II GSK 1998/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej przy udziale Prokuratora Rejonowego Bydgoszcz-Północ w Bydgoszczy skargi kasacyjnej R. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 30 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Bd 1143/22 w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia 29 sierpnia 2022 r. nr SKO-4203/445/2022 w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami oddala skargę kasacyjną.

Zaskarżonym wyrokiem z 30 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 1143/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę R. S. (dalej powoływany także jako skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy (dalej powoływany także jako organ odwoławczy, SKO) z dnia 29 sierpnia 2022 r., w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia 27 czerwca 2022 r. Prezydent Miasta Bydgoszcz na podstawie art. 103 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 1212 ze zm. – dalej "u.k.p.") cofnął skarżącemu uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi kategorii AM, A1, A2, B1, B, C1, C prawa jazdy nr 00618/21/0461 wydanego w dniu 10 marca 2021 r. Organ wskazał, że oparł swoje rozstrzygnięcie na orzeczeniu lekarskim z dnia 16 marca 2022 r. wydanym przez Uniwersyteckie Centrum Medycyny Morskiej i Tropikalnej w Gdyni stwierdzające istnienie u skarżącego przeciwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami w zakresie do kierowania pojazdami, do których wymagane jest prawo jazdy kategorii AM, A1, A2, A, B1, B, B+E, T, C1, C1+E, C, C+E, D1, D1+E, D, D+E. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bydgoszczy decyzją z dnia 29 sierpnia 2022 r. utrzymało w mocy orzeczenie organu pierwszej instancji.

Wskazanym na wstępie wyrokiem z 30 maja 2023 r., WSA w Bydgoszczy oddalił skargę skarżącego, wskazując że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Po przytoczeniu przepisów materialnych u.k.p. mających w sprawie zastosowanie, sąd pierwszej instancji podkreślił, że decyzje wydawane w trybie art. 103 ust. 1 pkt 1 lit. a u.k.p., stanowią akty o charakterze związanym, czyli takie, które nie zależą od uznania organu. Organ w przypadku stwierdzenia na podstawie ostatecznego orzeczenia lekarskiego istnienia przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem ma bowiem nie tylko prawo, lecz i bezwzględny obowiązek wydać decyzję o określonej w przepisie treści. Postępowanie, którego celem jest ocena stanu zdrowia kierowcy, prowadzone jest przez uprawnionych lekarzy posiadających szczególne uprawnienia i kwalifikacje, a organy prowadzące postępowanie administracyjne zmierzające do wydania decyzji, o której stanowi art. 103 ust. 1 pkt 1 lit. a u.k.p., nie mają prawnej możliwości weryfikacji wydanego orzeczenia lekarskiego, zarówno pod względem jego treści, jak i procedury, w której zapadło. Organy są związane orzeczeniem lekarskim i nie mają jakichkolwiek podstaw formalnoprawnych do kwestionowania okoliczności objętych jego treścią.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że po skutecznym skierowaniu skarżącego na badania lekarskie w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Bydgoszczy orzeczeniem lekarskim z dnia 6 października 2021 r. stwierdził u skarżącego przeciwwskazania zdrowotne do kierowania pojazdami silnikowymi, do których wymagane jest posiadanie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2, A, B1, B, B+E, T, C1, C1+E, C, C+E, D1, D1+E, D, D+E. W wyniku ponownego badania lekarskiego, na skutek odwołania skarżącego od orzeczenia lekarskiego z dnia 6 października 2021 r. jednostka orzecznicza drugiego stopnia tj. Uniwersyteckie Centrum Medycyny Morskiej i Tropikalnej w Gdyni wydała 16 marca 2022 r. orzeczenie lekarskie nr 37/2022, w którym stwierdzono u skarżącego istnienie przeciwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami silnikowymi, do których wymagane jest posiadanie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2, A, B1, B, B+E, T, C1, C1+E, C, C+E, D1, D1+E, D, D+E. Skoro, jedyną przesłanką do zastosowania przez organ art. 103 ust.1 pkt 1 lit. a u.k.p. jest stwierdzenie u strony, na podstawie orzeczenia lekarskiego, istnienia przeciwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem, to postępowanie wyjaśniające sprowadzało się wyłącznie do uzyskania przez organ orzeczenia lekarskiego, gdyż ustawodawca nie przyznał organowi uprawnień do weryfikowania orzeczenia lekarskiego. W konsekwencji stwierdzić należy, że orzekające w niniejszej sprawie organy w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy zasadnie uznały, że skoro w stosunku do skarżącego wydano ostateczne orzeczenie lekarskie o istnieniu przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, to uprawniony organ miał bezwzględny obowiązek wydać decyzję cofającą uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi kategorii AM, A1, A2, B1, B, C1, C.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostaje podnoszona w skardze okoliczność zaskarżenia do Sądu Okręgowego w Gdyni orzeczenia psychiatry Uniwersyteckiego Centrum Medycyny Morskiej i Tropikalnej w Gdyni bowiem stosownie do treści art. 79 ust. 7 u.k.p. orzeczenie lekarskie wydane po przeprowadzeniu ponownego badania lekarskiego jest ostateczne, a ponadto przepisy u.k.p. nie przewidują możliwości zaskarżania takiego orzeczenia.

Skargę kasacyjną na powyższy wyrok złożył pełnomocnik skarżącego, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

- naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.) poprzez jego niezastosowanie. Naruszenie to polega na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uznał, że nie istnieją podstawy do uwzględnienia skargi, w sytuacji gdy istniały nowe okoliczności faktyczne wskazujące, że nie ma przeciwskazań do kierowania pojazdami przez R. S., co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ brak tych przeciwskazań winien skutkować uwzględnieniem skargi i uchyleniem decyzji organu administracyjnego pierwszej i drugiej instancji;

- naruszenie art. 6 w zw. z art. 244 § 1 p.p.s.a. poprzez zaniechanie pouczenia strony o możliwości skorzystania z pomocy prawnej, co skutkowało tym, iż strona nie złożyła wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ strona w stosunku do której stwierdzono istnienie zaburzeń psychicznych, nie miała możliwości skutecznego dochodzenia swoich praw w sferze

materialnej i procesowej.

Wskazując na powyższe, pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy, rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym w myśl art. 182 § 1 p.p.s.a.

Jednocześnie pełnomocnik skarżącego wniósł o wydanie postanowienia w zakresie skierowania pytań prawnych do Trybunału Konstytucyjnego o poniższej treści:

1. Czy art. 244 p.p.s.a. w zakresie, w jakim nie obejmuje obligatoryjną pomocą prawną w postaci wyznaczenia pełnomocnika z urzędu, osób, w stosunku do których stwierdzono istnienie zaburzeń psychicznych jest zgodny z art. 2, art. 7, art. 32 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

2. Czy art. 246 § 1 p.p.s.a. w zakresie, w jakim warunkuje możliwość skorzystania z pomocy prawnej wyłącznie w sytuacji wykazania niemożliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, z pominięciem prawa uzyskania takiej pomocy z powodu zaburzeń psychicznych, jest zgodny z art. 2, art. 7, art. 32 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

3. Czy art. 106 § 3 p.p.s.a. w zakresie, w jakim ogranicza środki dowodowe do dowodu z dokumentu w sytuacji, w której niezbędne jest skorzystanie z wiadomości specjalnych w celu wyjaśnienia istotnych wątpliwości, jest zgodny z art. 2, art. 7, art. 32 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Ponadto skarżący kasacyjnie wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu - opinii psychiatrycznej z dnia 27 lipca 2023 roku - na okoliczność ustalenia, że cofnięcie R.S. uprawnień do kierowania pojazdami było bezzasadne.

SKO nie skorzystało z możliwości złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Prokurator Prokuratury Rejonowej Bydgoszcz-Północ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie, rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym, oddalenie wniosków o przedstawienie pytań prawnych do Trybunału Konstytucyjnego oraz pominięcie dowodu z opinii prywatnej z dnia 27 lipca 2023 r. z uwagi, że dowód ten jest niemożliwy do przeprowadzenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy.

W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40).

Skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a pozostałe strony - w tym przypadku SKO - w terminie czternastu dni od doręczenia odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądało przeprowadzenia rozprawy. Z kolei Prokurator Prokuratury Rejonowej Bydgoszcz-Północ, biorący udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym na podstawie art. 8 § 1 p.p.s.a., wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, w związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z dyspozycją art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów.

W tym miejscu należy przypomnieć i jednocześnie wyjaśnić, że prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych jest o tyle istotne, że zakres kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczają sformułowane przez skarżącego kasacyjnie zarzuty, oparte na ustawowych podstawach i uzasadnione w treści skargi kasacyjnej. Konkretne podstawy skargi kasacyjnej, czyli zawarte w niej przyczyny zaskarżenia rozstrzygnięcia, determinują całkowicie kierunek działalności badawczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą musi on podjąć w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia. Z tych względów, skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym, obwarowanym m.in. przymusem adwokacko-radcowskim (art. 175 § 1–3 p.p.s.a.). Celem wprowadzenia obowiązku sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika było nadanie temu środkowi odwoławczemu charakter pisma o wysokim stopniu sformalizowania, gdy chodzi o wymagania dotyczące podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, jako istotnych elementów konstrukcji skargi kasacyjnej (por. wyrok NSA z dnia: 4 sierpnia 2010 r. sygn. akt I FSK 1353/09; 30 marca 2010 r. sygn. akt II FSK 1961/08; 29 stycznia 2010 r. sygn. akt I FSK 2048/08).

Artykuł 176 p.p.s.a. reguluje elementy składowe skargi kasacyjnej, a zgodnie z § 1 pkt 2 tego przepisu jej obligatoryjnym elementem jest przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć podanie konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego), który zdaniem strony został naruszony przez sąd pierwszej instancji (vide postanowienia NSA: z 8 marca 2004 r. sygn. akt FSK 41/04; z 1 września 2004 r. sygn. akt FSK 161/04; z 24 maja 2005 r. sygn. akt FSK 2302/04). Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej winno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych. Na autorze skargi kasacyjnej ciąży zatem obowiązek konkretnego wskazania nie tylko, które przepisy prawa materialnego zostały przez sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, lecz także na czym polegała ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia i właściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Autor skargi kasacyjnej stawiając zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. oraz art. 6 w zw. z art. 244 § 1 p.p.s.a. nie sprecyzował, czy powyższe przepisy mają charakter materialny czy też procesowy. Abstrahując od powyższego uchybienia formalnego wywiedzionego środka odwoławczego wypada podkreślić, że art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. ma charakter wynikowy, który reguluje sposób rozstrzygnięcia sprawy, i który tym samym nie może stanowić samoistnej podstawy skargi kasacyjnej (zob. np.: wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2012 r. sygn. akt II OSK 2077/10; wyrok NSA z 26 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1925/12; wyrok NSA z dnia 17 września 2014 r., sygn. akt II FSK 2458/12.). Błędne oddalenie skargi, samo w sobie nie polega na błędnym zastosowaniu art. 151 p.p.s.a., a tym samym na naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) - c) p.p.s.a. przez jego niezastosowanie, albowiem stanowi skutek błędu popełnionego na etapie poprzedzającym, a mianowicie na etapie kontroli zaskarżonego aktu z punktu widzenia jego zgodności z przepisami prawa, które wojewódzki sąd administracyjny stosował lub powinien był zastosować, jako normatywne wzorce kontroli legalności tego aktu. Błędne rozstrzygnięcie, jest więc jedynie następstwem błędu zasadniczego polegającego na wadliwym wykonaniu funkcji kontrolnej. W związku z tym, zarzutowi naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. podobnie, jak i naruszeniu art. 151 p.p.s.a., powinno towarzyszyć konieczne i niezbędne, w sytuacji jego postawienia, powiązanie z konkretnymi przepisami prawa materialnego lub procesowego, w odniesieniu do których zarzucane i wykazane ich naruszenie przez wojewódzki sąd administracyjny polegałoby na wadliwym przeprowadzeniu kontroli ich zastosowania lub kontroli ich wykładni przez organ administracji, który wydał zaskarżony akt. Autor skargi kasacyjnej, ograniczył się jedynie do wskazania art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. pomijając zupełnie określone przepisy k.p.a. regulujące przesłanki ewentualnego wznowienia postępowania administracyjnego, w tym ujawnienie nowych okoliczności lub dowodów, dlatego też powyższy zarzut należało uznać za nieskuteczny.

W tym miejscu należy podkreślić, czego najwyraźniej nie dostrzega autor skargi kasacyjnej, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, iż sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 9 lipca 2008 r., sygn. akt II OSK 795/07). Tym samym wskazywana w skardze kasacyjnej opinia biegłego lekarza psychiatry z dnia 27 lipca 2023 r., jako dokument wytworzony po wydaniu zaskarżonej decyzji, nie mogła być uwzględniona przez sąd pierwszej instancji przy wyrokowaniu, bowiem nie mogła stanowić kryterium oceny legalności działalności administracji publicznej w niniejszej sprawie.

Także zarzut naruszenia art. 6 w zw. z art. 244 § 1 p.p.s.a. nie zasługiwał na uwzględnienie, bowiem wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej, skarżący został prawidłowo pouczony o możliwości skorzystania w sprawie z prawa pomocy. W aktach sprawy znajduje się wezwanie z dnia 19 grudnia 2022 r. skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, wraz z pouczeniem o możliwości złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego częściowe lub całkowite zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Tym samym twierdzenia strony skarżącej, że nie została pouczona o możliwości ustanowienia pełnomocnika z urzędu nie znajduje oparcia w aktach sądowych niniejszej sprawy.

Podnoszona w skardze kasacyjnej okoliczność stwierdzenia względem skarżącego zaburzeń psychicznych nie została w żadnym zakresie powiązana, w przynajmniej w tym zakresie autor skargi kasacyjnej nie postawił żadnych zarzutów, z brakiem możliwości należytego reprezentowania skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym czy też pozbawieniem możliwości obrony jego praw. Wskazać w tym zakresie należy, że zgodnie z art. 25 § 1 p.p.s.a. zdolność występowania przez sądem administracyjnym jako strona (zdolność sądowa) ma m.in. osoba fizyczna. Zgodnie natomiast z art. 26 p.p.s.a. zdolność do czynności w sprawach sądowoadministracyjnych (zdolność procesową) mają osoby fizyczne posiadające pełną zdolność do czynności prawnych. Zdolność procesowa to prawo podmiotu wyposażonego w zdolność sądową do samodzielnego - tj. w przypadku osoby fizycznej – osobistego podejmowania czynności procesowych w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Osoby fizyczne posiadają zdolność procesową, jeżeli mają pełną zdolność do czynności prawnych, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1025 – dalej: k.c.). Zgodnie z art. 10 § 1 i § 2 oraz 11 k.c. zdolność taką nabywa się wraz z uzyskaniem pełnoletniości lub poprzez zawarcie małżeństwa, za zezwoleniem sądu opiekuńczego, po ukończeniu 16 roku życia. Zgodnie z art. 12 k.c. nie mają zdolności do czynności prawnej osoby, które nie ukończyły lat trzynastu oraz osoby ubezwłasnowolnione całkowicie, a zgodnie z art. 15 k.c. ograniczona zdolność do czynności prawnych mają małoletni, którzy ukończyli lat trzynaście, oraz osoby ubezwłasnowolnione częściowo. Dla osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie ustanawia się opiekę (art. 13 § 2 k.c.) a dla ubezwłasnowolnionej częściowo ustanawia się kuratelą (art. 16 § 2 k.c.). Osoba pełnoletnia, nawet chora psychicznie, jeśli nie została ubezwłasnowolniona, ma zatem pełną zdolność procesową (por. uchwała SN (7) z 12 grudnia 1960 r., sygn. akt I CO 25/60, OSNCK 1961/2, poz. 32, oraz postanowienie SN z 26 sierpnia 1970 r., I CZ 84/70, OSNCP 1971/5, poz. 90). To stanowisko wyrażone na tle procesu cywilnego znajduje także zastosowanie do oceny posiadania legitymacji procesowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym (por. M. Niezgódka – Medek komentarz do art. 26 w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. WKP 2018).

Z akt sprawy nie wynika aby skarżący był ubezwłasnowolniony a zarówno na etapie postępowania administracyjnego, jak i przed sądem, mimo stosownego pouczenia, nie formułował wniosków o wyznaczenie przedstawiciela ustawowego. W świetle powyższego należało uznać, że skarżący posiada zdolność sądowa i pełną zdolność do czynności prawnych, a w konsekwencji zdolność procesową w postępowaniu sądowoadministracyjnym w rozumieniu art. 26 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze za niezasadne należało uznać zarzuty kasacyjne podniesione w skardze kasacyjnej.

Ustosunkowując się do wniosku o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu – opinii psychiatrycznej z dnia 27 lipca 2023 r. na okoliczność ustalenia, czy skarżącemu stan zdrowia uniemożliwia prowadzenie pojazdów, wyjaśnić należy, że w zakresie wniosku o przeprowadzenie dowodu z dokumentów na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. w orzecznictwie NSA prezentowane są rozbieżne poglądy.

Z jednych wynika, że NSA w ogóle nie prowadzi postępowania dowodowego, gdyż nie ma uprawnień do ustalania stanu faktycznego sprawy. Sąd kasacyjny jest sądem prawa. Związany jest zarzutami kasacyjnymi i tylko w tym zakresie orzeka, bada bowiem legalność zaskarżonego wyroku i kontrolowanych przez sąd pierwszej instancji aktów administracyjnych. W świetle przepisów p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego, co wynika z faktu związania tego sądu granicami skargi kasacyjnej. W postępowaniu wywołanym skargą kasacyjną NSA ocenia wyłącznie prawidłowość działania sądu administracyjnego pierwszej instancji w granicach podstaw kasacyjnych. Wprawdzie art. 106 § 3 p.p.s.a. przewiduje możliwość uzupełnienia w postępowaniu sądowoadministracyjnym materiału dowodowego przez dopuszczenie dowodu z dokumentów, lecz ta instytucja ma zastosowanie przed sądem pierwszej instancji. Należy przy tym mieć na uwadze, że zasadniczo w postępowaniu sądowoadministracyjnym sąd nie ustala stanu faktycznego sprawy, nie prowadzi postępowania dowodowego, a jedynie kontroluje ustalenia faktyczne dokonane przez właściwe organy (por. wyrok NSA z 26 maja 2023 r., sygn. akt II GSK 86/22, LEX nr 3581969). Wprawdzie w postępowaniu kasacyjnym, jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed NSA, na podstawie art. 193 p.p.s.a., stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed WSA, jednak nie znaczy to, że do tego postępowania stosuje się art. 106 § 3 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z 10 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1344/22, LEX nr 3573893).

W zakresie drugiego z poglądów, w orzecznictwie NSA przyjęło się, że przeprowadzenie dowodu na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjny, który jest związany granicami skargi kasacyjnej, jest dopuszczalne jeżeli zostaną uwzględnione zarzuty procesowe dotyczące wadliwego ustalenia stanu faktycznego przez organ administracyjny lub wadliwej oceny ustalenia tego stanu faktycznego przez sąd pierwszej instancji. Tylko w takim przypadku mogą pojawić się istotne wątpliwości, które należy wyjaśnić (por. wyrok NSA z 5 lipca 2023 r., sygn. akt I GSK 338/23, LEX nr 3605343).

W rozpoznawanej sprawie, takich zarzutów nie postawiono. Ponadto istotą oraz celem postępowania, o którym stanowi art. 106 § 3 p.p.s.a., nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy właściwe w sprawie organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie, czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń. Dokument, na który powołuje się skarżący kasacyjnie – opinia psychiatryczna z dnia 27 lipca 2023 r. – została sporządzona już po wydaniu zaskarżonych do sądu decyzji, dlatego też nie mogła mieć wpływu na ustalony i znany organowi w dniu wydania decyzji stan faktyczny. Skarżący, skoro uważa że jego stan zdrowia nie uzasadnia obecnie odebrania mu uprawnień do kierowania pojazdami, co ma potwierdzać przedłożona opinia, może ponownie ubiegać się o skierowanie na przeprowadzenie badań lekarskich w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami.

Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł także podstaw do wystąpienia z pytaniami prawnymi do Trybunału Konstytucyjnego o treści przedstawionej w skardze kasacyjnej. Podkreślić należy, że instytucja pytania prawnego przewidziana art. 193 Konstytucji RP, nie daje skarżącemu w postępowaniu sądowoadministracyjnym uprawnienia do skutecznego domagania się przedłożenia przez sąd pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu. Warunkiem wystąpienia z pytaniem prawnym jest wątpliwość powstała w składzie orzekającym co do zgodności przepisu prawa z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Przewidziane w art. 193 Konstytucji uprawnienie sądu staje się obowiązkiem tylko w tym wypadku, gdy sąd ma wątpliwości co do konstytucyjności danego przepisu. Taka sytuacja w tej sprawie nie wystąpiła.

Strona skarżąca w sformułowanych dwóch pierwszych pytaniach poddaje w wątpliwość konstytucyjność istniejących regulacji p.p.s.a. w zakresie braku objęcia obligatoryjną pomocą prawną w postaci pełnomocnika z urzędu osób w stosunku do których stwierdzono istnienie zaburzeń psychicznych oraz braku możliwości przyznania prawa pomocy z przyczyn innych niż sytuacja majątkowa skarżącego. W ocenie NSA powyższe wątpliwości i wskazana na ich poparcie argumentacja nie stanowią dostatecznej podstawy do wystąpienia z pytaniami prawnymi do Trybunału Konstytucyjnego z uwagi właśnie na fakt, że przesłanki przyznania pełnomocnika z urzędu, w ramach instytucji prawa pomocy w procedurze sądowoadministracyjnej zostały ograniczone wyłącznie do sytuacji majątkowej skarżącego. Jedyne kryterium, od jakiego ustawa uzależnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, ma charakter materialny i jest nim brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów. Natomiast kwestie związane ze stanem zdrowia skarżącego, w tym jego zdrowia psychicznego, jako mającego wpływ na realizowanie przysługującego mu prawa do sądu, zostały w sposób kompleksowy uregulowane w innych gałęziach prawa, w szczególności prawa cywilnego (instytucja ubezwłasnowolnienia całkowitego lub częściowego) oraz prawa rodzinnego i opiekuńczego (instytucja opieki i kurateli). To na gruncie tychże regulacji skarżący powinien, jeżeli uważa że nie jest w stanie samodzielnie należycie prowadzić swoich spraw czy to przed organami administracji publicznej czy też sądem, poszukiwać ochrony prawnej.

Dodatkowo wskazać należy, że w procedurze sądowoadministracyjnej, zgodnie z art. 8 § 1 p.p.s.a., mogą brać udział na prawach strony również prokurator oraz Rzecznik Prawa Obywatelskich, jeżeli według ich oceny wymagają tego ochrona praworządności lub praw człowieka i obywatela. Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia w niniejszym postępowaniu, do którego, po poinformowaniu przez sąd pierwszej instancji, przystąpił Prokurator Prokuratury Rejonowej Bydgoszcz-Północ, stojąc na straży praworządności, w tym praw przysługujących skarżącemu jako osoby dotkniętej zaburzeniami psychicznymi. Prokurator biorący udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie dostrzegł naruszenia praworządności, co więcej w odpowiedzi na skargę kasacyjną podzielając trafność zaskarżonego wyroku, wniósł o jej oddalenie.

Także względem trzeciego pytania – dotyczącego konstytucyjności art. 106 § 3 p.p.s.a., zdaniem NSA, nie zachodzą wątpliwości co do jego zgodności z Konstytucją. Raz jeszcze należy podkreślić, że sądy administracyjne sprawują kontrolę administracji publicznej i w ramach prowadzonego postępowania nie ustalają stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz dokonują oceny, czy właściwe w sprawie organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie, czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń. Dlatego też sąd administracyjny został pozbawiany możliwości samodzielnego przeprowadzania dowodów, w tym dowodu z opinii biegłych, bowiem postępowanie przed sądem administracyjnym nie może zmierzać do dokonania nowych ustaleń faktycznych.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, uznając że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty nie zasługują na uwzględnienie, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.