I OW 170/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy z wniosku Burmistrza Szprotawy o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Szprotawy a Burmistrzem Miasta Siemiatycze w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M. R. o skierowanie całkowicie ubezwłasnowolnionego M. R. do do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Burmistrza Miasta Siemiatycze jako organ właściwy w sprawie.

Zastępca Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Szprotawie, działając z upoważnienia Burmistrza Szprotawy, wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Szprotawy a Burmistrzem Miasta Siemiatycze w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M. R. o skierowanie całkowicie ubezwłasnowolnionego M. R. do domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że do Ośrodka Pomocy Społecznej w Szprotawie wpłynęło zawiadomienie w trybie art. 65 § 1 K.p.a., którym Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Siemiatyczach przekazał wniosek M. R. opiekuna prawnego – zam. [...] Siemiatycze, ul. [...] – całkowicie ubezwłasnowolnionego M. P. R. o umieszczenie w Domu Pomocy Społecznej w Siemiatyczach wraz z załącznikami uznając się organem niewłaściwym do rozpatrzenia sprawy. Wskazano, że M. R. przed umieszczeniem w Zakładzie Opiekuńczo – Leczniczym zamieszkiwał na terenie gminy Szprotawa.

Organ wnioskujący podniósł, że w odniesieniu do miejsca zamieszkania osoby

pozostającej pod opieką, ustawodawca przesądził, że miejscem jej zamieszkania będzie zawsze miejsce zamieszkania opiekuna prawnego (art.27 K.c.).

Odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu nie złożono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).

Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe, zatem spór ma charakter negatywny.

W niniejszej sprawie spór o właściwość powstał pomiędzy Burmistrzem Szprotawy a Burmistrzem Miasta Siemiatycze w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M. R. o skierowanie całkowicie ubezwłasnowolnionego M. R. do domu pomocy społecznej.

W sprawach dotyczących ustalenia organu właściwego do rozpoznania wniosku o przyznanie pomocy w formie skierowania i dofinansowania do domu pomocy społecznej podstawowe znaczenie posiada art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 z późn. zm. – dalej: "u.p.s.") określający właściwość miejscową gminy do prowadzenia postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z treścią powołanego przepisu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). Z kolei, zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.

Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania", o którym mowa w art. 101 ust. 1 u.p.s. Jednakże w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym przez miejsce zamieszkania – w świetle ogólnej definicji zawartej w art. 25 ustawy Kodeks cywilny – należy rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów (postanowienie NSA z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OW 212/21). Samo zameldowanie, będące instytucją prawa administracyjnego, nie przesądza o zamieszkaniu w rozumieniu prawa cywilnego. Miejscem takim zatem jest miejsce, gdzie dana osoba faktycznie przebywa oraz gdzie aktualnie koncentrują się jej sprawy życiowe.

Jak wynika z akt niniejszej sprawy, M. R. ma 25 lat, jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, którą to niepełnosprawność datuje się od urodzenia. Postanowieniem z dnia 24 listopada 2016 r., sygn. akt I Ns 151/16, Sąd Okręgowy w Białymstoku I Wydział Cywilny ubezwłasnowolnił go całkowicie z powodu niedorozwoju umysłowego. Z kolei postanowieniem z dnia 24 stycznia 2017 r., sygn. akt III RNs 2/17, Sąd Rejonowy w Bielsku Podlaskim III Wydział Rodzinny i Nieletnich ustanowił M. R. opiekę prawną, wyznaczając opiekuna prawnego w osobie M. R., zam. w Siemiatyczach przy ul. [...]. Postanowieniem z dnia 2 marca 2023 r., sygn. akt III RNs 39/23, Sąd Rejonowy w Bielsku Podlaskim Wydział III Rodzinny i Nieletnich zezwolił w/w opiekunowi prawnemu na dokonanie ważnej czynności dotyczącej całkowicie ubezwłasnowolnionego M. R., polegającej na umieszczeniu go w domu pomocy społecznej.

Należy w tym miejscu zaznaczyć, że ustalenie "miejsca zamieszkania", o którym mowa w art. 25 K.c. dotyczy osoby fizycznej, mającej pełną zdolność do czynności prawnych. W odniesieniu do osób ograniczonych w tej zdolności lub jej nie posiadających, zastosowanie ma art. 27 K.c., z którego wynika, że miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna. W niniejszej sprawie, jak z jej akt wynika, opiekunem całkowicie ubezwłasnowolnionego M. R., została ustanowiona M. R., zam. w Siemiatyczach przy ul. [...]. Oznacza to, że dla ustalenia właściwości miejscowej w rozpoznawanej sprawie zastosowanie znajduje art. 59 ust. 1 i art. 101 ust. 1 u.p.s. w zw. z art. 27 K.c.

W świetle wskazanych przepisów miejscem zamieszkania M. R. jest miejsce zamieszkania jego opiekuna prawnego M. R., tj. Siemiatycze, ul. [...], a zatem organem właściwym do rozpoznania wniosku o skierowanie go do domu pomocy społecznej powinien być Burmistrz Miasta Siemiatycze.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.