II SA/Po 525/23

Dnia 15 lutego 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 lutego 2024 roku sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 lipca 2023 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji.

Wójt Gminy W. (dalej Wójt) decyzją z dnia 17 maja 2023 r. nr [...], działając na podstawie art.104,art.107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, dalej k.p.a.), art.17 ust.1 pkt.1, ust. 1b, art. 20, art. 23 ust. 1-4, art. 24, art. 26, ust. 1-2, ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 poz. 390 dalej u.ś.r.), odmówił M. L. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką D. L., która legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym.

Motywując decyzję organ wskazał, że w dniu 11 kwietnia 2023 r. M. L. (dalej tez jako skarżąca lub strona) złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką D. L., legitymującą się orzeczeniem wydanym do 30 kwietnia 2025r. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. w dniu 03 kwietnia 2023r. nr [...], gdzie stwierdzono niezdolność do samodzielnej egzystencji od stycznia 2023r. Strona nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ww. niepełnosprawną matką. Niepełnosprawność została w orzeczeniu ustalona od 67 roku życia, czyli w wieku dorosłym po 18 roku życia. D. L. otrzymuje świadczenie emerytalne i dodatek pielęgnacyjny z ZUS-u. W tych okolicznościach organ stwierdził, że skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na przesłankę zawartą w art. 17 ust. 1b u.ś.r. – wiek powstania niepełnosprawności u podopiecznej.

Decyzja została odebrana dnia 18 maja 2023 r.

Następnie pismem opatrzonym datą 31 maja 2023 r. a wniesionym do organu 2 czerwca 2023 r. (k. [...] akt sądowych) M. L. odwołała się od decyzji organu I instancji wskazując na to, że organ nie wziął pod uwagę skutków wyroku TK sygn. K 38/13 w zakresie wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. Skarżąca podała, że jej ojciec choruje i przeszedł zabiegi okulistyczne, z tego względu nie może opiekować się małżonką.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) decyzją z 4 lipca 2023 r. nr [...] działając na podstawie art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Motywując decyzję Kolegium przyznało rację skarżącej, że bezzasadnie organ I instancji nie zastosował wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13. Pominięcie tego wyroku stanowi naruszenie normy, której niekonstytucyjność została w nim stwierdzona, a która stanowiła podstawę wydania decyzji odmownej tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Dalej SKO wskazało, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). SKO stwierdziło, ze A. L. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wobec tego za zasadne uznało utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, ponieważ nie zaktualizował się obowiązek alimentacyjny skarżącej.

Następnie M. L. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 04 lipca 2023 roku, nr [...] zaskarżając ją w całości i domagając się jej uchylenia z uwagi na to, że skarżąca jest jedynym, faktycznym opiekunem niepełnosprawnej matki.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesionych.

Zgodnie z art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Powyższy przepis oznacza, że w ramach sądowej kontroli zaskarżonego aktu sąd jest obowiązany do zbadania legalności działań organów administracji publicznej w pełnym zakresie i w tej materii nie ogranicza się wyłącznie do badania zasadności zarzutów skargi.

Stosownie do art. 129 § 1 K.p.a. odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję w pierwszej instancji. Zgodnie z art. 129 § 2 k.p.a. odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Z cytowanego przepisu wynika, że jednym z podstawowych warunków skuteczności rozpatrzenia odwołania przez organ II instancji jest wniesienie tego środka prawnego z zachowaniem ustawowego terminu. Uchybienie natomiast terminowi do dokonania wskazanej czynności powoduje bezskuteczność odwołania, a decyzja organu I instancji staje się ostateczna.

Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że decyzję organu I instancji – zawierającą prawidłowe pouczenie o sposobie wniesienia środka odwoławczego -doręczono skarżącej w dniu 18 maja 2023 r. (potwierdzenie odbioru załączone do decyzji I instancji).

Odwołanie od decyzji Wójta Gminy W. wniesione zostało w dniu 2 czerwca 2023 r. (data stempla na pierwszej stronie odwołania) przez skarżącą osobiście, w siedzibie organu. Powyższa okoliczność potwierdzona została przez organ odwoławczy w piśmie z dnia 12 października 2023 r. skierowanym do tut. Sądu (zob. k. [...] akt sądowych).

Biorąc pod uwagę, że 14-dniowy termin na wniesienie odwołania liczony od dnia doręczenia decyzji w przedmiotowej sprawie upłynął w dniu 1 czerwca 2023 r. (czwartek), należy uznać, że strona wniosła odwołanie po terminie.

Warunkiem rozpatrzenia odwołania przez organ II instancji jest wniesienie takiego odwołania przez stronę postępowania w ustawowo określonym terminie. Organ odwoławczy jest zobowiązany do zbadania, czy odwołanie zostało wniesione w ustawowym terminie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie wykonało tego obowiązku i przyjęło, że zachodzą podstawy do merytorycznego rozpatrzenia sprawy i ostatecznie wydało decyzję na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. (o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji).

W orzecznictwie przyjmuje się, że rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), gdyż stanowi weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, a zatem decyzji, która korzysta z ochrony trwałości - art. 16 § 1 k.p.a. (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 marca 2023 r. sygn. IV SA/Po 58/23; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 lipca 2023 r. sygn. I SA/Wr 172/23; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 listopada 2022 r. sygn. II SA/Gl 1179/22).

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 16 § 1 k.p.a., jak i dotkniętą jest wadą nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Organ odwoławczy wydał bowiem decyzję merytoryczną (rozpatrzył spóźnione odwołanie — wniesione z uchybieniem ustawowego terminu). W tej sytuacji odwołanie nie mogło wywołać skutku prawnego w postaci wszczęcia postępowania odwoławczego, zakończonego decyzją administracyjną akceptującą rozstrzygnięcie wydane przez Wójta Gminy W..

Według art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Z tych przyczyn, na postawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji.

Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, w trybie art.15zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.).