II OSK 1978/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zdzisław Kostka Sędziowie: sędzia NSA Tomasz Bąkowski (spr.) sędzia del. WSA Anna Szymańska po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Wr 556/22 w sprawie ze skargi D.C. na postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu z dnia 25 maja 2022 r., nr 546/2022 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. zasądza od D.C. na rzecz Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 27 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Wr 556/22, po rozpoznaniu sprawy ze skargi D.C. na postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu z 25 maja 2022 r., nr 546/2022 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, uchylił zaskarżone postanowienie (pkt 1) i zasądził od Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu na rzecz skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt 2).

Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Zaskarżonym postanowieniem Dolnośląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego, po rozpatrzeniu wniosku D.C., odmówił skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla miasta Wrocławia z 2 lutego 2022 r. (nr 197/2022) nakładającej na F.S. (inwestora robót budowlanych polegających na remoncie przegród zewnętrznych w budynku przy ul. B. [...] we W. wykonanych bez wymaganego zgłoszenia) obowiązek doprowadzenia do stanu poprzedniego: 1) połaci dachowych (przegrody zewnętrznej) przez odtworzenie izolacji termicznej w obszarze od ścianki kolankowej do stropu nad lokalem mieszkalnym nr 3; 2) ścianki kolankowej (przegrody zewnętrznej) w lokalu mieszkalnym nr 3 przez odtworzenie izolacji termicznej.

Decyzję tę doręczono skarżącej 16 lutego 2022 r.

W dniu 1 marca 2022 r. skarżąca przesłała na adres poczty elektronicznej PINB wiadomość dotyczącą odwołania od decyzji PINB nr 197/2022. PINB, pismem z 7 marca 2022 r., przekazał tę wiadomość wraz z aktami sprawy do DWINB.

DWINB, zawiadomieniem z 29 marca 2022 r., poinformował skarżącą o pozostawieniu jej odwołania bez rozpoznania na podstawie art. 63 § 1 zd. 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735, z późn. zm., dalej: "k.p.a."), w wersji obowiązującej od 5 października 2021 r., zgodnie z którym, jeżeli przepisy odrębne nie stanowią inaczej, podania wniesione na adres poczty elektronicznej organu administracji publicznej pozostawia się bez rozpoznania. Zawiadomienie to doręczono skarżącej 4 kwietnia 2022 r.

Skarżąca 7 kwietnia 2022 r. nadała w placówce operatora wyznaczonego odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Podniosła przy tym, że DWINB niekonsekwentnie stosuje przepis art. 63 § 1 k.p.a. Skarżąca zwróciła uwagę, że na wcześniejszym etapie postępowania pierwszoinstancyjnego w tej samej formie (mail z 22 grudnia 2021 r.) wniosła zażalenie na postanowienie PINB z 6 grudnia 2021 r., nr 2917/2021 w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych, a mimo to DWINB wezwał ją do sprecyzowania żądania i umożliwił jej uzupełnienie braków formalnych zażalenia przez złożenie podpisu. W ocenie skarżącej w takich okolicznościach kontynuowanie przez nią wnoszenia pism w formie mailowej na adres poczty elektronicznej nie było zawinione i wynikało z przeświadczenia, że będą one traktowane w taki sam sposób jak wcześniejsze zażalenie.

DWINB, postanowieniem z 25 maja 2022 r., nr 546/2022, odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Stwierdził przy tym, że powołane przez skarżącą okoliczności nie uprawdopodobniają braku winy skarżącej i nie pozwalają na przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Podkreślono, że art. 63 § 1 k.p.a. wyraźnie wskazuje na brak skuteczności wniesienia podania za pośrednictwem poczty elektronicznej.

W skardze na powyższe postanowienie skarżąca podniosła, że zarówno ona jak i inni współwłaściciele budynku nr [...] przy ul. B. od lat mierzą się z problemem samowolnie i nieprawidłowo realizowanych robót budowlanych przez właściciela lokalu nr [...]. Podkreślono, że w konsekwencji ich realizacji niszczone są części wspólne budynku, temperatura w mieszkaniu skarżącej wynosiła zimą 16° C, a nadto nastąpiło bezprawne pozbawienie mieszkańców dostaw gazu.

W odpowiedzi na skargę DWINB podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sąd podniósł, że przy ocenie zawinienia skarżącej (w kontekście art. 58 § 1 k.p.a., określającego przesłanki przywracania terminu) pominięto, że zgodnie z art. 9 k.p.a., organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Zdaniem Sądu, z akt administracyjnych wynika, że zarówno PINB jak i DWINB na żadnym etapie postępowania nie informowali stron, w tym skarżącej, o treści art. 63 k.p.a. W takich okolicznościach skarżąca miała prawo nie wiedzieć, że wnioski i oświadczenia złożone w formie mailowej na adres poczty elektronicznej organu są procesowo bezskuteczne. Jeśli do tego uwzględnić niekonsekwentne postępowanie DWINB, który na etapie wcześniejszego zażalenia złożonego w tej samej formie nie zastosował art. 63 § 1 in fine k.p.a. i umożliwił skarżącej usunięcie braków formalnych zażalenia (akta PINB, k. 28), uznać należało, że skarżąca w dostatecznym stopniu uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminu. Pozostawała bowiem w usprawiedliwionym okolicznościami sprawy przeświadczeniu, że ta forma podania jest procesowo dopuszczalna. To zaś w świetle art. 59 § 2 w zw. z art. 58 § 1 k.p.a., usprawiedliwiało przywrócenie terminu do wniesienia odwołania.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł Dolnośląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Wyrok zaskarżono w całości.

Skargę kasacyjną oparto na:

– naruszeniu prawa procesowego, mającym istotny wpływ na treść wyroku, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") w zw. z art. 7, art. 9, art. 77 § 1 k.p.a. przez wybiórczą i błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego przez niepełną ocenę dowodu z dokumentu z 22 grudnia 2021 r., i zarzucenie skarżącemu organowi naruszenia art. 9 k.p.a. przez brak poinformowania strony o treści art. 63 k.p.a., podczas gdy strona została prawidłowo poinformowana w powyższym zakresie, tj. na przesłance wynikającej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a.;

– naruszeniu prawa procesowego, mającym istotny wpływ na treść wyroku, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 i art. 59 § 1 k.p.a. przez jego niezastosowanie, podczas gdy wobec wyczerpującego pouczenia strony o treści art. 63 k.p.a., brak było podstaw do uznania, że strona uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, tj. na przesłance wynikającej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

Na podstawie powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie o oddaleniu skargi w całości, ewentualnie, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, zasądzenie na rzecz skarżącego organu kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną D.C. i A.C. wniosły "by Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wziął z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania toczącego się przed PINB dla miasta Wrocławia, DWINB we Wrocławiu oraz WSA we Wrocławiu, po rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy." Do odpowiedzi dołączono pismo "Petycja i wnioski" D.C. z 17 sierpnia 2023 r. (kopia wiadomości elektronicznej) kierowane do sądów powszechnych "dotyczące braku uregulowania stanu prawnego nieruchomości będącej przedmiotem postępowań sądowych i administracyjnych".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym po stwierdzeniu spełnienia ustawowych warunków przewidzianych w art. 182 § 2 p.p.s.a. Pełnomocnik skarżącego kasacyjnie, który wniósł skargę kasacyjną, zrzekł się rozprawy, zaś strona przeciwna nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

Według art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności sprawę rozpoznano w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

W znajdującym się w aktach administracyjnych sprawy piśmie DWINB z 22 grudnia 2021 r., wzywającym skarżącą do sprecyzowania treści jej żądania oraz złożenia własnoręcznego podpisu pod wydrukiem tego żądania przesłanego organowi za pośrednictwem poczty elektronicznej, powołując się na art. 9 k.p.a., poinformowano skarżącą o treści art. 63 § 1 k.p.a., w tym o pozostawianiu bez rozpoznania podań wnoszonych na adres poczty elektronicznej organu administracji publicznej. Zatem błędne okazało się przyjęcie przez Sąd I instancji, że z akt administracyjnych wynika, iż zarówno PINB jak i DWINB na żadnym etapie postępowania nie informowali skarżącej o treści art. 63 k.p.a. (por. s. 4 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).

Należało więc przyjąć, że skarżący kasacyjnie organ wypełnił obowiązek wynikający z zasady należytego i wyczerpującego poinformowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków, ujętej w art. 9 k.p.a., w odniesieniu do wyjaśnienia prawnych konsekwencji wnoszenia pism na adres poczty elektronicznej organu administracji publicznej. Tym samym trafnie ocenił brak uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji PINB nastąpiło bez winy skarżącej w rozumieniu art. 58 § 1 k.p.a., która we wniosku z 7 kwietnia 2022 r. upatrywała brak swojego zawinienia we wnoszeniu pism na adres poczty elektronicznej organu administracji publicznej w przekonaniu, że organ ponownie wezwie ją do uzupełnienia braków formalnych.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 i art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a.