II SA/Ke 234/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka, Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lipca 2022 r. sprawy ze skargi E. S.-D., P. D., K. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu rozbiórki i udzielenia pozwolenia na rozbiórkę I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz E. S.-D., P. D., K. D. solidarnie kwotę 980 (dziewięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Decyzją z [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] nr 334/2021 z dnia [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu rozbiórki i udzielenia pozwolenia na rozbiórkę budynku mieszkalnego.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Pismem z 18.05.2021 r., skierowanym do Prezydenta Miasta [...], A. wniosła o wydanie pozwolenia na rozbiórkę nieużytkowanego budynku mieszkalnego, znajdującego się na działce nr 1290/16 obręb 0017, położonej przy ul. [...], załączając m.in.:

1. oświadczenie o prawie do dysponowania na cele budowlane ww. działką, która stanowi własność Skarbu Państwa i pozostaje w trwałym zarządzie A. w [...];

2. zgodę na wykonanie przedmiotowej rozbiórki:

- Prezydenta Miasta [...] - reprezentanta Skarbu Państwa, działającego jako właściciel działki nr 1290/16 - to jest pismo z 14.05.2021 r., którym organ ten, działając na podstawie art. 43 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1990), wyraził zgodę na rozbiórkę budynków usytuowanych na działce nr 1290/16, o której mowa w art. 30b ust. 3 pkt 1 ustawy Prawo budowlane;

2. Wojewody [...] - to jest pismo z 26.05.2021 r., w którym na podstawie art. 43 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy wyrażono zgodę na wykonanie przedmiotowej rozbiórki,

Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta [...] zatwierdził projekt rozbiórki i udzielił dla A. w [...]pozwolenia na rozbiórkę budynku mieszkalnego, znajdującego się na działce nr 1290/16 obręb 0017, położonej przy ulicy [...], w ramach zadania inwestycyjnego pn. "Budowa drogi wewnętrznej - dojazdowej i miejsc parkingowych do budynku A. ".

Odwołanie od ww. decyzji wnieśli E. S.-D, P.D,. K.D., wskazując że przebieg granicy pomiędzy działkami nr 1284 i 1290/16 jest sporny, a część budynków, których dotyczy postępowanie, zlokalizowanych jest na działce nr 1284 i stanowi ich własność.

Decyzją z [...] Wojewoda [...] uchylił w całości ww. decyzję z [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, ponieważ decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu powołano się na projekt rozbiórki, a w szczególności na mapę sytuacyjno-wysokościową w skali 1:500, pokazującą istniejące zagospodarowanie działki nr 1290/16 i działek sąsiednich, na której przeznaczony do rozbiórki budynek mieszkalny przy ul. [...]usytuowany jest na działce nr 1290/16, będącej własnością inwestora, w granicy z działką nr 1284 i w części na działce nr 1284 będącej współwłasnością odwołujących się. Budynek składa się z części parterowej i piętrowej i w aktach sprawy figuruje jako jeden budynek lub dwa budynki. Projekt rozbiórki dotyczy "budynku mieszkalnego dwukondygnacyjnego z jednokondygnacyjną częścią przyległą, 5-cio lokalowego, znajdującego się przy ulicy [...] 19". Reasumując Wojewoda stwierdził, że organ I instancji nie ustalił jednoznacznie, kto jest właścicielem przeznaczonego do rozbiórki budynku mieszkalnego, a więc w aktach sprawy brak było zgody właściciela obiektu na jego rozbiórkę. Ponadto należy jednoznacznie określić, czy do rozbiórki przeznaczone są dwa obiekty, czy też jeden, składający się z dwóch części.

Wyrokiem z 9.02.2022 r. o sygn. akt II SA/Ke 999/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kiecach uchylił ww. decyzję Wojewody [...] z [...]. W uzasadnieniu wskazano, że ocena tego, czy spełnione zostały warunki niezbędne do rozstrzygnięcia wniosku na podstawie art. 30b ustawy z dnia 7.07.1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2351 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", w szczególności, czy dołączono do wniosku zgodę właściciela obiektu budowlanego (art. 30b ust. 3 pkt 1 ustawy), nie wymagała postępowania wyjaśniającego i poczynienia dodatkowych ustaleń faktycznych, lecz przeprowadzenia wnioskowania i analizy prawnej w oparciu o niekwestionowane okoliczności sprawy.

W toku ponownego rozpatrywania sprawy przez Wojewodę [...] E. S.-D, P.D,. K.D. poinformowali organ, że przeznaczone do rozbiórki budynki są prywatną własnością, lecz ciężka choroba osoby posiadającej dokumenty wskazujące właścicieli budynku (budynków) uniemożliwia przedłożenie tych dokumentów. Ponadto, realizacja przedmiotowej inwestycji na działce nr 1290/16 uniemożliwi dojazd do wschodniej części działki nr 1291, stanowiącej ich własność.

Organ odwoławczy, wydając opisane na wstępie rozstrzygnięcie, podkreślił że – jak wynika z projektu rozbiórki, a w szczególności z mapy sytuacyjno-wysokościowej w skali 1:500, pokazującej istniejące zagospodarowanie działki nr 1290/16 i działek sąsiednich – przeznaczony do rozbiórki budynek mieszkalny usytuowany jest na działce nr 1290/16, będącej własnością Skarbu Państwa, pozostającej w zarządzie inwestora. Ściana północna tego budynku znajduje się w granicy z działką nr 1284 i w części na działce nr 1284, będącej współwłasnością D. Analizując zgromadzoną dokumentację stwierdzono, że:

- w projekcie opisano zakres i sposób prowadzenia robót rozbiórkowych, konstrukcję obiektu oraz sposób zapewnienia bezpieczeństwa ludzi i mienia,

- przedmiotowy projekt zawiera inwentaryzację obiektu przeznaczonego do rozbiórki,

- mapa stanowiąca załącznik do protokołu wyznaczenia punktów granicznych, pokazująca przebieg granicy między działkami nr 1291/16 i nr 1284, potwierdza usytuowanie północnej ściany przeznaczonego do rozbiórki budynku na działce nr 1284 i w granicy z tą działką; mapa ta stanowi dokument opracowany w wyniku prac geodezyjnych i kartograficznych, których rezultaty zawiera operat techniczny wpisany pod numerem P.2661.2021.2159 (identyfikator zgłoszenia prac geodezyjnych), w dniu 31.12.2021 r. do ewidencji materiałów państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego Prezydenta Miasta [...].

Mając na uwadze powyższe Wojewoda [...] stwierdził, że E. S.-D, P.D,. K.D. nie wykazali, że są właścicielami budynku mieszkalnego przeznaczonego do rozbiórki. W tym stanie rzeczy przedstawione przez inwestora pismo Prezydenta Miasta [...] z 14.05.2021 r. oraz pismo Wojewody [...] z 26.05.2021 świadczą – zdaniem organu – o tym, że inwestor posiada zgodę, o której mowa w art. 30b ust. 1 pkt 1 ustawy. W niniejszej sprawie inwestor przedłożył komplet dokumentów, zgodnie z przepisem art. 30b ust. 3 ustawy. Ponadto organ przyjął - zgodnie z załączonym projektem - że przeznaczony do rozbiórki obiekt to budynek mieszkalny dwukondygnacyjny z częścią jednokondygnacyjną. Końcowo wskazano, że przedłożenie dokumentów wskazujących właścicieli przeznaczonego do rozbiórki budynku może skutkować wznowieniem postępowania w sprawie udzielenia pozwolenia na jego rozebranie.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję organu odwoławczego skierowali E. S.-D, P.D,. K.D., podnosząc zarzuty:

1. rażącego naruszenia prawa materialnego, a w szczególności art. 48 K.c. przez przyjęcie, że inwestor jest w całości właścicielem bądź dysponentem budynku, który ma ulec wyburzeniu, podczas gdy z ustaleń dokonanych przez Wojewodę wynika że, cyt. "ściana północna tego budynku znajduje się w granicy z działką nr 1284 i w części na działce 1284", która to działka stanowi własność skarżących, a co za tym idzie, zgodnie z zasadą wynikająca z powołanego przepisu, że zabudowa przypada gruntowi, stanowi ona własność skarżących, którzy nie wyrażają zgodę na jej rozburzenie;

2. obrazy art. 30b pkt. 3 ppkt 1 i 3 ustawy przy przyjęcie, iż w toku postępowania uzyskano na rozbiórkę zgodę właściciela (dysponenta) burzonego obiektu, w sytuacji gdy nie ma zgody właścicieli części tego obiektu, którymi są skarżący, a także nie opisano sposobu przeprowadzenia rozbiórki z pozostawieniem ściany północnej budynku, co do której nie ma zgody właściciela - to jest skarżących - na jej rozbiórkę, a także nie opisano zasad zachowania bezpieczeństwa owej ściany północnej budynku, która nie może być bez zgody skarżących burzona.

W uzasadnieniu skarżący powołali zasadę superficies solo cedit, za błędne uznając rozumowanie Wojewody, że właścicielem budynku jest ten, kto go wybudował. Skoro skarżący nie wyrażają zgody na rozbiórkę budynku, który w części jest ich własnością, to nie jest spełniony wskazany w zarzucie przepis ustawy. Ponadto rozbiórka części budynku zgodnie z art. 30b pkt 4 ustawy musi zapewnić bezpieczeństwo ludzi i mienia. Pozostawienie bez oparcia ściany budynku, która jest posadowiona na działce skarżących, z pewności zagraża bezpieczeństwu ludzi i mienia, czego w skarżonej decyzji nie przewidziano. Końcowo skarżący wyrazili pogląd, że Wojewoda wydając zaskarżoną decyzję uznał, iż skoro Sąd uchylił pierwszą jego decyzję kasacyjną, to trafna będzie decyzja odwrotna od tej pierwszej – co nie spełniło się, gdyż przeznaczony do rozbiórki budynek ma dwóch właścicieli, a zakres zezwoleń na rozbiórkę powinien odpowiadać ich ilości.

Mając na uwadze powyższe skarżący wnieśli o uchylenie decyzji organu I i II instancji, z przekazaniem sprawy do rozpoznania Prezydentowi Miasta [...], przy założeniu, że budynek, który ma być rozebrany, jest własnością dwóch właścicieli, bowiem jest posadowiony na dwóch odrębnych nieruchomościach, co pociąga za sobą konieczność uzyskania zgody na rozbiórkę obu właścicieli przedmiotowego budynku.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie sądowej w dniu 20.07.2022 r. pełnomocnik skarżących poparł skargę, wnosząc ponadto o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Kontrolą sądowoadministracyjną w niniejszej sprawie została objęta decyzja Wojewody [...], utrzymująca w mocy decyzję z [...], którą organ I instancji zatwierdził projekt rozbiórki i udzielił – dla A. ]– pozwolenia na rozbiórkę budynku mieszkalnego. Okolicznością niesporną w niniejszej sprawie, potwierdzoną zresztą również mapą znajdującą się w "Projekcie rozbiórek" jest specyficzne położenie przedmiotowego obiektu. Budynek ten niemal w całości usytuowany jest na działce nr 1290/16 będącej własnością inwestora – A. , a w niewielkim fragmencie na działce nr 1284 będącej współwłasnością skarżących, których w pozwoleniu nie uwzględniono i którzy konsekwentnie nie wyrażają zgodę na rozbiórkę.

Obrazując kolejność i tok czynności podejmowanych w niniejszej sprawie przez inwestora należy wskazać na pismo A., skierowane do Dyrektora Wydziału Gospodarki Nieruchomościami, w którym wniósł "o wstrzymanie realizacji przesłanego 05.08 2021 r. protokołu uzgodnień w sprawie szczegółowych zasad ustanowienia i wykonywania służebności na działce ewidencyjnej nr 1290/16 położonej przy ul. [...], sporządzonego w dniu 04.08.2021 r. pomiędzy D. a A. ]– do czasu ostatecznego potwierdzenia możliwości ustanowienia ww. służebności na gruncie użytkowanym przez A. Informuję jednocześnie, że A. nie wycofuje się z zawartych w nim ustaleń, ale ich realizacja uwarunkowana jest uzyskaniem prawomocnej decyzji o pozwoleniu na budowę drogi dojazdowej wewnętrznej i miejsc parkingowych do budynku A. wraz z infrastrukturą techniczną oraz uzyskaniem prawomocnej (ostatecznej) decyzji obejmującej wyburzenie budynków mieszkalnych znajdujących się na wskazanej działce. Powyższe podyktowane jest koniecznością zapewnienia prawidłowego biegu zaplanowanej inwestycji oraz dbałością o interes Skarbu Państwa ([...])". W polskim prawodawstwie obowiązuje art. 151 K.c., dotyczący przekroczenie granicy przy wznoszeniu budynku, który przewiduje dla właściciel tego gruntu uprawnienie do żądania albo stosownego wynagrodzenia w zamian za ustanowienie odpowiedniej służebności gruntowej, albo wykupienia zajętej części gruntu, jak również tej części, która na skutek budowy straciła dla niego znaczenie gospodarcze.

Przechodząc do zaskarżonej obecnie decyzji Wojewody [...] należy wskazać, że rozstrzygnięcie to zostało wydane wskutek prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 9.02.2022 r. o sygn. akt II SA/Ke 999/21. Mianowicie, orzeczeniem tym uchylono poprzednio wydaną decyzję Wojewody [...] z [...], którą uchylono decyzję organu I instancji z [...], zatwierdzającą projekt rozbiórki oraz udzielającą inwestorowi pozwolenia na rozbiórkę ww. budynku mieszkalnego, znajdującego się na działce nr 1290/16 i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W konsekwencji, zagadnieniem o zasadniczym znaczeniu dla rozpoznania niniejszej sprawy jest kwestia związania Sądu przytoczonym wyżej wyrokiem. Stosownie bowiem do art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Z tego też względu orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania, w jakim zostało wydane, obejmując zarazem przyszłe (ewentualne) postępowanie administracyjne w sprawie (por. wyrok NSA z dnia 22.03.1999 r. o sygn. akt IV SA 527/97). Jest to szczególnie istotne przy orzeczeniach kasatoryjnych, gdzie w uzasadnieniu wyroku sądu administracyjnego zawarte są wskazania co do dalszego postępowania organów administracji publicznej, jak również ocena prawna ich dotychczasowych działań.

Ze względu na powyższe, zarówno ponownie rozstrzygający sprawę Wojewoda [...], jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach są związani powołanym wyrokiem z 9.02.2022 r. o sygn. akt II SA/Ke 999/21.

W uzasadnieniu wydanego orzeczenia tut. Sąd stwierdził, że cyt.:

- "Wojewoda uzasadniając wydanie decyzji kasacyjnej dostrzegł z jednej strony, że właściciel budynku przeznaczonego do rozbiórki nie został określony jednoznacznie (...) Z drugiej zaś strony organ II instancji uznał kategorycznie, że w analizowanej sprawie brak jest zgody właściciela budynku na jego rozbiórkę. Oba twierdzenia pozostają ze sobą w sprzeczności, bowiem przyjęcie oceny, że właściciel budynku nie został określony jednoznacznie, wyklucza stanowcze ustalenie, bo takie poczynił organ odwoławczy, że nie ma zgody współwłaścicieli na jego rozbiórkę (niezależnie od merytorycznej poprawności obu tez). Ponadto Wojewoda przyjął, że ta ostatnia okoliczność stanowi przesłankę do odmowy zatwierdzenia projektu budowlanego rozbiórki i udzielenia pozwolenia na rozbiórkę, jednak mimo takiego wniosku nie rozstrzygnął sprawy merytorycznie"

- "Wojewoda nie wskazał, które przepisy postępowania – jego zdaniem - zostały naruszone, jaki zakres sprawy pozostał do wyjaśnienia i dlaczego jest on konieczny do jej rozstrzygnięcia";

- "kwestia ilości budynków przeznaczonych do rozbiórki była przedmiotem zainteresowania organu I instancji. Pismem z 31 maja 2021 r. Prezydent Miasta [...] wezwał bowiem inwestora do uzupełnienia wniosku o jednoznaczne określenie we wniosku oraz przedłożonym projekcie rozbiórki budynków przeznaczonych do rozbiórki wskazując, że z załączonego planu sytuacyjnego projektu rozbiórki wynika, że przedmiotem rozbiórki są dwa budynki ozn. symbolami 94m i 95m. W odpowiedzi z dnia 28 czerwca 2021 r. pełnomocnik wnioskodawcy wyjaśnił, że przedmiotem rozbiórki zgodnie z załączonym projektem, inwentaryzacją architektoniczną i Decyzją nr 310A/2021 WKZ jest budynek mieszkalny (..)".

Końcowo, tut. Sąd, zważywszy na zakres kognicji w sprawach dotyczących rozpoznania sprzeciwu od decyzji kasacyjnej, wskazał że "nie może być natomiast przedmiotem merytorycznej wypowiedzi Sądu w niniejszej sprawie argumentacja sprzeciwu w zakresie naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego i przesądzenie, kto jest właścicielem budynku przeznaczonego do rozbiórki, a tym samym ocena, czy spełnione zostały przesłanki, o jakich mowa w art. 30b ust. 3 pkt 1 ustawy Prawo budowlane".

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej obecnie, pozytywnej dla inwestora, decyzji należy zauważyć, że organ odwoławczy ponownie popadł w sprzeczność, wskazując że:

- "jak wynika z projektu rozbiórki, a w szczególności z mapy sytuacyjno-wysokościowej w skali 1:500, pokazującej istniejące zagospodarowanie działki nr 1290/16 i działek sąsiednich, przeznaczony do rozbiórki budynek mieszkalny usytuowany jest na działce nr 1290/16 będącej własnością Skarbu Państwa, pozostającej w zarządzie Inwestora. Ściana północna tego budynku znajduje się w granicy z działką nr 1284 i w części na działce nr 1284, będącej współwłasnością D.",

- a następnie stwierdzając – na podstawie załącznika do protokołu wyznaczenia punktów granicznych – że "E. S.-D, P.D,. K.D."nie wykazali, że są właścicielami budynku mieszkalnego przeznaczonego do rozbiórki".

W odniesieniu do ww. protokołu z 18.11.2021 r. z wyznaczenia punktów granicznych wskazać trzeba, że wznowienie znaków granicznych nie jest przeprowadzane ani w trybie administracyjnym, ani też w trybie sądowym, a stanowi jedynie techniczną czynnością geodezyjną. Ustawa z dnia 17.05.1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1990 ze zm.) obok postępowania o rozgraniczenie nieruchomości, w art. 39 (powołanym w ww. protokole) reguluje także instytucję wznowienia znaków granicznych. Zgodnie z art. 39 ust. 1 tej ustawy, przesunięte, uszkodzone lub zniszczone znaki graniczne, ustalone uprzednio, mogą być wznowione bez przeprowadzenia postępowania rozgraniczeniowego, jeśli istnieją dokumenty pozwalające na określenie pierwotnego położenia. Jeżeli jednak wyniknie spór co do położenia znaków, strony mogą wystąpić do sądu o rozstrzygnięcie sprawy (zdanie drugie cyt. przepisu) – przy czym w niniejszej sprawie brak informacji by takie postępowanie wszczęto, bądź prawomocnie zakończono. Ponadto, jak sam Wojewoda przyznaje, "Mapa stanowiąca załącznik do protokołu potwierdza usytuowanie północnej ściany przeznaczonego do rozbiórki budynku na działce nr 1284 i w granicy z tą działką". Jakkolwiek w trakcie wykonywanych czynności geodeta wskazał, że wyznaczona granica biegnie w kierunku wschodnim wzdłuż budynku (przeznaczonego do rozbiórki), to skarżący właściciele działki nr 284 nie podpisali protokołu, w związku z czym, mając również na uwadze ich konsekwentne stanowisko co do tego, że fragment przedmiotowego obiektu stoi na ich działce (wyrażone także w skardze), brak podstaw by stwierdzić że taki – sprzeczny z zawartą w projekcie rozbiórek mapą – przebieg granicy jest niesporny i podzielić konstatację organu co do tego, że skarżący nie są właścicielami budynku mieszkalnego przeznaczonego do rozbiórki. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia również powoływana w skardze zasada superficies solo cedit – w zestawieniu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Zgodnie bowiem z art. 48 K.c. częścią składową gruntu są w szczególności budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane, jak również drzewa i inne rośliny od chwili zasadzenia lub zasiania. Zasada superficies solo cedit znajduje również potwierdzenie w art. 191 K.c., zgodnie z którym własność nieruchomości rozciąga się na rzecz ruchomą, która została połączona z nieruchomością w taki sposób, że stała się jej częścią składową. Tym samym trafnie skarżący argumentują, że skoro ściana północna budynku znajduje się w części na ich działce 1284, to zgodnie z zasadą, że zabudowa przypada gruntowi, stanowi ona własność skarżących – którzy nie wyrażają zgodę na jej wyburzenie.

Powyższe regulacje K.c. mają istotne znaczenia dla oceny nieprawidłowo zastosowanych w sprawie przepisów prawa administracyjnego, jako że zgodnie z art. 30b ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 7.07.1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2351 ze zm.), zwanej dalej "ustawą" do wniosku o pozwolenie na rozbiórkę dołącza się zgodę właściciela obiektu budowlanego lub jej kopię. Z kolei art. 32 ust. 4 pkt 2 ustawy stanowi, że pozwolenie na budowę może być wydane wyłącznie temu, kto złożył oświadczenie, pod rygorem odpowiedzialności karnej, o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Jak stanowi art. 3 pkt 11 ustawy przez prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane należy rozumieć tytuł prawny wynikający z prawa własności, użytkowania wieczystego, zarządu, ograniczonego prawa rzeczowego albo stosunku zobowiązaniowego, przewidującego uprawnienia do wykonywania robót budowlanych.

W tym miejscu należy wyjaśnić, że ciążący w ramach poprzednich regulacji ustawy na inwestorze obowiązek wykazania prawa do dysponowania gruntem na cele budowlane został zastąpiony przez oświadczenie, pod rygorem odpowiedzialności karnej, o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Powyższa zmiana oznacza, że inwestor wraz z wnioskiem o udzielenie pozwolenia na budowę zobowiązany jest do złożenia jedynie prawidłowego oświadczenia o prawie dysponowania gruntem na cele budowlane, a treść tego oświadczenia powinna nawiązywać do cyt. przepisu art. 3 pkt 11 ustawy. W orzecznictwie utrwalił się pogląd, że organ rozstrzygający sprawę o zatwierdzenie projektu budowlanego i udzielenie pozwolenia na budowę nie bada, czy rzeczywiście wnioskodawca posiada tytuł prawny do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Oświadczenie to organ może zakwestionować, a nawet nie uwzględnić go tylko wtedy, gdy z zebranych w sprawie dowodów wynika bezspornie, że wnioskodawcy w rzeczywistości nie przysługuje prawo, na które on się powołuje (tak m.in. NSA w wyroku z 14.06.2012 r., sygn. akt II OSK 507/11, LEX 1216735, oraz w wyroku z 16.03.2012 r., sygn. akt II OSK 8/11). Oświadczenie o prawie dysponowania nieruchomością na cele budowlane zastępuje bowiem dowody istnienia tego prawa, gdyż stwarza domniemanie, że rzeczywiście przysługuje ono osobie składającej takie oświadczenie. Jest ono skuteczne do tego czasu, gdy inna osoba zakwestionuje jego zgodność z rzeczywistością i przedstawi dowody podważające jego treść (wyrok NSA z 8.09.2011 r., sygn. akt II OSK 1288/10, LEX 966245).

Właśnie z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, ponieważ konsekwentnie podnoszone przez skarżących zarzuty naruszenia ich własności prowadzą do zakwestionowania złożonego przez inwestora oświadczenia o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane wraz z załączonymi zgodami Prezydenta Miasta [...] i Wojewody [...].

W związku z powyższym, w toku prowadzonego postępowania należało dokładnie wyjaśnić, czy w rzeczywistości inwestorowi przysługuje prawo, na które ona się powołuje, a co za tym idzie dokładnie zweryfikować złożone oświadczenie. Z wymogu tego organy obu instancji, wbrew obowiązkom wynikającym z procedury administracyjnej, nie wywiązały się. Mianowicie, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 K.p.a., organy administracji publicznej w toku postępowania stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Cytowana regulacja ustanawia dla organów obowiązek ustalenia stanu faktycznego zgodnie ze stanem rzeczywistym. Natomiast zabezpieczeniem realizacji opisanej powyżej zasady jest szereg przepisów o postępowaniu dowodowym, spośród których zasadnicze znaczenie ma art. 77 § 1 K.p.a., który nakłada na organy powinność zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego.

W tym miejscu podkreślić trzeba, że organ I instancji w ogóle nie zajął się skutkami, jakie wynikająca z projektu rozbiórek lokalizacja obiektu ma dla skutecznego złożenia oświadczenia inwestora o prawie do dysponowania działką nr 1290/16, a organ odwoławczy przeszedł do porządku dziennego nad sprzecznością zebranego materiału dowodowego z poczynionym na jego podstawie stwierdzeniem, że skarżący nie są właścicielami przedmiotowego budynku, czym dodatkowo naruszono art. 107 § 3 K.p.a., statuującego wymogi dla uzasadnienia decyzji administracyjnej. W tym kontekście skarżący zgłaszają uzasadnione wątpliwości co do ewentualnego pozostawienia znajdującej się na ich działce ściany północnej budynku, przy czym przedłożony projekt dotyczy rozbiórki budynku w całości – co również uszło uwadze organów. Co prawda ww. działki ewidencyjne są odrębne i mają odmiennych właścicieli, jednak przedmiotowy budynek stoi na obu tych działkach, wobec czego należy wskazać na poglądy orzecznictwa w odniesieniu do przypadków współwłasności nieruchomości, które w tym zakresie powołuje się z art. 199 K.c. W wyroku z dnia 25.11.2010 r. o sygn. akt II SA/Ol 882/2010 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wskazał, że "do rozporządzania rzeczą wspólną oraz do innych czynności, które przekraczają zakres zwykłego zarządu, potrzebna jest bowiem zgoda wszystkich współwłaścicieli, a niewątpliwie na wykonanie większości robót budowlanych dotyczących wymaga zgody współwłaścicieli".

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organy, uwzględniając powyższe rozważania, są zobowiązane do dokonania wnikliwej oceny złożonego oświadczenia o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane – w zestawieniu z prawidłowo ustalonym stanem faktycznym dotyczącym lokalizacji przewidzianego do rozbiórki budynku, przy czym podjęte rozstrzygnięcie powinno być spójne i spełniać wymogi art. 107 § 3 K.p.a.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku.

Orzeczenie zawarte w pkt II wyroku znajduje oparcie w treści art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzone koszty składa się wynagrodzenie pełnomocnika procesowego – 480 zł, obliczone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1800) oraz kwota uiszczonego wpisu sądowego – 500 zł.