I OW 207/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy z wniosku Wójta Gminy Oświęcim o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Oświęcim a Prezydentem Miasta Tychy w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. S. – opiekuna prawnego ubezwłasnowolnionej całkowicie B. W. o skierowanie do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Wójta Gminy Oświęcim jako organ właściwy w sprawie.

.UZASADNIENIE

Zastępca Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Oświęcimiu, działając z upoważnienia Wójta Gminy Oświęcim, wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Oświęcim a Prezydentem Miasta Tychy w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. S. – opiekuna prawnego ubezwłasnowolnionej całkowicie B. W. o skierowanie do domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu wniosku podano , że wnioskiem z dnia 28 lipca 2023 r. A. S. w B. przy ul. [...], [...]. Oświęcim (woj. małopolskie), jako opiekun prawny zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Tychach o skierowanie ubezwłasnowolnionej całkowicie siostry B. W. zamieszkałej w Tychach ul. [...] (woj. śląskie) do Domu Pomocy Społecznej w P. dla osób przewlekle psychicznie chorych ul. [...]. Do wniosku dołączyła Postanowienie Sądu Rejonowego w Oświęcimiu Wydział III Rodzinny i Nieletnich w sprawie udzielenia zabezpieczenia poprzez umieszczenie B. W. w Domu Pomocy Społecznej dla przewlekle chorych psychicznie na czas prowadzonej sprawy o wydanie zezwolenia na umieszczenie B. W. w zakładzie opiekuńczo - leczniczym o profilu psychiatrycznym.

Organ wnioskujący podał, że stosownie do art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 z późn. zm. – dalej: "u.p.s."), właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Natomiast w myśl art. 27 K.c., miejscem zamieszkania dla osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej jest miejsce zamieszkania opiekuna. Jednak w opinii Wójta Gminy Oświęcim w zaistniałej sprawie art. 101 u.p.s. powinien być traktowany jako lex specialis wobec przepisu art. 27 K.c. Wskazano, że B. W. nie jest w żaden sposób związana z Gminą Oświęcim. To na terenie miasta Tychy znajduje się centrum jej spraw życiowych (osobistych i majątkowych). Podano, że z przeprowadzonego postępowania wynika, że urodziła się na terenie miasta Tychy. Pod wskazanym adresem w Tychach ul. [...] zamieszkuje od urodzenia. Mieszkanie jest jej własnością spółdzielczą. W mieszkaniu posiada wszystkie rzeczy do prowadzenia gospodarstwa domowego. Na terenie miasta Tychy B. W. korzysta z opieki zdrowotnej i tam podlega opiece medycznej. Orzeczenie o stopniu jej niepełnosprawności zostało wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Tychach. Także na terenie miasta Tychy B. W. miała prowadzoną sprawę o ubezwłasnowolnienie. To Sąd Rejonowy w Tychach III Wydział Rodzinny i Nieletnich ustanowił jej opiekuna prawnego. To na terenie miasta Tychy prowadzone było postępowanie w zakresie przyznanej renty rodzinnej. To Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rybniku, któremu podlega Inspektorat w Tychach wydał decyzje o waloryzacji świadczenia.

W ocenie organu wnioskującego, ustalając organ właściwy do rozpoznania sprawy z zakresu pomocy społecznej, należy zatem wziąć pod uwagę miejsce zamieszkania osoby uprawnionej do świadczenia, a nie miejsce zamieszkania opiekuna prawnego. Podniesiono, że zastosowanie w tym przypadku definicji miejsca zamieszkania na podstawie art. 27 K. c. prowadziłoby do sytuacji, w której gmina miejsca zamieszkania opiekuna prawnego musiałaby ponosić koszty udzielanej pomocy osobie, która w żaden sposób z gminą nie jest powiązana.

W odpowiedzi na w/w wniosek, Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Tychach, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Tychy, wniósł o wskazanie, iż organem właściwym do rozpoznania przedmiotowego wniosku jest Wójt Gminy Oświęcim.

W uzasadnieniu powołując brzmienie art. 27 K.c. wskazano, że B. W. jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną, nieposiadającą zdolności do czynności prawnych, dlatego nie może zostać uznana jako osoba starająca się o świadczenie. Wniosek o umieszczenie w Domu Pomocy Społecznej do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Tychach skierowała A. S., przez co powinna być uznana jako osoba ubiegającą się o świadczenie.

Prezydent Miasta Tychy wskazał, że art. 27 K.c. stanowi tzw. definicję legalną miejsca zamieszkania, a ustawa o pomocy społecznej nie zawiera przepisów, które wskazywałyby na możliwość odmiennej interpretacji w/w przepisu. Podkreślono ponadto, że o umieszczeniu B. W. w Domu Pomocy Społecznej dla przewlekle chorych psychicznie postanowił w dniu 3 lipca 2023 r. Sąd Rejonowy w Oświęcimiu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).

Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe, zatem spór ma charakter negatywny.

W niniejszej sprawie spór o właściwość powstał pomiędzy Wójtem Gminy Oświęcim a Prezydentem Miasta Tychy w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. S.- opiekuna prawnego ubezwłasnowolnionej całkowicie B. W. o skierowanie do domu pomocy społecznej.

W sprawach dotyczących ustalenia organu właściwego do rozpoznania wniosku o przyznanie pomocy w formie skierowania i dofinansowania do domu pomocy społecznej podstawowe znaczenie posiada art. 101 u.p.s określający właściwość miejscową gminy do prowadzenia postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z treścią powołanego przepisu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (art. 101 ust. 2a u.p.s.). Z kolei w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 101 ust. 3 u.p.s.). W świetle art. 101 ust. 6 u.p.s. dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki.

Z kolei, zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.

Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania", o którym mowa w art. 101 ust. 1 u.p.s. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela pogląd, że skoro ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", to wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, uwzględnić należy regulację zawartą w przepisach Kodeksu cywilnego. W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym przez miejsce zamieszkania – w świetle ogólnej definicji zawartej w art. 25 K.c. – należy rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów (postanowienie NSA z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OW 212/21). Samo zameldowanie, będące instytucją prawa administracyjnego, nie przesądza o zamieszkaniu w rozumieniu prawa cywilnego. Miejscem takim zatem jest miejsce, gdzie dana osoba faktycznie przebywa oraz gdzie aktualnie koncentrują się jej sprawy życiowe.

Należy w tym miejscu zaznaczyć, że ustalenie "miejsca zamieszkania", o którym mowa w art. 25 K.c. dotyczy osoby fizycznej, mającej pełną zdolność do czynności prawnych. W odniesieniu do osób ograniczonych w tej zdolności lub jej nie posiadających, zastosowanie ma art. 27 K.c., z którego wynika, że miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna.

Jak wynika z akt niniejszej sprawy, B. W. ma 51 lat, od 1993 r leczy się psychiatrycznie na schizofrenię paranoidalną. Jej opiekunem prawnym ustanowiona została A. S. (zam. ul. [...], B.-Oświęcim) i złożyła przyrzeczenie w dniu 28 czerwca 2022 r. (zaświadczenie z Sądu Rejonowego w Tychach III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 30 czerwca 2022 r.). Postanowieniem Sądu Rejonowego w Oświęcimiu z dnia 3 lipca 2023 r., sygn. akt III RNs 247/23, po rozpoznaniu wniosku A. S., udzielono zabezpieczenia w sprawie i umieszczono całkowicie ubezwłasnowolnioną B. W. w Domu Pomocy Społecznej dla przewlekle chorych psychicznie.

Skoro zatem w świetle przepisu art. 101 ust 1 u.p.s w zw. z art. 27 K. c., właściwość miejscową gminy w sprawach z pomocy społecznej ustala się według miejsca zamieszkania opiekuna prawnego, to miejscem zamieszkania B. W. jest miejsce zamieszkania jej opiekuna prawnego, czyli A. S., tj. ul. [...] B.-Oświęcim. Zatem, organem właściwym w niniejszej sprawie jest Wójt Gminy Oświęcim.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.