.(uchylony)
5.(uchylony)
6.(uchylony)
7.(uchylony)
8.(uchylony)
9.(utracił moc)20)
(uchylony)
(uchylony)
1.Przydziały lokali dokonane w trybie przepisów o szczególnym trybie
najmu na rzecz państwowych jednostek organizacyjnych lub organizacji politycznych,
zawodowych, spółdzielczych lub społecznych w nieruchomościach stanowiących
własność kościelnych osób prawnych tracą moc z upływem dwóch lat od dnia wejścia
w życie ustawy.
2.W terminie określonym w ust. 1 nastąpi zwrot lokalu w stanie wolnym lub też
strony zawrą nową umowę najmu lokalu lub umowę o przeniesienie własności
nieruchomości.
3.Jeżeli strony dojdą do porozumienia w sprawie najmu lokalu, lecz nie zdołały
uzgodnić wysokości czynszu, każda z nich może zwrócić się w tej sprawie do sądu.
(uchylony)
1.Wnioski władz kościelnych, złożone w terminie pięciu lat od dnia
wejścia w życie ustawy, o wpisy do ksiąg wieczystych na rzecz kościelnej osoby
prawnej władającej nieruchomością lub korzystającej z prawa oraz te wpisy są wolne
od opłat, a przejście praw wolne od podatku.
2.Przepis ust. 1 ma również zastosowanie do zakładania ksiąg wieczystych,
jeżeli poprzednie księgi wieczyste utraciły moc prawną, a zachowały znaczenie
dokumentów.
W okresie dwóch lat od dnia wejścia w życie ustawy darowizny dokonane przez duchownych na rzecz kościelnych osób prawnych, jeżeli ich przedmiotem są udziały w spółkach, są zwolnione od opodatkowania, opłat skarbowych, sądowych i notarialnych, z wyjątkiem opłat kancelaryjnych.
1.Przepis art. 44 stosuje się również do nieruchomości pozostających
w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu wieczystym kościelnych osób
prawnych z przeznaczeniem na zakłady charytatywno-opiekuńcze i punkty
katechetyczne.
2.Wielkość przekazanej nieruchomości rolnej, wraz z gruntami rolnymi
będącymi już własnością wnioskodawcy, nie może przekraczać w odniesieniu do:
1)gospodarstw rolnych parafii – 15 ha;
2)gospodarstw rolnych diecezji – 50 ha;
3)gospodarstw rolnych seminariów duchownych, diecezjalnych i zakonnych –
50 ha;
4)gospodarstw rolnych domów zgromadzeń zakonnych – 5 ha, chyba że domy te
prowadzą działalność, o której mowa w art. 20 i 39; w tych przypadkach mogą
być przekazane nieruchomości rolne o powierzchni do 50 ha.
3.Przekazanie na własność nieruchomości, o których mowa w ust. 1 i 2,
następuje w drodze decyzji wojewody właściwego ze względu na miejsce położenia
nieruchomości, wydanej za zgodą Prezesa Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa.
Decyzja ta stanowi podstawę do dokonania wpisów w księgach wieczystych.
1.Ubezpieczenie społeczne duchownych reguluje odrębna ustawa.
2.Niezależnie od ustawowego ubezpieczenia duchownych kościelne osoby
prawne mogą prowadzić wewnętrzną działalność ubezpieczeniową na rzecz
duchownych, która w rozumieniu ustawy jest działalnością niegospodarczą.
Rozdział 2. Przepisy przejściowe
1.Dowodem posiadania osobowości prawnej przez istniejące, w dniu
wejścia w życie ustawy, osoby prawne jest wymienienie ich w:
1)ostatnim wydanym drukiem przez diecezję lub archidiecezję przed wejściem
w życie ustawy wykazie jednostek kościelnych i duchowieństwa (schematyzmie
diecezjalnym);
2)ankiecie statystycznej zakonu lub prowincji zakonnej, złożonej według stanu
z dnia 31 grudnia 1988 r. Urzędowi do Spraw Wyznań;
3)decyzjach o niezgłoszeniu zastrzeżeń przeciwko utworzeniu parafii, wydanych
na podstawie art. 1 i 2 dekretu z dnia 31 grudnia 1956 r. o organizowaniu
i obsadzaniu stanowisk kościelnych (Dz. U. z 1957 r. poz. 6).
2.W przypadkach gdy osoba prawna nie jest wykazana w dokumentach,
o których mowa w ust. 1, władza kościelna nadeśle, w terminie sześciu miesięcy od
dnia wejścia w życie ustawy, ich wykaz organom administracji państwowej,
wymienionym w art. 13 ust. 2.
1.Zmiana nazwy grup osób prawnych lub poszczególnych osób
wymienionych w art. 6–9, bez zmiany ich istoty, może być dokonana przepisami
wewnątrzkościelnymi, bez konieczności zmiany ustawy.
2.Minister–Kierownik Urzędu do Spraw Wyznań8) na wniosek Sekretariatu
Konferencji Episkopatu Polski ogłosi zmianę, o której mowa w ust. 1, w Dzienniku
Urzędowym Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej „Monitor Polski”21).
Rozdział 3. Zmiany w przepisach obowiązujących
(pominięty)
1.Do czasu wydania przepisów wykonawczych, o których mowa w art.
19 ust. 2, art. 20 ust. 2, art. 21 ust. 2, art. 30 ust. 3 i art. 42 ust. 5, pozostają w mocy
przepisy dotychczasowe.
2.Tracą moc inne akty prawne w sprawach uregulowanych ustawą.
Rozdział 4. Przepisy końcowe
Tracą moc:
1)dekret z dnia 31 grudnia 1956 r. o organizowaniu i obsadzaniu stanowisk
kościelnych (Dz. U. z 1957 r. poz. 6);
2)przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października
1932 r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. poz. 808, z późn. zm.22)) utrzymane
w mocy odnośnie do związków wyznaniowych oraz zakonów i kongregacji
duchownych przepisem art. 51 i art. 56 pkt 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. –
Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. poz. 104);
3)przepisy art. 2 ust. 2 lit. a i c dekretu z dnia 5 sierpnia 1949 r. o zmianie
niektórych przepisów Prawa o stowarzyszeniach (Dz. U. poz. 335).
Ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia23).
Orzeczenia powiązane z tą ustawą
Wybrane orzeczenia sądów, w których zastosowano przepisy tej ustawy.
- Zwrot mienia Kościoła i roszczenia ewentualne – SA GdańskI ACa 880/12 · 2013-05-08 · Przepisy: Art. 7.
- Przywrócenie własności nieruchomości parafii – wyrok SNIV CSK 418/12 · 2013-02-27 · Przepisy: Art. 61.
- Przywrócenie prawa własności nieruchomości - wyrok SN 2012V CSK 207/11 · 2012-04-27 · Przepisy: Art. 20.
- Zasiedzenie nieruchomości przez Kościół Greckokatolicki - wyrok SN 2010III CSK 305/09 · 2010-10-14 · Przepisy: Art. 5.
- Odrzucenie skargi na nakaz zapłaty - wyrok SN z 2008 r.IV CNP 202/07 · 2008-03-04 · Przepisy: Art. 7.
- Zakres ugody w postępowaniu regulacyjnym - wyrok SN 2007III CSK 427/06 · 2007-04-12 · Przepisy: Art. 63.
- Okres katechezy jako praca nauczycielska - uchwała SN z 2001 r.III ZP 32/00 · 2001-06-13 · Przepisy: Art. 21.
- Praca katechety jako praca nauczycielska - wyrok SN z 1997 r.II UKN 201/97 · 1997-07-30 · Przepisy: Art. 7.
- Prawo do emerytury nauczycielskiej wykładowcy seminarium duchownegoII UZP 11/96 · 1996-05-28 · Przepisy: Art. 21.
- II FSK 1391/21II FSK 1391/21 · 2024-08-20 · Przepisy: Art. 55.
Masz pytanie dotyczące tej ustawy?
Skorzystaj z naszego asystenta AI, który pomoże Ci zrozumieć przepisy.
Zapytaj AI o tę ustawę