II SA/Rz 315/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Jarosław Szaro /spr./, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi Wojewody Podkarpackiego na uchwałę Gminy Stalowa Wola z dnia 10 listopada 2021 r., nr XLV/513/2021 w sprawie nadania nazwy ulicy na terenie miasta Stalowa Wola oddala skargę.

Uchwałą nr XLV/513/2021 z dnia 10 listopada 2021 roku Rada Miejska w Stalowej Woli, wskazując jako podstawę prawną art. 18 ust. 2 pkt 13 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2021 roku, poz. 1372, zwana dalej: "u.s.g", nadała ulicy położonej na terenie Miasta Stalowej Woli nazwę w brzmieniu "ulica Zdzisława Malickiego".

Powyższa uchwała została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Województwa Podkarpackiego w dniu 5 stycznia 2022 r. pod poz. 39.

Wojewoda Podkarpacki, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na opisaną powyżej uchwałę, domagając się jej uchylenia.

Przepisom uchwały zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.

1.niezastosowanie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki (Dz. U. z 2018 r., poz. 1103; zwana dalej UZPK) a w konsekwencji przyjęcie, że osoba będąca:

a) długoletnim członkiem Egzekutywy Komitetu Wojewódzkiego PZPR,

b) posłem na Sejm dwóch kadencji z ramienia PZPR i zastępcą przewodniczącego komisji sejmowych działających w tym sejmie (w okresie stanu wojennego),

c) udekorowana Orderem Sztandaru Pracy II Klasy za wybitne zasługi dla budowy socjalizmu w Polsce Ludowej,

nie symbolizuje komunizmu;

2.niezastosowanie m.in. 7 ust. 1 ustawy z dnia 17 lutego 1960 r. o orderach i odznaczeniach (Dz.U. Nr 10, poz. 66 ze zm.) a w konsekwencji brak ustalenia, że warunkiem sine qua non przyznania przez Radę Państwa Orderu Sztandaru Pracy było położenie wybitnych zasług dla budowy socjalizmu w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.

W uzasadnieniu skargi, powołując się na treść opinii Biura Upamiętnia Walk i Męczeństwa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 28.12.2021 r. nr BUWIII-940- (5)/21 Wojewoda Podkarpacki wskazał, że Zdzisław Feliks Malicki (ur. 20.04.1928 r. w Borszczowie) od 10.12.1955 r. był członkiem Polskiej Zjednoczonej Partu Robotniczej, w której przez wiele lat pełnił funkcje członka Komitetu Wojewódzkiego w Rzeszowie oraz członka egzekutywy KW PZPR w Tarnobrzegu. Do 1975 r. został uhonorowany licznymi odznaczeniami państwowymi, m.in. Orderem Sztandaru Pracy II Klasy, Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, a także Krzyżami Zasługi (złotym, srebrnym i brązowym). Przesłanką przyznania złotego krzyża było stwierdzenie, że Zdzisław Malicki jest aktywnym członkiem PZPR i bierze udział jako wykładowca szkolenia partyjnego. Ponadto proponowany patron ulicy był posłem na sejm VII i VIII Kadencji, w trakcie których zajmował stanowiska zastępcy przewodniczącego w kilu komisach sejmowych. W ocenie IPN, był on osobą propagującą komunizm i osobą ustrój ten symbolizującą.

Mając na uwadze powyższe uznano, że Zdzisław Malicki jest osobą, która symbolizuje komunizm w rozumieniu art. 1 ust. 1 i 2 UZPK, a skoro tak, uchwała Rady Miejskiej w Stalowej Woli nr ILV/513/2021 z dnia 10 listopada 2021 r. winna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego.

W odpowiedzi na skargę Gmina Stalowa Wola, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o oddalenie skargi.

W treści odpowiedzi na skargę podkreślono, że osoba Zdzisława Malickiego w odczuciu społeczności lokalnej jest postrzegana, jako osoba wielce zasłużona dla Stalowej Woli ze względu na swoją działalność zawodową i społeczną - w żadnym zaś wypadku jego osoba w odczuciu społeczeństwa nie symbolizuje ustroju komunistycznego. Nadanie nazwy ulicy przebiegającej przez teren dawnej Huty Stalowa Wola miało za zadanie upamiętnienie jego pracy i poświęcenia dla dobra zakładu, miasta i regionu. Podkreślono również, że uchwała Rady Miasta Stalowa Wola podjęta została jednogłośnie przez wszystkich radnych i znalazła uznanie w odczucie społeczeństwa, jako godne upamiętnienie zasług Zdzisława Malickiego dla Stalowej Woli.

Wobec powyższego nie ma podstaw, aby uznać, że ulica Zdzisława Malickiego symbolizuje ustrój komunistyczny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny miał na uwadze, co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona. W skardze nie wykazano, że Rada Miejska w Stalowej Woli wydając uchwałę o nadaniu nazwy ulicy naruszyła przepis art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki ( Dz. U. Dz.U.2018.1103 t.j ).

Przepisy te stanowią, że nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej, w tym dróg, ulic, mostów i placów, nadawane przez jednostki samorządu terytorialnego nie mogą upamiętniać osób, organizacji, wydarzeń lub dat symbolizujących komunizm lub inny ustrój totalitarny, ani w inny sposób takiego ustroju propagować. Zaś z kolei za propagujące komunizm uważa się także nazwy odwołujące się do osób, organizacji, wydarzeń lub dat symbolizujących represyjny, autorytarny i niesuwerenny system władzy w Polsce w latach 1944-1989.

Z zestawienia tych dwóch jednostek redakcyjnych art. 1 ustawy wynika, że nie mogą być nadawane ulicom miast nazwy upamiętniające osoby symbolizujące komunizm lub inny ustrój totalitarny lub też taki ustrój propagujące. Zaś osobami takimi są nazwy odwołujące się do osób sybmolizujących represyjny, niesuwerenny i autorytarny symbol władzy w latach 1940-1989.

Z zestawienia tych dwóch przepisów, z których jeden zawiera zakaz nadawania nazw ulic związanych z określonymi osobami, zaś drugi zawiera ustawową definicję pojęcia osoby symbolizującej komunizm wynika, że nie obowiązuje on w odniesieniu do każdej osoby, która w czasie sprawowania władzy w latach 1944 – 1989 przez rząd Polski niesuwerennej była związana z tą władzą i podejmowała działania polityczne, społeczne czy gospodarcze ale chodzi w nim tylko o takie osoby, które ten system sprawowania władzy symbolizują.

Za takie osoby mogą być natomiast uznane tylko takie jednostki, które jednoznacznie są kojarzone z danym ustrojem, są powszechnie rozpoznawalne i na tyle wyodrębnione, że są identyfikowane z daną ideologią. Nie symbolizują komunizmu osoby wprawdzie związane z tym systemem, które jednak współcześnie nie są rozpoznawalne w tym charakterze w kręgach społecznych szerszych niż znawcy historii. Propagowanie danej idei lub systemu politycznego poprzez używanie symboli może mieć miejsce tylko wtedy, gdy znaczenie jest jasne i czytelne dla opinii społecznej. Nazwa, niezgodna ze standardami ustanowionymi przez ustawodawcę powinna jednoznacznie kojarzyć się z systemem komunistycznym, ( por. wyroki: NSA z dnia 30 października 2020 r. I OSK 3019/19, czy WSA w Lublinie z dnia 9 stycznia 2020 r. III SA/Lu 396/19, WSA w Łodzi z dnia 17 lipca 2019 r. III SA/Łd 506/19, WSA w Poznaniu z dnia 21 lutego 2019 r, II SA/Po 847/18 ).

Chodzi więc o takie powiązanie danej osoby z systemem komunistycznym, że bez żadnych wątpliwości jest ona rozpoznawana w danym środowisku, np.: miasta , powiatu, czy województwa jako osoba związana z tym systemem i działająca dla tej ściśle określonej ideologii, jednoznacznie z nim kojarzona i to w tym stopniu, że jest ona uznawana za symbol tamtego systemu. Wieloaspektowa kontrowersyjność życiorysu danej osoby każe pod znakiem zapytania postawić możliwość uzyskania takiego efektu propagandowego. ( por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 lutego 2019 r. IV SA/Gl 1060/18 )

Sąd powołuje także się w tym zakresie na wyrok NSA, który stwierdził, że symbolizowanie i propagowanie w odniesieniu do osób wiązać należy z osobami publicznymi, odgrywającymi naczelną rolę w państwie komunistycznym w przypadku przesłanki symbolizowania lub istotną rolę w tworzeniu, trwaniu, upowszechnianiu i funkcjonowaniu idei tego państwa, czy ustroju totalitarnego w przypadku przesłanki propagowania. ( por. wyrok NSA z dnia 7 września 2021 r., III OSK 2260/21 ).

Zaskarżając zatem uchwałę o nadaniu nazwy np.: ulicy honorującej osobę symbolizującą zdaniem skarżącego system komunistyczny i tym samym mieszczącą się w wyliczeniu wskazanym w art. 1 ust.2 ustawy podmiot taki musi wykazać, że po pierwsze była ta osoba rzeczywiście związana z komunistycznym systemem władzy w Polsce w opisanych latach, a po drugie jej związki były tak silne i przemożne, że stała się ona symbolem tej władzy. Tylko w takiej sytuacji możliwe będzie zakwestionowanie uchwały o nadaniu nazwy ulicy.

W przedmiotowej sprawie skarżący Wojewoda Podkarpacki nie wykazał takich związków i takiego znaczenia osoby Zdzisława Malickiego, że byłby ona osobą system komunistyczny symbolizującą.

Do skargi nie załączono żadnych dokumentów wskazujących na związki Zdzisława Malickiego z władzą komunistyczną. Postępowanie przed sądem administracyjnym jest przy tym bardzo ograniczone pod względem dowodowym i może sąd ten dopuszczać jedynie dowody z dokumentów. Żadnych takich dokumentów nie dołączono. Życiorys Zdzisława Malickiego i jego związki z władzą komunistyczną nie należy też do faktów powszechnie znanych branych pod uwagę z urzędu. Brak przedłożenia dokumentów tego rodzaju stanowi niewątpliwy brak skargi. Sąd nie ma możliwości prowadzenia w tym zakresie samodzielnie postępowania dowodowego.

Przyjmując jednak z prawdziwe fakty wskazane w skardze, których wszak strona przeciwna ( Gmina Stalowa Wola ) nie kwestionowała należy wskazać, że nie zostało wykazane przez skarżącego, że osoba Zdzisława Malickiego symbolizuje komunizm i system władzy jaki w Polsce panował w latach 1944-1989.

Nie przedstawiono żadnych dowodów, że na terenie miasta Stalowa Wola czy tez szerszym, jak powiat stalowowolski czy też obszarze województwa osoba ta jest odbierana jako osoba symbolizująca komunizm i jednoznacznie z nim kojarzona. Z dokumentów załączonych przez Gminę Stalowa Wola, a dotyczących podjęcia uchwały wynika, że przyczyną uhonorowania Zdzisława Malickiego była jego działalność na niwie gospodarczej, jako dyrektora Huty Stalowa Wola, która miała za jego rządów bardzo się rozwinąć, co pociągnęło za sobą rozwój miasta.

Motywy jakie kierowały Rada nie były więc ( przynajmniej w świetle tych dokumentów ) związane z chęcią uhonorowania osoby symbolizującej komunizm ale uhonorowania osoby działającej na rzecz rozwoju największego pracodawcy na terenie tego miasta.

Samo wykazanie, że Zdzisław Malicki pełnił funkcję członka egzekutywy Komitetu Wojewódzkiego PZPR, czy też był odznaczony orderem Sztandaru Pracy nie jest wystarczające w świetle wskazanego powyżej orzecznictwa sądowego dokonującego wykładni przepisu art. 1 ust. 1 i 2 ustawy do przyjęcia, że symbolizuje on ustrój komunistyczny.

W tych okolicznościach sąd administracyjny nie mógł uznać, że uchwała zaskarżona przez Wojewodę Podkarpackiego narusza przepisy art. 1 ust. 1 i 2 ustawy i w związku z tym skargę oddalił w myśl art. 151 ppsa.