I GSK 1971/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia NSA Piotr Piszczek (spr.) Sędzia del. WSA Artur Adamiec po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej WD od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 795/21 w sprawie ze skargi WD na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach z dnia 22 marca 2021 r. nr COF.OUR.6375.5234.2019 BY.EZ.ZZ 12283525 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: Sąd I instancji, WSA) wyrokiem z 9 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 795/21 oddalił skargę WD (dalej: strona, skarżący) na postanowienie Poczty Polskiej SA Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach z 22 marca 2021 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

Skargę kasacyjną – stosownie do treści art. 173 § 1 art. 174 oraz art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2022.329 ze zm., dalej: p.p.s.a.) – wniosła strona żądając uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, a także zasądzenia na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W oparciu o treść art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucono naruszenie prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie, a to:

1) art. 33 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2022.479 ze zm., dalej: u.p.e.a.) przez jego niewłaściwą interpretację i błędne przyjęcie, że obowiązek istnieje i prowadzenie egzekucji pomimo nieistnienia obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym,

2) art. 2 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz.U.2020.1689 ze zm., dalej: u.o.a.) poprzez uznanie, że mimo braku dowodu rejestracji odbiornika RTV, po jego wyrejestrowaniu istnieje obowiązek uiszczenia opłat abonamentowych,

3) § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U.2007.187 ze zm., dalej: rozporządzenie) poprzez uznanie, że pomimo utraty mocy imiennej książeczki abonamentowej i braku doręczenia indywidualnego numeru identyfikacyjnego istnieje dowód rejestracji odbiornika RTV.

W oparciu o art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucono naruszenia przepisów postępowania, mających wpływ na wynik sprawy, tj. art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez brak oceny stanowiska, w szczególności oceny zgodności z prawem stanowiska wierzyciela, co do istnienia obowiązku zapłaty opłaty abonamentowej, w sytuacji braku wykazania nadania numeru identyfikacyjnego.

W motywach wskazano argumenty przemawiające za uwzględnieniem skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.

Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. (por. wyroki NSA: z 25 listopada 2016 r., sygn. akt I FSK 1376/16; z 17 stycznia 2017 r., sygn. akt I GSK 1294/16; z 8 lutego 2017 r., sygn. akt I GSK 1371/16; z 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I GSK 91/17; z 27 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 1869/17; baza orzeczeń nsa.gov.pl). Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.

Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. dotyczy naruszenia przepisów postępowania, ale tylko takiego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W orzecznictwie NSA wielokrotnie zwracano uwagę, że zarzuty oparte na podstawie kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. powinny wykazać, że Sąd I instancji dopuścił się naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Tak więc kasator powinien wykazać i uzasadnić, że wojewódzki sąd administracyjny nieprawidłowo odczytał normę prawną wynikającą z treści przepisu prawa materialnego, bądź mylnie zrozumiał treść przepisu prawa materialnego. W każdym więc z tych przypadków chodzi o sytuację, gdy wykładnia dokonana przez sąd jest nie do przyjęcia w kontekście logiczno-językowym, pozostałych przepisów prawa lub celu, w jakim został wprowadzony dany przepis. Natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu dlaczego powinien być zastosowany (zob. wyroki NSA: z 14 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2735/15; z 6 czerwca 2017 r., sygn. akt II FSK 1342/15; z 6 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2668/15; niepublikowane).

Należy też podkreślić, że w praktyce orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego nie dochodzi do automatycznego dyskwalifikowania skarg kasacyjnych, w sytuacji gdy zarzuty kasacyjne nie w pełni spełniają wymogi konstrukcyjne określone w art. 176 p.p.s.a., czego potwierdzeniem jest uchwała NSA z 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09; cbosa. Naczelny Sąd Administracyjny nie może jednak zasadniczo we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej ani uściślać, bądź w inny sposób ich korygować (por. wyrok NSA z 27 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2140/13; cbosa), chyba że umożliwia to powołana choćby niedoskonale podstawa prawna, a wadliwość zarzutu jest możliwa do usunięcia poprzez analizę argumentacji uzasadnienia środka odwoławczego (por. wyrok NSA z 22 sierpnia 2012 r., sygn. akt I FSK 1679/11; cbosa). Do Naczelnego Sądu Administracyjnego nie należy jednakże wyciąganie z treści uzasadnienia skargi kasacyjnej przytoczonych tam zarzutów i wiązanie ich z powołanymi tam przepisami w celu uzupełnienia wskazanej w petitum skargi kasacyjnej podstawy kasacyjnej (por. wyrok NSA z 13 listopada 2007 r., I FSK 1448/06; cbosa). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie w swoim orzecznictwie podkreślał, że nie ma on obowiązku formułowania za stronę zarzutów kasacyjnych na podstawie uzasadnienia skargi kasacyjnej. Należy bowiem mieć na uwadze, że wyodrębnianie zarzutów z treści uzasadnienia skargi kasacyjnej zawsze niesie ryzyko nieprawidłowego odczytania intencji strony wnoszącej skargę kasacyjną. Konieczne jest przy tym oddzielenie podstawy kasacyjnej od jej uzasadnienia, które jest niezbędnym elementem skargi kasacyjnej (zob. wyroki NSA z 19 marca 2014 r., II GSK 16/13 i 17 lutego 2015 r., sygn. akt II OSK 1695/13; cbosa). Do autora skargi kasacyjnej należy zatem wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja, w odniesieniu do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd I instancji.

Na wstępie wskazać należy, iż wniesiona skarga kasacyjna – w zakresie precyzji sformułowań i powołanych aktów normatywnych daleka jest od doskonałości, co zostanie wykazane przy omawianiu poszczególnych zarzutów.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut mający oparcie w treści art. 174 pkt 2 p.p.s.a., albowiem ustawodawca wymaga aby potencjalne uchybienie "mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy", a więc miało postać kwalifikowaną. Tymczasem w zarzucie zarzucono jedynie naruszenie przepisów postępowania "mających wpływ na wynik sprawy", co skutkuje uznaniem go za bezzasadny, zwłaszcza iż w uzasadnieniu także nie dostrzega się tego wymogu ustawodawcy.

Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty o charakterze materialnym (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.).

W oryginale skargi kasacyjnej – co stanowi dość istotny mankament – mowa jest o "art. 33 § 1 pkt 1 upea", przy czym nie wskazano ani daty wydania, nazwy, miejsca publikacji ustawy regulującej postępowanie egzekucyjne. Podobnie nie wskazano daty uchwalenia i miejsca publikacji ustawy o opłatach abonamentowych. Błędnie też określono tytuł rozporządzenia Ministra Transportu z 25 września 2007 r. wskazując, iż zostało wydane w sprawie "warunków i trybu rejestracji odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego"; rzecz jasna nie wskazano miejsca publikacji tego aktu normatywnego.

Wszystkie te braki – w celach szkoleniowych – zostały uzupełnione przez Naczelny Sąd Administracyjny poprzez ingerencję w treść stawianych zarzutów o charakterze materialnym.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut nr 1 petitum skargi kasacyjnej, gdyż strona skarżąca – stosownie do wyżej poczynionych uwag, a także treść art. 176 § 1 pkt 2 – nie uzasadniała obrazy art. 33 § 1 u.p.e.a.; nie pomieszczono też tam prawidłowej interpretacji tego przepisu.

Jednocześnie zawarty w oryginale zarzut obrazy "art. 33 § 1 pkt 1 upea" sprawia, iż nie wiadomo z jakiej daty pochodził akt normatywny, którym posłużono się konstruując zarzut. Otóż na datę sporządzenia skargi kasacyjnej obowiązywał tekst jednolity – Dz.U.2022.479 ze zm., w którym brak jest przepisu o oznaczeniu "art. 33 § 1 pkt 1 upea".

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut nr 2 petitum skargi kasacyjnej, gdyż żaden ze wskazanych przepisów nie reguluje kwestii obowiązku uiszczania opłat abonamentowych po wyrejestrowaniu odbiornika. Tego związku – wbrew art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. – autor skargi kasacyjnej w żaden sposób nie uzasadnia. W szczególności – w uzasadnieniu skargi kasacyjnej – nie wskazuje się na czym polegało niewłaściwe zastosowanie art. 2 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 u.o.a. w kontekście stawianego zarzutu. Wprawdzie – w uzasadnieniu wniesionego środka zaskarżenia – jest mowa o szeregu szczegółowych kwestiach, to jednak Naczelny Sąd Administracyjny nie będzie poszukiwał adekwatnej argumentacji spełniającej wymóg z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Wreszcie nie zasługuje na uwzględnienie zarzut nr 3 petitum skargi kasacyjnej, gdyż § 5 ust. 1 rozporządzenia nie reguluje kwestii doręczenia indywidualnego numeru identyfikacyjnego (stosownego w tym względzie zawiadomienia); tę kwestię reguluje § 5 ust. 2 tego rozporządzenia, a przepis ten nie został powołany w podstawie kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny pragnie wskazać, czego skarżący nie kwestionuje, że dokonał rejestracji odbiornika RTV, to aby skutecznie podnieść zarzut nieistnienia obowiązku uiszczania opłat należało wykazać wyrejestrowanie tego odbiornika. Bezsprzecznie wyrejestrowanie odbiornika jest okolicznością kluczową dla bytu prawnego zaległych opłat abonamentowych i to w interesie skarżącego było zabezpieczenie stosownego dokumentu potwierdzającego tę czynność i przedstawienie w toczącym się postępowaniu. Bez znaczenia jest zatem podnoszona w uzasadnieniu skargi kasacyjnej kwestia różnych adresów, na które miano doręczyć indywidualny numer identyfikacyjny, o czym mowa w uzasadnieniu Sądu I instancji.

Mając na względzie treść art. 184 p.p.s.a. należało orzec, jak w sentencji.