II SA/Gl 1897/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi W. M. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 3 listopada 2023 r. nr DSE3-K0918-D5467-21/23 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie o przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę.

Zaskarżonym postanowieniem z 3 listopada 2023 r. nr DSE3-K0918-D5467-21/23 Szef Urzędu do Spaw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej "Szef Urzędu") utrzymał w mocy postanowienie własne z 16 października 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie o przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie sprawy.

Pismem z 23 sierpnia 2023 r. W. M. (dalej "Skarżący") zwrócił się do Szefa Urzędu z wnioskiem o ponowne wydanie decyzji w dotyczącej jego osoby sprawie o przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Skarżący wyjaśnił, że jego skarga na decyzję Szefa Urzędu odmawiającą mu potwierdzenia ww. statusu została odrzucona przez sąd administracyjny. W związku z wezwaniem Szefa Urzędu do sprecyzowania żądania, tj. wskazania, czy Skarżący żąda wznowienia postępowania czy stwierdzenia nieważności decyzji, Skarżący pismem z 27 września 2023 r. wskazał, że wnosi o wznowienie postępowania o w sprawie o przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Wskazane postępowanie zostało zakończone decyzją ostateczną Szefa Urzędu z 31 sierpnia 2018 r. nr [...]. Decyzja ta utrzymywała w mocy decyzję Szefa Urzędu z 8 czerwca 2018 r. nr [...] o odmowie przyznania Skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej bądź osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Postanowieniem z 16 października 2023 r. nr [...] odmówiono wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją Szefa Urzędu z 31 sierpnia 2018 r. Podstawę prawną postanowienia stanowiły w szczególności przepisy art. 149 § 3 w związku z art. 150 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.; dalej "k.p.a.").

W uzasadnieniu postanowienia Szef Urzędu wyjaśnił, że we wniosku o wznowienie postępowania Skarżący nie wskazał konkretnej podstawy wznowienia ani nie przedstawił żadnych dokumentów mających uzasadniać wznowienie postępowania. Pomimo wezwania Skarżący nie sprecyzował w oparciu o jakie okoliczności wnosi o wznowienie postępowania, jak również nie przedłożył żadnych dokumentów, które potwierdzałyby wystąpienie przesłanek do wznowienia postępowania. W tych okolicznościach odmówiono wznowienia postępowania administracyjnego.

W zażaleniu Skarżący zakwestionował prawidłowość postanowienia z 16 października 2023 r. Podkreślił, że nie ponosi winy za to, że sąd administracyjny odrzucił jego skargę.

Szef Urzędu zaskarżonym postanowieniem z 3 listopada 2023 r. utrzymał w mocy własne postanowienie z 16 października 2023 r., uznając zarzuty zażalenia za bezpodstawne. W uzasadnieniu postanowienia Szef Urzędu podkreślił, że w zażaleniu Skarżący nie wskazał żadnych nowych okoliczności faktycznych i prawnych, które uzasadniałyby uchylenie decyzji ostatecznej Szefa Urzędu z 31 sierpnia 2018 r. Stwierdzenie nieprzywołania przesłanek wznowienia postępowania lub złożenie wniosku po terminie z art. 148 k.p.a. stanowi wystarczającą podstawę do wydania postanowienia o odmowie wznowienia postępowania, bez potrzeby badania innych okoliczności.

W skardze do sądu administracyjnego Skarżący zaskarżył w całości postanowienie Szefa Urzędu. W uzasadnieniu skargi Skarżący podniósł merytoryczne zarzuty odnoszące się do decyzji Szefa Urzędu odmawiających przyznania Skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej bądź osoby represjonowanej.

W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, i polega na zbadaniu, czy organy administracji publicznej w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa materialnego i procesowego. W przypadku stwierdzenia naruszenia prawa, sąd dokonuje oceny wpływu tego naruszenia na wynik sprawy. Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a.") aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Zakres kontroli sądu wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a (który nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie).

Skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola nie wykazała, aby zaskarżone postanowienie Szefa Urzędu z 3 listopada 2023 r., jak i poprzedzające je postanowienie tego organu z 16 października 2023 r. o odmowie wznowienia postępowania w sprawie o przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, wydane zostały z naruszeniem prawa uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Na wstępnie należy wyjaśnić, że wznowienie postępowania administracyjnego jest nadzwyczajną instytucją procesową stwarzającą prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, zakończonej decyzją ostateczną. Wznowienie postępowania jest dopuszczalne w sytuacji, gdy postępowanie, w którym zapadło weryfikowane rozstrzygnięcie, było dotknięte jedną z kwalifikowanych wad procesowych wymienionych enumeratywnie w art. 145 § 1, art. 145a § 1, art. 145aa § 1 lub art. 145b § 1 k.p.a.

Zgodnie z art. 147 k.p.a. wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony. Wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. oraz w art. 145a-145b k.p.a. następuje tylko na żądanie strony. W myśl art. 148 § 1 k.p.a., podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Jak natomiast stanowi art. 148 § 2 k.p.a., termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji.

Wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia (art. 149 § 1 k.p.a.). Postanowienie to stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 149 § 2 k.p.a.). Odmowa wznowienia postępowania, zgodnie z art. 149 § 3 k.p.a., następuje w drodze postanowienia.

Z powyższego wynika zatem, że postępowanie w przedmiocie wniosku o wznowienie postępowania może zostać wszczęte jedynie po uprzednim zweryfikowaniu dopuszczalności wznowienia postępowania, samo zaś złożenie wniosku o wznowienie postępowania, nie wszczyna, niejako automatycznie, postępowania o wznowienie postępowania. W pierwszej kolejności organ bada zatem przesłanki formalne wniosku o wznowienie postępowania, a zatem ustala czy wniosek pochodzi od podmiotu uprawnionego do żądania wznowienia postępowania, czy dotyczy ostatecznego rozstrzygnięcia organu, czy wskazano podstawę wznowienia, a także czy zachowany został termin do złożenia wniosku. Jeżeli zostały spełnione wszystkie przesłanki formalne, organ wydaje postanowienie o wznowieniu postępowania, o którym mowa w art. 149 § 1 k.p.a.

Postanowienie o odmowie wznowienia postępowania wydawane jest w sytuacji, gdy żądający wznowienia postępowania nie spełnił przesłanek warunkujących wszczęcie postępowania wznowieniowego. Powodami wydania postanowienia o odmowie wznowienia postępowania mogą być przyczyny podmiotowe lub przedmiotowe oraz uchybienie przez stronę ustawowemu terminowi określonemu w art. 148 § 1 i 2, art. 145a § 2, art. 145aa § 2 lub w art. 145b § 2 k.p.a., jeżeli nie ma podstaw do jego przywrócenia. Organ wydaje postanowienie o odmowie wznowienia postępowania w szczególności, gdy w podaniu o wznowienie postępowania w żaden sposób nie wskazano podstawy wznowienia przewidzianej w art. 145 § 1, art. 145a § 1, art. 145aa § 1 lub art. 145b § 1 k.p.a. lub zażądano wznowienia postępowania z przyczyny innej niż ustawowe podstawy wymienione w k.p.a. Odmowa wznowienia postępowania następuje więc z przyczyn formalnych. Jeżeli strona występując z żądaniem wznowienia postępowania nie wskazuje przesłanek wznowienia postępowania, czy to poprzestając jedynie na wskazaniu przepisów k.p.a., czy też w ogóle nie uzasadniając wniosku czy też wreszcie uzasadniając wniosek w sposób, który nawet bez głębszej analizy prowadzi do wniosku, że argumenty tam wskazane nie stanowią przesłanek wznowienia postępowania, to właściwy do wznowienia postępowania organ administracji powinien w drodze postanowienia odmówić wznowienia postępowania, przyjmując, że istnieją formalne przeszkody do oceny wniosku w postępowaniu nadzwyczajnym (por. wyrok NSA z 12 lipca 2011 r., II OSK 2598/10, opubl. w internetowej bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpoznawanej sprawie Skarżący ani w piśmie z 23 sierpnia 2023 r. ani w piśmie z 27 września 2023 r. nie wskazał żadnej z podstaw wznowienia postępowania z art. 145 § 1, art. 145a § 1, art. 145aa § 1 lub art. 145b § 1 k.p.a. Przy czym Szef Urzędu wzywając Skarżącego do sprecyzowania żądania wyrażonego w piśmie z 23 sierpnia 2023 r. pouczył Skarżącego z jakich przyczyn może dojść do wznowienia postępowania oraz w jakich okolicznościach może nastąpić stwierdzenie nieważności decyzji. Okoliczność braku wskazania przez Skarżącego ustawowych podstaw wznowienia postępowania administracyjnego jest oczywista i nie budzi wątpliwości interpretacyjnych.

Skarżący powoływał się na okoliczność odrzucenia jego skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach – na mocy postanowienia z 6 kwietnia 2023 r. o sygn. akt II SA/Gl 277/23 – w sprawie dotyczącej decyzji Szefa Urzędu z 8 czerwca 2018 r. Wniosek o ponowne wydanie decyzji przez Szefa Urzędu uzasadniał tym, iż umożliwi mu to ponowne złożenie skargi do sądu administracyjnego. Wskazana przez Skarżącego okoliczność nie stanowi podstawy wznowienia postępowania administracyjnego, o której mowa we wskazanych wyżej przepisach k.p.a.

Wobec braku wskazania ustawowych podstaw wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej decyzjami Szefa Urzędu z 8 czerwca 2023 r. i 31 sierpnia 2023 r., zasadna była odmowa jego wznowienia. Szef Urzędu, stosownie do art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. podjął wystarczające kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Uzasadnienia postanowień odpowiadają zaś art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.