I FSK 175/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Cudak (spr.), Sędzia NSA Mariusz Golecki, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Jakimowicz, , po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2022 r. sygn. akt III SA/Wa 1420/22 w sprawie ze skargi R.G. reprezentowanego przez kuratora M.G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 20 maja 2021 r. nr 1401-IOV-3.613.4.2021.PKK w przedmiocie pozostawienia zażalenia bez rozpatrzenia 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz R.G. reprezentowanego przez kuratora M.G. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

1. Wyrokiem z 19 września 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 1420/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm.), dalej "p.p.s.a.", uwzględnił skargę R.G. reprezentowanego przez kuratora M.G. (dalej: "strona" lub "skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej "organ") z 20 maja 2021 r. w przedmiocie pozostawienia zażalenia bez rozpatrzenia i uchylił zaskarżone postanowienie.

Zdaniem sądu pierwszej instancji w postepowaniu podatkowym dotyczącym rozliczeń w podatku od towarów i usług ubezwłasnowolniony częściowo nie posiada zdolności procesowej, zaś osobą go reprezentującą jest jego przedstawiciel ustawowy, czyli kurator. Z tego względu stwierdzenie braków formalnych zażalenia i wezwanie do ich uzupełnienia poprzez podpisanie zażalenia przez skarżącego naruszało art. 169 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. — Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r. poz. 1325, ze zm.), dalej "o.p.", a pozostawienie zażalenia bez rozpoznania naruszało art. 169 § 4 o.p. Organ naruszył ponadto art. 135 o.p. w zw. z art. 65 § 2 i art. 66 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm.), dalej "k.p.c.", przez ich niewłaściwe zastosowanie.

2. Skarga kasacyjna

Od powyższego wyroku organ wniósł skargę kasacyjną, w której na podstawie art. 174 pkt 2) p.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 i art. 191 o.p. w zw. z art. 17, art. 20, art. 21 i art. 22 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740, ze zm.), dalej "k.c.", w zw. z art. 65 § 2 oraz art. 66 k.p.c. w zw. z art. 181 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. — Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359), dalej "k.r.o., przez wadliwe uznanie przez sąd, że ubezwłasnowolniony częściowo nie posiada zdolności procesowej i musi być reprezentowany przez kuratora jeżeli tylko sprawa, w której ta reprezentacja ma mieć miejsce, nie mieści się w katalogu przypadków wskazanych w art. 20 — 22 k.c., w sytuacji gdy prawidłowe rozumienie przywołanych przepisów dowodzi, że konieczność reprezentacji osoby ubezwłasnowolnionej częściowo przez kuratora nie zależy od zakwalifikowania danych czynności do czynności określonych w art. 17 k.c. czy też do czynności określonych w art. 20 — 22 k.c., lecz od zakresu umocowania kuratora jaki został ustalony przez sąd opiekuńczy.

W kontekście tak sformułowanych zarzutów kasacyjnych organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

3. Odpowiedź na skargę kasacyjną

W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona wniosła o oddalenie tej skargi w całości.

4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

4.1. Zarzuty skargi kasacyjnej nie są zasadne, a zatem rozpoznawany środek odwoławczy podlega oddaleniu.

4.2 Na wstępie należy podkreślić, że w analogicznej sprawie, dotyczącej tego samego skarżącego tylko innego okresu rozliczeniowego zapadł prawomocny wyrok sądu administracyjnego. Wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 czerwca 2023 r., sygn. akt I FSK 217/23 oddalono skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 1421/22 w sprawie ze skargi R.G. reprezentowanego przez kuratora M.G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 20 maja 2021 r. w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia zażalenia na postanowienie o pozostawieniu bez rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji w sprawie rozliczenia podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2011 r. Powyższa skarga kasacyjna była identyczna, jak w rozpoznawanej sprawie. Dotyczyła bowiem tego samego problemu.

Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela i akceptuje stanowisko wyrażone w tej sprawie.

4.3. Należy więc przypomnieć, że spór w niniejszej sprawie dotyczy tego, czy R.G., jako osoba ubezwłasnowolniona częściowo ma zdolność procesową w postępowaniu podatkowym i może podejmować czynności procesowe w tym postępowaniu, których skuteczność wymaga zatwierdzenia przez kuratora, czy też taka osoba owej zdolności procesowej nie posiada, zatem wszelkie czynności procesowe w jej imieniu winien podejmować ów kurator.

Należy podzielić stanowisko sądu I instancji, zgodnie z którym irrelewantne z punktu widzenia zarysowanego sporu pozostaje to, czy R.G. jest, czy też nie jest w stanie podpisać się w sposób czytelny. Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że zdolność ubezwłasnowolnionego częściowo do podpisania się (wystąpienia której nie można zresztą z góry zakładać w innych datach) nie ma wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.

Nie jest również istotne, z jakich powodów strona skarżąca konsekwentnie odmawiała podpisania kolejnych pism procesowych przez adresata decyzji. Kluczowe jest wyłącznie to, czy zażalenie wniesione w imieniu R.G. przez M.G. zawierało brak formalny skutkujący koniecznością wezwania R.G. do jego uzupełnienia. To z kolei przesądza wyłącznie kwestia posiadania lub nieposiadania zdolności procesowej przez ubezwłasnowolnionego częściowo.

4.4. Naczelny Sąd Administracyjny za prawidłowe uznaje wywody sądu I instancji, który doszedł do przekonania, że (biorąc pod uwagę brzmienie przepisów: art. 135 o.p., art. 12 k.c., art. 15 k.c., art. 16 § 2 k.c., art. 17 k.c., art. 19 k.c., art. 20 k.c., art. 66 w zw. z art. 65 § 2 k.p.c.) w postępowaniu podatkowym dotyczącym rozliczeń w tym podatku ubezwłasnowolniony częściowo nie posiada zdolności procesowej, zaś osobą go reprezentującą jest jego przedstawiciel ustawowy, czyli kurator.

4.5. Według postanowienia Sądu Najwyższego z 30 września 1977 r., III CRN 132/77, OSNC 1978, nr 11, poz. 204, kurator osoby częściowo ubezwłasnowolnionej jest powołany do wyrażenia zgody na zaciągnięcie przez nią zobowiązań lub rozporządzenia swoim prawem (art. 17 k.c.) również w tym wypadku, gdy postanowienie sądu opiekuńczego nie zawiera uprawnienia kuratora do reprezentowania osoby częściowo ubezwłasnowolnionej i do zarządzania jej majątkiem (art. 181 § 1 k.r.o.). Wykładnia art. 66 w zw. z art. 65 § 2 k.c. prowadzi do wniosku, że zdolności procesowej nie posiada nie tylko osoba pozbawiona całkowicie zdolności do czynności prawnych, ale także osoba ograniczona w tej zdolności w sprawach wynikających z czynności prawnych, których osoba ta nie mogłaby dokonywać samodzielnie. W tym zakresie przedstawicielem ustawowym osoby częściowo ubezwłasnowolnionej jest jej kurator ustanowiony zgodnie z art. 16 § 2 k.c., któremu nie jest do tego potrzebne szczególne upoważnienie sądu opiekuńczego. Podobne zapatrywanie Sąd Najwyższy wyraził w postanowieniu z 8 września 1970 r., II CZ 115/70, OSNCP 1971, nr 6, poz. 104, stwierdzając, że uprawnienia kuratora osoby częściowo ubezwłasnowolnionej do działania w procesie (art. 66 k.c.) odnoszą się do wszystkich spraw wynikłych z czynności, których osoba taka nie może dokonać samodzielnie, choćby postanowienie sądu opiekuńczego nie zawierało upoważnienia kuratora do reprezentowania osoby częściowo ubezwłasnowolnionej (art. 181 k.r.o.). Dlatego w tych sprawach kurator podejmuje czynności procesowe za tę osobę i jemu należy doręczać odpisy orzeczeń.

Na powyższe orzeczenia Sądu Najwyższego powoływały się już sądy administracyjne (por. m.in. prawomocny wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 21 października 2020 r., sygn. akt I SA/Bd 1/20; postanowienie NSA z dnia 27 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 672/17l; postanowienie NSA z dnia 21 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2500/16; wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2074/10 – wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Błędna jest zatem opinia organu, który w skardze kasacyjnej podnosi, że prawidłowe rozumienie omawianych przepisów dowodzi, że konieczność reprezentacji osoby ubezwłasnowolnionej częściowo przez kuratora nie zależy od zakwalifikowania danych czynności do czynności określonych w art. 17 K.c., czy też do czynności określonych w art. 20-22 K.c., lecz od zakresu umocowania kuratora, jaki został ustalony przez sąd opiekuńczy.

4.6. Z uwagi na powyższe należy uznać zarzuty skargi kasacyjnej za bezzasadne. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

4.7. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. Wynagrodzenie pełnomocnika strony określono w oparciu o § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018, poz. 265).

Agnieszka Jakimowicz Arkadiusz Cudak Mariusz Golecki