II OSK 633/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny Sędziowie sędzia NSA Zdzisław Kostka (spr.) sędzia del. WSA Grzegorz Antas Protokolant: starszy asystent sędziego Adrianna Tarłowska po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 grudnia 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 1450/22 w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 22 kwietnia 2022 r. nr RdU-10-1/S/21 w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 21 grudnia 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 1450/22, oddalił skargę obywatela Gwinei A. B. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z 22 kwietnia 2022 r., którą utrzymano w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 16 października 2020 r. o odmowie nadania skarżącemu statusu uchodźcy i udzielenia ochrony uzupełniającej.

Skarżący w skardze kasacyjnej od tego wyroku przytoczył podstawy kasacyjne dotyczące naruszenia przepisów postępowania oraz prawa materialnego.

W odniesieniu do prawa materialnego skarżący zarzucił naruszenie art. 13 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej poprzez "niewłaściwe niezastosowanie tych przepisów oraz nieuzasadnione i arbitralne podzielenie błędnych ustaleń Rady do Spraw Uchodźców i Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców polegających na stwierdzeniu, że okoliczności sprawy nie uzasadniają udzielenia A. B. status uchodźcy, w sytuacji gdy w przypadku cudzoziemca istnieje uzasadniona obawa przez prześladowaniem z powodu przekonań politycznych i przynależności do określonej grupy społecznej (osób, które zaangażowane są w antyrządowe protesty, a także do grupy etnicznej - Fulan, Fula) i jednocześnie nie może On korzystać z ochrony kraju pochodzenia".

Ponadto w skardze kasacyjnej, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. podniesiono, mające istotny wpływ na wynik sprawy, naruszenie następujących przepisów postępowania.

Po pierwsze, "art. 106 § 3 i § 5 k.p.a. w zw. z art. 227 k.p.c. i art. 233 § 1 k.p.c. poprzez pominięcie przy wyrokowaniu dowodów z dokumentów dołączonych do wniosku z dnia 12 sierpnia 2022 r. tj. listu gończego wydanego za A. B. przez władze Gwinei i oświadczenia M. S. D., których autentyczność nie była kwestionowana, a które potwierdzają, że A. B. jest zagrożony prześladowaniem w kraju pochodzenia, co oznacza, że skarżone orzeczenie zostało wydane na podstawie niewszechstronnego rozważenia zebranego materiału, albowiem pominięto dowody i fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy".

Po drugie, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców oraz bezzasadne oddalenie skargi, pomimo że decyzje organów obu instancji "zostały wydane z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., co polegało na niewyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy i nieprzeprowadzeniu uzupełniającego przesłuchania strony w zakresie ustalenia treści nagrania video, które zostało złożone przez A. B. do akt sprawy i na którym zarejestrowano, jak cudzoziemiec jest bity przez członka milicji, a arbitralnym przyjęciu w zamian, że nie wiadomo, jakie osoby zostały zarejestrowane na tym nagraniu, co stoi w sprzeczności z oświadczeniami cudzoziemca".

Po trzecie, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców oraz bezzasadne oddalenie skargi, pomimo że decyzje organów obu instancji zostały wydane z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., co polegało na "niewyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy i nieprzeprowadzeniu dowodu z opinii biegłego antropologa w zakresie ustalenia treści nagrania video i zidentyfikowaniu na nim wnioskodawcy, w sytuacji, gdy A. B. twierdzi, że na nagraniu tym zarejestrowano stosowanie przemocy wobec niego, a mimo to organ, a za nim sąd administracyjny przyjął, że nie można poczynić takich ustaleń".

Po czwarte, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez nieuchylenie decyzji organów obu instancji oraz bezzasadne oddalenie skargi, pomimo że decyzje administracyjne zostały wydane z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., co polegało na "nieuzasadnionym przyjęciu, że ubieganie się o ochronę międzynarodową w Szwecji, Niemczech i Polsce potwierdza, że opuszczenie kraju przez A. B. podyktowane było celami migracyjnymi w sytuacji, gdy cudzoziemiec był prześladowany w Gwinei, a składanie przez niego wniosków o status uchodźcy w kolejnych krajach Unii Europejskiej wynikało z tego, że Szwecja była pierwszym państwem, do którego mógł się faktycznie dostać samolotem, a gdy następnie dowiedział się o tym, że wniosek o ochronę międzynarodową powinien był złożyć w Polsce, to próbował się tu dostać przez Niemcy, gdzie jednak został zatrzymany tuż przy granicy polsko-niemieckiej i w tych okolicznościach złożył tam wniosek, by następnie, po przekazaniu go przez Niemcy do Polski ubiegał się tu o status uchodźcy".

Po piąte, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez nieuchylenie decyzji organów obu instancji oraz bezzasadne oddalenie skargi, pomimo że decyzje administracyjne zostały wydane z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania , tj. art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., co polegało na "nieuzasadnionym przyjęciu, że przedłożone przez cudzoziemca opinie psychologa i psychiatry świadczą jedynie o kondycji psychicznej wnioskodawcy i nie mogą być podstawą do ustaleń faktycznych, w sytuacji, gdy opinie te identyfikują A. B., jako ofiarę przemocy fizycznej, a ponadto potwierdzają u niego zaburzenia takie, jak zespół stresu pourazowego, co zaś powinno zobowiązywać organy do przeprowadzenia dowodu z opinii psychologiczno-psychiatrycznej w celu zbadania, czy wnioskodawca doznał w przeszłości przemocy fizycznej, jakie są przyczyny złego stanu zdrowia psychicznego wnioskodawcy i jaka jest wiarygodność cudzoziemca".

Po szóste, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez nieuchylenie decyzji organów obu instancji oraz bezzasadne oddalenie skargi, pomimo że decyzje administracyjne zostały wydane z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i w zw. z art. 80 k.p.a. co polegało na "arbitralnym przyjęciu, że przedłożone przez cudzoziemca opinie psychologa i psychiatry świadczą jedynie o kondycji psychicznej wnioskodawcy i nie mogą być podstawą do ustaleń faktycznych, w sytuacji, gdy opinie te identyfikują A. B., jako ofiarę przemocy fizycznej, a ponadto potwierdzają u niego zaburzenia takie, jak zespół stresu pourazowego, co powinno prowadzić do obiektywnego wniosku, że zeznania strony (u której stwierdzono występowanie długotrwałych zmian w funkcjonowaniu psychicznym i różnorodnych objawów psychopatologicznych typowych dla ofiary przemocy zagrażającej życiu i zdrowiu), potwierdzone innymi, dostarczonymi przez stronę dowodami, nie powinny być uznawane za niewiarygodne tylko dlatego, że pojawiają się w tych zeznaniach nieścisłości i niekonsekwencje, a cudzoziemiec w dodatku nie został przesłuchany w trybie art. 69 ust. 1 pkt 4 u.u.c.o. w obecności psychologa".

Po siódme, art. 151 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione oddalenie skargi do czego doszło na skutek niedostrzeżenia przez Sąd pierwszej instancji licznych, wyżej wskazanych oraz mających istotny wpływ na wynik sprawy naruszeń prawa materialnego i procesowego dokonanych przez Radę do Spraw Uchodźców przy wydawaniu zaskarżonej decyzji.

We wnioskach skargi kasacyjnej zażądano uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, alternatywnie uchylenia zaskarżonego wyroku i rozpoznania skargi. Ponadto wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Rozpoznając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie podstawy nieważności wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie zachodzą, zaś granice skargi kasacyjnej zostały wyznaczone przez jej podstawy (wskazane naruszenia przepisów prawa). Rozpoznając zatem w tak określonych granicach sprawę NSA uznał, że skarga kasacyjna nie jest zasadna.

W rozpoznawanej sprawie zasadnicze znaczenie mają podstawy kasacyjne dotyczące naruszenia przepisów postępowania, gdyż w istocie zmierzają one do podważenia stanowiska Sądu pierwszej instancji, który zaakceptował uznanie skarżącego w postępowaniu administracyjnym za niewiarygodnego, co z kolei spowodowało uznanie za niezgodne z rzeczywistym stanem rzeczy jego twierdzeń o istotnych w sprawie okolicznościach faktycznych. W wydanych w postępowaniu administracyjnym decyzjach wprost wskazano, że twierdzenia skarżącego dotyczące jego rzekomego prześladowania w kraju pochodzenia są fałszywe. Taką ocenę oparto na stwierdzonych sprzecznościach w wyjaśnieniach skarżącego składanych w toku jego tak zwanej historii migracyjnej. Zwrócono uwagę, że skarżący, mimo że podróżował na podstawie polskiej wizy w pierwszej kolejności udał się do Szwecji i następnie do Niemiec, w obu tych krajach ubiegając się o ochronę międzynarodową. Powołując się na przesłuchania skarżącego przeprowadzone w Szwecji oraz w Niemczech wykazano szereg niekonsekwencji w jego twierdzeniach, przy czym przede wszystkim w zakresie kraju do którego zamierzał się udać. W Szwecji oraz w Niemczech twierdził, że nie zamierza ubiegać się o ochronę międzynarodową w Polsce, zaś w Polsce twierdził, że zamierzał przyjechać do naszego kraju, aby wziąć udział w konferencji klimatycznej (COP24). Ponadto wskazano na szereg sprzeczności w wyjaśnieniach skarżącego dotyczących jego twierdzeń odnoszących się do rzekomych przyczyn i faktów jego prześladowania w kraju pochodzenia.

W tych okolicznościach Sąd pierwszej instancji trafnie zaakceptował stanowisko przyjęte w postępowaniu administracyjnym o niewiarygodności skarżącego. Zasadnie wskazano przy tym na art. 42 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1108 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem jeżeli wnioskodawca nie posiada dowodów potwierdzających okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, okoliczności te można uznać za udowodnione, w przypadku gdy są spełnione łącznie następujące warunki: 1) wnioskodawca przedstawił wiarygodne i spójne informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy; 2) wnioskodawca przedstawił wszystkie posiadane informacje i dowody służące do ustalenia stanu faktycznego sprawy i szczegółowo wyjaśnił przyczyny braku innych informacji i dowodów; 3) wyjaśnienia wnioskodawcy są spójne, wiarygodne i nie są sprzeczne z zebranymi w sprawie dowodami i materiałami; 4) wnioskodawca wystąpił z wnioskiem o udzielenie ochrony międzynarodowej w najwcześniejszym możliwym terminie, chyba że może wskazać uzasadniony powód, dla którego tego nie zrobił. W przypadku skarżącego istotne jest, że nie przedstawił spójnych informacji niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego oraz że niespójne są także jego wyjaśnienia, przy czym chodzi nie tylko o wyjaśnienia złożone w postępowaniu prowadzonym przed polskimi organami administracji, ale również w Szwecji i Niemczech.

W skardze kasacyjnej nie przedstawiono przekonującej argumentacji, na podstawie której ocenę niewiarygodności skarżącego można by zmienić.

Zdaniem NSA do oceny dowodu z nagrania mającego rzekomo przedstawiać skarżącego bitego przez członka milicji nie jest konieczne przeprowadzenie dowodu z opinii antropologa. Nagranie znajduje się w aktach i jego odtworzenie jest wystarczające do stwierdzenia, że nie jest możliwe ustalenie, czy bity człowiek to skarżący. Ponadto zasadnie w postępowaniu administracyjnym wskazano, że skarżący o pobiciu, które przedstawiało nagranie, nie wspomniał podczas przesłuchania. Tego rodzaju okoliczność istotnie podważa autentyczność tego nagrania.

W aktach znajdują się przetłumaczone wyjaśnienia skarżącego składane w Szwecji i Niemczech i nie wynika z nich, jak twierdzi się w skardze kasacyjnej, że skarżący, gdy dowiedział się, iż powinien ubiegać się o ochronę międzynarodową w Polsce, to starał się tam dostać. W wyjaśnieniach złożonych w Szwecji stwierdził, że woli zostać w Szwecji niż w Polsce oraz że potrzebuje ochrony w Szwecji. W wyjaśnieniach złożonych w Niemczech stwierdził zaś, że chciałby, aby jego wniosek o ochronę międzynarodową został rozpatrzony wyłącznie w Niemczech. Podczas tego przesłuchania, odpowiadając na pytanie o powód przyjazdu do Niemiec, powiedział, że Niemcy są bezpiecznym krajem i wie, że szanse na to, że zostanie w tym kraju przyjęty są większe. To wyjaśnienie przeczy twierdzeniu zawartemu w skardze kasacyjnej, że przez Niemcy próbował dostać się do Polski.

Jeżeli chodzi o zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące oceny opinii psychologicznej i psychiatrycznej to wskazać należy, że tego rodzaju dowody, jako dowody pośrednie, w istocie bowiem oparte na relacji skarżącego, nie mogą stanowić wyłącznej podstawy ustaleń faktycznych. Inaczej mówiąc, nie jest dopuszczalne ustalenie na podstawie opinii psychologa lub psychiatry, że skarżący był ofiarą prześladowania, jeżeli żadne inne dowody na to nie wskazują.

Odnosząc się w końcu do podstawy kasacyjnej, w której zarzuca się, że Sąd pierwszej instancji pominął przy wydaniu zaskarżonego wyroku dokumenty dołączone do pisma z 12 sierpnia 2022 r., zauważyć należy, że mimo iż w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku o tych dokumentach nie wspomniano, to z protokołu rozprawy poprzedzającej wydanie zaskarżonego wyroku wynika, iż Sąd pierwszej instancji miał je na uwadze. W protokole tym odnotowano bowiem wyjaśnienie pełnomocnika skarżącego, złożone po konsultacji ze skarżącym, że o liście gończym skarżący wiedział zanim opuścił kraj pochodzenia oraz że nigdy nie widział jego oryginału. To wyjaśnienie pozwala ocenić ten dokument, jako niewiarygodny. Skarżący bowiem, mimo że - jak przyznał - wiedział o liście gończym zanim opuścił kraj pochodzenia, to w postępowaniu administracyjnym o nim nie wspomniał. Pozwala to, w połączeniu z faktem, że została złożona kopia listu gończego, a nie jego oryginał, na przyjęcie, że dokument ten jest fałszywy. Taką jego ocenę zapewne przyjął także Sąd pierwszej instancji, lecz na skutek pomyłki nie dał temu wyrazu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Doszło zatem jedynie do nieistotnego dla wyniku sprawy uchybienia art. 141 § 4 p.p.s.a. w zakresie treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Podobnie można ocenić drugi z dokumentów dołączony do pisma z 12 sierpnia 2022 r., mianowicie oświadczenie z 13 czerwca 2022 r. M. S. D. Dowód ten nie jest wiarygodny, gdyż skarżący pytany podczas przesłuchania, czy domaga się przesłuchania świadków oświadczył, że nie domaga się. W tej sytuacji oświadczenie sporządzone już po zakończeniu postępowania administracyjnego i przedstawione bez wyjaśnienia przyczyn tak późnego przedstawienia nie pozwala na uznanie go za wiarygodne.

Uwzględniając powyższe NSA uznał, że trafne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, który zaakceptował uznanie w postępowaniu administracyjnym twierdzeń skarżącego za niewiarygodne. Tym samym wszystkie podstawy kasacyjne dotyczące naruszenia przepisów postępowania w zakresie postępowania dowodowego są niezasadne. W konsekwencji niezasadna jest także podstawa kasacyjna dotycząca naruszenia art. 13 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten nie został naruszony, gdyż wobec trafnych ustaleń, z których wynika, że skarżący nie ma podstaw do obawy przed prześladowaniem w kraju pochodzenia z powodu rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej, nie było zasadne przyznanie mu statusu uchodźcy.

Mając to wszystko na uwadze NSA na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.